O ddefnyddio ei set o sgiliau newydd i wneud newidiadau cynaliadwy yn ei rôl fel Cymrawd Ymchwil Uwch yn UCL, i roi’r hyder a enillodd ar waith fel gwirfoddolwr yn ei grŵp hinsawdd lleol, mae stori Alice yn ddarlleniad ysbrydoledig i bob un ohonom yn CyDA!
C. Beth oedd eich cefndir cyn ymrestru ar y cwrs yn CyDA?
Astudiais ffiseg a seryddiaeth yn y brifysgol ac rydw i wedi bod yn gweithio ers sawl degawd yn adran gwyddor gofod UCL, i ddechrau mewn ffiseg synwyryddion ac yna’n gweithio ar galibro telesgopau gofod optegol ac uwchfioled. Rydw i hefyd wedi bod yn rhan o rywfaint o ymchwil seryddiaeth.
Roedd gen i fy swydd drwy gydol fy astudiaethau, ac felly cyflawnais y cwrs dros nifer o flynyddoedd. Roeddwn i wrth fy modd gyda phob modiwl. Roedd yr wythnosau ar y safle yn gyfle i ymgolli, gyda chanolbwyntiad llawn o’r wawr i’r cyfnos a minnau wedi ymdrwytho’n llwyr.
Roeddwn i’n ofni’r aseiniadau, gan argyhoeddi i fy hun bob tro na fyddwn i byth yn gallu ei wneud, ond trwy neilltuo digon o amser, siarad â myfyrwyr eraill a fy nhiwtor, dyfalbarheais a chwblheais bob un ar amser.
C. Pa effaith gafodd eich astudiaethau?
Dyma’r wythnosau dysgu a’r aseiniadau ar y safle yn dysgu llawer iawn i mi am bob pwnc, ond roeddwn i hefyd yn teimlo fy mod i’n meithrin set o sgiliau defnyddiol iawn. Teimlais ymdeimlad gwirioneddol o gyflawniad ar ôl pob modiwl.
Canlyniad: hwb enfawr i’m hyder yn fy ngallu i lywio drwy symiau enfawr o ddeunydd a dewis y pwyntiau allweddol, ysgrifennu pethau mewn gwahanol arddulliau, a chyfathrebu â phobl. Yn y gorffennol, pan fyddwn i efallai wedi bod yn cael sgwrs gyda rhywun am newid hinsawdd, byddwn i’n cymryd yn ganiataol eu bod nhw’n gwybod mwy na fi a’u bod nhw’n arbenigwr a minnau’n gwybod ychydig, yn enwedig os oedden nhw’n ddynion. Nawr rwy’n teimlo mai fi yw’r arbenigwr (weithiau) a gallaf siarad yn fwy hyderus. Mae gen i barch newydd tuag ataf fy hun.
C. Beth yw eich cynlluniau ar gyfer y dyfodol?
O ran fy ngyrfa, dydw i ddim wedi gwneud y newid cynlluniedig hwnnw, yn rhannol oherwydd bod fy adran wedi rhoi prosiect newydd i mi, ond hefyd ar ôl llawer o feddwl a thrafod (a phennod o bodlediad Outrage and Optimism ar yr hyn y gall pobl ei wneud yn y gweithle), sylweddolais fod angen ymgyrchwyr arnom YN MHOBMAN. Does dim pwynt i bawb sy’n poeni am yr hinsawdd gadael eu gweithle i chwilio am swyddi ‘gwyrdd’. Mae angen pobl sy’n arwain o’r tu mewn arnom.
Bellach mae gen i dîm bach ond ymroddedig sy’n tyfu, o bobl yn gweithio yn dilyn y rhaglen Effaith Werdd. Rydym wedi gwneud cynllun cynaliadwyedd ar gyfer ein hadran, sydd wedi cael ei dderbyn fwy neu lai gan y rheolwyr. Rwyf hefyd yn arwain grŵp Gofod Gwyllt gan wneud ein tiroedd yn fwy bioamrywiol ac ysbrydoli staff a myfyrwyr. Ysgrifennais gynllun ar wahân ar gyfer rheoli tiroedd yn gynaliadwy. Fe wnaethon ni blannu perllan, mae gennym ddôl blodau gwyllt, ac mae gennym loches ymlusgiaid ac ati.
Y tu allan i’r gwaith, rwyf nawr yn gweithredu fel ysgrifennydd i grŵp gweithrediad hinsawdd lleol sy’n ceisio codi ymwybyddiaeth dros newid hinsawdd yn y gymuned. Rydym yn agos iawn at lansio llyfrgell o bethau mewn cydweithrediad â’n llyfrgell a phentref ymddeol leol.
Ni fyddai dim o hyn wedi digwydd heb fy hyder a’m hunan-barch newydd.
Atgoffhad Calonogol
Mae’r ffordd y cyfunodd Alice yr hyder a’r set sgiliau a enillodd o’i gradd Meistr â’i hangerdd ei hun yn atgof gwych o pam rydyn ni’n gwneud yr hyn rydyn ni’n ei wneud yn Ysgol Raddedig CyDA… grymuso’r penderfynoldeb oddi mewn! Ac mae’r ffyrdd y mae Alice yn rhoi newid ar waith yn ei gweithle a’i chymuned yn ddarlleniad calonogol i bob un ohonom yn CyDA!
Os oes gennych chi stori i’w rhannu am sut mae CyDA wedi cael effaith ar eich bywyd, gwaith neu brofiadau, byddem wrth ein bodd yn eu clywed.
Yn ddiweddar dyma ni’n sgwrsio a’r Darlithydd Nick Hughes, a ddaeth â fyfyrwyr o UCL ar ymweliad i CyDA ym mis Tachwedd. Roedd beth ddywedodd yn atgof gwych o’r gwaith pwysig y mae ein tîm addysg yn ei wneud yn ysbrydoli ymwelwyr i weithredu dros ddyfodol mwy cynaliadwy.
Yma yng Nghanolfan y Dechnoleg Amgen, rydym wastad yn falch i groesawu Grwpiau Prifysgol sy’n ymweld a’n cartref yng nghalon Canolbarth Cymru.
Mae myfyrwyr sy’n ymweld yn dod â’u cefndiroedd a’u diddordebau eu hunain gyda nhw, boed yn beirianwyr y dyfodol, yn wyddonwyr naturiol darpar, yn ymarferwyr creadigol neu unrhyw le rhyngddynt. I’n tîm yma yn CyDA, y gallu i rannu’r hyn yr ydym wedi’i ddysgu am gynaliadwyedd ac ysbrydoli gweithrediad yw’r rheswm yr ydym yn gwneud yr hyn a wnawn, ac rydym yn trysori’r cyfle i wneud cynaliadwyedd yn rhan o daith ddysgu’r myfyrwyr hyn.
Mae Nick Hughes, darlithydd o UCL wedi ymweld â CyDA yn gyson dros y blynyddoedd, ac yn ddiweddar daeth â rhai myfyrwyr Meistr ar drip maes preswyl fel y gallent ategu eu hastudiaethau a gweld enghreifftiau holistaidd o gynaliadwyedd ar waith, yn agos ac mewn amser real.
Dull Holistaidd o Gynaliadwyedd
“Mewn dim ond ychydig ddyddiau, mae’r myfyrwyr yn gweld ac yn profi technegau adeiladu naturiol cynaliadwy, rheolaeth ecolegol, amaethyddiaeth gadwraethol, rheoli dŵr a gwastraff cynaliadwy, a gwahanol fathau o dechnolegau ynni adnewyddadwy. Mae’n brofiad ysbrydoledig ac ysgogol.”
Mae dysgu cyfoethogol yn arwain at atebion cyfoethogol ac mae bod yn safle lle gall myfyrwyr adeiladu ar eu gwybodaeth eu hunain a gwneud cynnydd yn eu taith addysgol yn brofiad calonogol i ni i gyd yn CyDA. Ac mae gallu cynnig y mewnwelediadau holistaidd ac ymarferol hyn i agweddau niferus cynaliadwyedd yn golygu y gallwn roi pwyslais ar y dull integredig sydd ei angen i fynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd.
Profiadau ymarferol sy’n ategu dysgu
“Mae dull holisatidd CyDA o gynaliadwyedd yn ategu amcanion dysgu allweddol ein rhaglen yn uniongyrchol ond mae hefyd yn rhoi cyfle i fyfyrwyr gael profiadau ymarferol. Roedden ni eisiau lle ble byddai myfyrwyr yn teimlo’n gyfforddus ac yn mwynhau bod gyda’i gilydd ond hefyd yn cael y cyfle i gymryd rhan mewn gweithgareddau dysgu ymarferol o berthnasedd uniongyrchol, ond hefyd yn ategu’r modiwlau rydyn ni’n eu addysgu fel rhan o’n rhaglen ein hunain.”
Mae safle CyDA yn gartref i lu o atebion cynaliadwy ar waith, o ynni adnewyddadwy i adeiladau cynaliadwy, ymchwil Prydain Di-Garbon, rheoli adnoddau’n gynaliadwy a thu hwnt. Mae gan amrywiaeth yr enghreifftiau hyn y gallu i apelio at wahanol ddiddordebau myfyrwyr a dal eu dychymyg wrth iddynt symud ymlaen yn eu hastudiaethau.
“Mae’r myfyrwyr yn rhoi adborth rhagorol i ni’n gyson ar y daith breswyl. Maen nhw’n gwerthfawrogi’r gweithgareddau, yr arweiniad arbenigol a’r awyrgylch croesawgar yn fawr, sy’n gwneud iddyn nhw deimlo’n gwbl gartrefol.”
Mae cael bod yn rhan o daith ddysgu gwneuthurwyr newid y dyfodol yn fraint wirioneddol dim ots pa mor fawr neu fach ydyw, ac mae bob amser yn bleser clywed yn ôl gan y rhai sy’n ymweld!
Os oes gennych chi stori CyDA yr hoffech chi ei rhannu, byddem wrth ein bodd yn ei chlywed…rhannwch eich stori heddiw.
Cadwch lygad ar y gweithgareddau, digwyddiadau ac adnoddau ar-lein diweddaraf drwy gofrestru i dderbyn ein negeseuon e-bost a’n dilyn ni ar y cyfryngau cymdeithasol. Ac os hoffech chi gymryd rhan a chefnogi ein gwaith, byddem wrth ein bodd yn eich croesawu fel aelodau CyDA.
Yn ddiweddar dyma ni’n sgwrsio a’r tiwtor Rhian Sherrington am gwrs drochol newydd sydd wedi’i gynllunio yn CyDA sy’n anelu i rymuso menywod i arwain mewn creu newid.
Ar adeg pan fo’r byd mewn angen taer am arweinwyr a all lywio cymhlethdod gydag empathi, eglurder a dewrder, mae llawer o fenywod sy’n gweithio mewn rolau cynaliadwyedd sy’n canolbwyntio ar effaith yn teimlo’r straen. Mae eu gwaith yn ystyrlon iawn, ond mae’r systemau o’u cwmpas yn aml yn gwneud y gwaith hwnnw’n llawer anoddach nag y dylai fod.
C: Sut daeth y cwrs yma o gwmpas?
Ers dros ddeuddeg mlynedd, rydw i wedi gweithio’n agos gyda menywod sy’n ymroi eu gyrfaoedd i gynaliadwyedd, gweithredu ar yr hinsawdd, diogelu’r amgylchedd a dylanwad gymdeithasol. Yn ystod yr amser hwnnw, rydw i wedi gweld rhywbeth trawiadol, mae menywod yn cael eu cymell yn ddwfn i greu newid, ond mae’r systemau y maent yn gweithio ynddynt yn aml yn gwneud y newid hwnnw’n llawer anoddach nag sydd angen iddo fod.
Mae arweinyddiaeth, er gwaethaf cynnydd, yn dal i fod yn brofiad rhyweddol. Mae menywod yn wynebu rhwystrau sy’n weladwy ac yn anweledig, o gydbwyso llwyth gwaith a gofynion gofalu i lywio rhagfarn anymwybodol a bwlch awdurdod parhaus. Yr hyn rwy’n ei weld, dro ar ôl tro, yw bod menywod sy’n gweithio i hyrwyddo cynaliadwyedd yn aml yn gwneud hynny gyda chyllidebau isel, adnoddau cyfyngedig a disgwyliadau uchel. Daw llawer o’u dylanwad nid o rym safle ond o berswadio, adeiladu perthnasoedd a llafur emosiynol.
Ar yr un pryd, mae’r menywod hyn yn cario ymwybyddiaeth ddwfn o’r argyfyngau hinsawdd a bioamrywiaeth sy’n datblygu o’n cwmpas. Maent yn deall y brys. Maent yn teimlo pwysau hynny. Mae’r cyfuniad hwn o gyfrifoldeb, brys ac adnoddau cyfyngedig yn creu straen unigryw, un sy’n aml yn mynd heb ei gydnabod.
C: Sut allwn ni newid ein dealltwriaeth o beth mae arweinyddiaeth yn edrych fel?
Mae llawer o’r anawsterau y mae menywod mewn arweinyddiaeth yn eu hwynebu yn deillio o’r modelau arweinyddiaeth yr ydym wedi’u hetifeddu. Mae llawer o’n dulliau amlwg o arweinyddiaeth wedi’u llunio gan feddwl yn echdynnol, gyda phwyslais ar gystadleuaeth, hierarchaeth, cyflymder a rheolaeth. Mae’r dulliau hyn yn gynyddol anghydnaws â’r heriau yr ydym yn eu hwynebu nawr.
Mae ymchwil yn dangos yr hyn y mae llawer ohonom ni’n ei ddeall yn reddfol, sef bod y rhinweddau arweinyddiaeth sydd eu hangen ar gyfer dyfodol ffyniannus a gwydn yn cynnwys empathi, tosturi, ystwythder, gwrando’n ddwfn a meddwl systemau. Sgiliau dynol yw’r rhain, nid rhai sy’n seiliedig ar ryw, ond mae llawer o fenywod wedi’u datblygu trwy brofiad byw a chymdeithasu.
Yn rhy aml, mae’r cryfderau hyn wedi cael eu diystyru fel ‘sgiliau meddal’ neu eu gweld yn llai gwerthfawr na dulliau gorchymyn-a-rheoli mwy traddodiadol. Eto fyth, dyma’r union sgiliau sydd eu hangen i lywio ansicrwydd, meithrin ymddiriedaeth, ac arwain newid trawsnewidiol.
Pan fydd menywod yn gallu arwain fel eu hunain, nid gwasgu i fowld nad oedd erioed wedi’i gynllunio ar eu cyfer, a phan fydd timau arweinyddiaeth yn wirioneddol amrywiol, mae sefydliadau’n gwrando’n well, yn cydweithio’n well ac yn osgoi peryglon meddwl grŵp.
Nid yw hyn yn ymwneud â rhoi menywod yn erbyn dynion. Mae’n ymwneud â chydnabod bod ein strwythurau presennol wedi’u cynllunio o dan safbwynt cul ar y byd, a bod angen arweinyddiaeth arnom nawr sy’n adlewyrchu cymhlethdod y systemau rydym yn gweithio i’w trawsnewid.
C: Pam Arweinyddiaeth Adfywiol?
I symud ymlaen, mae angen i ni symud i ffwrdd o arweinyddiaeth echdynnol i arweinyddiaeth adfywiol – arweinyddiaeth sy’n adnewyddu yn hytrach na disbyddu, sy’n cefnogi effaith hirdymor yn hytrach na buddugoliaethau tymor byr.
Mae arweinyddiaeth adfywiol yn gofyn inni gydnabod ein hunain fel rhan o systemau byw. Mae’n ein gwahodd i roi sylw i batrymau, perthnasoedd a rhyngddibyniaeth. Mae’n ein hannog i arwain mewn ffyrdd sy’n gynaliadwy nid yn unig i’n sefydliadau ond i ni ein hunain.
Un o’r chwedlau arweinyddiaeth mwyaf niweidiol yr ydym yn dal i’w cario yw’r syniad bod natur yn gystadleuol yn y pen draw. Ond pan edrychwn yn ofalus ar systemau ecolegol, rydym yn gweld mai dim ond rhan fach o’r stori yw cystadleuaeth, ac yn fwyaf gweladwy yng nghyfnodau cynnar olyniaeth. Diffinnir ecosystemau iach gan gydweithio, amrywiaeth a chysylltedd.
C: Pam mae’r cwrs hwn wedi’i anelu at fenywod yn unig?
Ni fydd newid systemig yn cael ei yrru gan fenywod yn unig. Mae trawsnewidiad ystyrlon yn gofyn am arweinyddiaeth gan bob rhyw. Ond mae mannau i fenywod yn unig yn parhau i fod yn hanfodol oherwydd eu bod yn creu diogelwch seicolegol. Maent yn caniatáu i fenywod archwilio profiadau byw, archwilio patrymau mewnol, meithrin hyder a datblygu iaith newydd ar gyfer eu harweinyddiaeth, yn rhydd rhag feirniadaeth.
Dros y deuddeg mlynedd diwethaf, rwyf wedi gweld pa mor drawsnewidiol y gall hyn fod. Pan fydd menywod yn dod at ei gilydd mewn amgylcheddau cefnogol a phwrpasol, maent yn gadael gyda theimlad cryfach o eglurder, dewrder a chyfeiriad. Maent yn dychwelyd i’w gweithleoedd wedi’u cyfarparu’n well i ddylanwadu ar ddiwylliant, dod o hyd i gynghreiriaid a chreu newid o’r tu mewn.
Nid yw coedwig yn ffynnu oherwydd bod un goeden yn dominyddu; mae’n ffynnu oherwydd bod pob coeden yn dod o hyd i’w chilfach o fewn gwe ehangach o berthnasoedd.
Dyma’r ysbrydoliaeth y tu ôl i Arwain gyda Natur. Mae’n wahoddiad i ailddychmygu arweinyddiaeth trwy ddysgu o ddeallusrwydd adfywiol natur ei hun.
Beth i’w Ddisgwyl o’r Cwrs
Mae Arwain gyda Natur: Arweinyddiaeth Adfywiol i Fenywod, a ddatblygwyd gyda CyDA, wedi’i gynllunio ar gyfer menywod ar lefel sy’n gweithio ar lefel canol-uwch ac uwch ym meysydd cynaliadwyedd, hinsawdd, amgylchedd ac effaith gymdeithasol.
Dros dri diwrnod byddwn yn:
trochi ein hunain yn natur i ailgysylltu âc adnoddau mewnol ein hunain
archwilio beth mae arweinyddiaeth adfywiol yn edrych fel drwy ffyrdd ymarferol
datgelu heriau sy’n ymwneud ag awdurdod, brys, llafur anweledig a gor-gyfrifoldeb
defnyddio offer meddwl systemau fel TetraMap i ddeall patrymau ynom ni ein hunain a’n timau
gweithio gyda sefyllfaoedd go iawn a gyflwynir gan gyfranogwyr
adeiladu cymuned gyda chyfoedion sy’n rhannu pwysau a phwrpas tebyg
Y bwriad yw i bob menyw adael gydag egni newydd, mwy o eglurder, ac offer ymarferol i ddylanwadu ar eu diwylliannau sefydliadol yn fwy effeithiol, wrth ddarparu adnoddau i’w hunain yn fwy cynaliadwy.
Mae’r cwrs hwn yn dwyn ynghyd fwy na degawd o fewnwelediadau gan y ‘Women in Sustainability Network’ ochr yn ochr â dulliau busnes adfywiol gan fy nhiwtor cyfrannol, Janine Barron. Gyda’n gilydd byddwn yn archwilio beth mae’n ei olygu i greu arweinyddiaeth sy’n addas ar gyfer y dyfodol, wedi’i gwreiddio yn y natur, ac sy’n cyd-fynd â phwy ydym ni mewn gwirionedd.
Mae hwn yn gwrs cynhwysol, sy’n agored i unrhyw un sy’n uniaethu fel menyw.
Ymunwch â Ni
Os ydych chi’n fenyw sy’n gweithio ym maes cynaliadwyedd, hinsawdd, yr amgylchedd neu effaith gymdeithasol, ac yn teimlo’r straen o arwain o fewn systemau nad ydynt wedi’u cynllunio ar gyfer y dyfodol sydd ei angen arnom, y cwrs hwn yw’r un i chi.
Mae’r cwrs yn rhedeg o 3 i 5 Gorffennaf ac mae opsiwn cynllun talu misol ar gael.
Cadwch lygad ar y gweithgareddau, digwyddiadau ac adnoddau ar-lein diweddaraf drwy gofrestru i dderbyn ein negeseuon e-bost a’n dilyn ni ar y cyfryngau cymdeithasol. Ac os hoffech chi gymryd rhan a chefnogi ein gwaith, byddem wrth ein bodd yn eich croesawu fel aelodau CyDA.
I ddathlu Dydd Gŵyl Dewi, rydym ni wedi bod yn myfyrio ar y ddihareb ‘Gwnewch y Pethau Bychain’ a sut mae newidiadau neu rhyngweithiadau bach yn gallu arwain at ddylanwad mwy wrth i ni weithio tuag at ddyfodol gwyrddach.
Mae graddfa’r argyfwng hinsoddol a bioamrywiaeth a’r trawsnewidiad systemig sydd angen i fynd i’r afael ag e yn aml yn gallu ein gadael a theimlad di-rym a brawychus ac nid yw hyn yn anarferol. Ond fel pleidia siaradwr gwadd CyDA, Jean Boulton, gall ‘feddwl yn fawr ond gweithredu’n fach’ ysgogi newid er gwaetha’r ymdeimladau llethol hyn. Yn fwy aml na’i gilydd, nid yw’r ‘pethau bach’ hyn mor fach chwaeth, ac arweinia’r gweithrediadau yma at fwy o weithrediadau.
Dros y misoedd diwethaf, rydym wedi bod yn lwcus i dderbyn nifer helaeth o storiâu CyDA o’n cefnogwyr ardderchog, gyda nifer ohonynt wedi’u hysbrydoli i wneud newidiadau yn eu bywydau hwy a gweithredu yn eu cymunedau. Ymysg yr hanesion calonogol yma, roedd llawer ohonynt yn siarad am sut mae rhyngweithiadau bach gyda CyDA wedi arwain at newidiad gydol oes…dyma dri ohonynt.
Camau Bach Er Lles Newid Amgylcheddol – Jonathan Voles
Daeth yr aelod Jonathan Voles i CyDA yn y 1970au ac ers hynny, mae e wedi bod yn hyrwyddwr ymroddedig dros y camau bach y gallwn ni gyd ei gymryd i wneud ein bywydau dyddiol yn fwy cynaliadwy!
“Newidiodd CyDA fy mywyd pan ddes i ymweld fel rhan o grŵp ysgol, mor bell yn ôl nawr nes i mi anghofio pryd yn union! Yr hyn nad wyf wedi’i anghofio yw’r ffordd y cipiodd CyDA fy nychymyg a’m hysbrydoli. Y safle ei hun a’r ffactorau amgylcheddol, yr arddangosfeydd, yr ystyriaeth o’r dyfodol – a chofiwch bryd hynny roedd materion amgylcheddol, technegau adeiladu, pŵer gwynt a phŵer solar ymhell y tu hwnt i barth cysur y rhan fwyaf o bobl, tra nawr maen nhw’n rhan o’r brif ffrwd!
Dros y blynyddoedd, rydw i wedi bod yn ymwelydd rheolaidd ac wedi bod yn aelod ac yn gefnogwr i CyDA pryd bynnag y mae arian wedi caniatáu. Llusgais fy ngwraig a’m plant i CyDA a cheisio eu hysbrydoli yn y ffordd y cefais fy ysbrydoli ac er nad ydw i bellach yn fachgen ysgol angerddol, rydw i wedi parhau i siarad â phobl am CyDA a’r camau bach y gallwn eu cymryd i wneud newid amgylcheddol yn realiti yn ein bywydau.”
Mae’r angerdd sy’n trwytho geiriau Jonathon wrth iddo ysgrifennu am ddylanwad ei ymweliad yn cynhesu calon pob un ohonom ni yn CyDA yn enwedig y ffaith fod o’n dal i rannu ei ysbrydoliaeth hyd y diwrnod hwn.
Newid ar Fwrlwm: Newidiadau i Egni’r Cartref – Bridget Walton
Mae stori Bridget Walton yn enghraifft hyfryd o sut mae’r newidiadau mae hi wedi ei wneud yn ei bywyd wedi’i byrlymu’n bellach, gyda gwybodaeth rannedig yn dod yn ddybledig!
“Yn y 1970au, byddem yn mynd ar wyliau i Gymru ac yn mynd heibio’r ganolfan ac yn meddwl tybed beth oedd hi. Yn ddiweddarach, ymwelsom gan ryfeddu at y posibiliadau.
Ym 1981, cawsom banel dŵr solar wedi’i osod (yn ddiweddarach, cawsom un arall wedi’i osod) a thua 8 mlynedd yn ôl, cawsom 5 panel solar wedi’u gosod ar ein to i gynhyrchu ein trydan ein hunain. Trosglwyddais fy ngwybodaeth i ffrind a dyma hi wedyn yn gosod 15 panel ar do ei thŷ hi.
“Gwnaeth un ymweliad amser maith yn ôl effaith fawr. Sut y gellid dylunio adeiladau i fod yn gynhesach ac yn fwy cynaliadwy, sut y gallai gwastraff papur fynd i mewn i gompost i adnewyddu pridd, defnyddio dŵr i bweru’r lifft, agorodd y rheilffordd fy meddwl i bosibiliadau newydd. Ers hynny, rwyf wedi parhau â’m taith i fyw’n fwy adfywiol ac wedi ychwanegu PV, dŵr poeth solar, ac ASHP i’m cartref.”
Gyrru Newid Cymdeithasol- Alison Shaw
Mae Alison Shaw yn un o’n haelodau CyDA anhygoel sy’n gweithredu’n lleol gyda’r cyfan ar feddwl. Mae’r prosiectau mae hi’n gweithio ar yn atgoffhad calonnog o ba mor bwysig ydy hi i i ymddwyn gyda gofal tuag at ein gilydd a’n planed o fewn ein cymuned a thu hwnt.
“Nawr fy mod i wedi ymddeol, rwy’n treulio fy amser yn garddio er budd bywyd gwyllt (gan gynnwys bodau dynol!) wedi fy ysbrydoli gan erddi CyDA
Rwy’n rhedeg caffi atgyweirio, gyda digon o gyfle ar gyfer sgyrsiau hinsawdd gydag aelodau’r cyhoedd ac rwyf wedi cael fy ysbrydoli i dreulio amser yn ymgyrchu dros yr hinsawdd. Mae hyn yn cynnwys ymgais 5 mlynedd (hyd yn hyn) i berswadio’r awdurdod lleol i ddatod ei gynllun pensiwn o danwydd ffosil. Rydym yn gobeithio y bydd cynnig i’r cyngor yn cael ei gyflwyno ymhen cwpl o fisoedd. Mae’r cynnydd yn araf iawn, ond nid ydym yn rhoi’r gorau iddi!”
Fe ysbydolwyd Alison i ymuno a CyDA ar ol darllen Clean Slate gan deimlo fod y cylchgrawn yn rhannu gwybodaeth ar faterion amgylcheddol pwysig, ond ar lefel ddynol, gyda digon o wybodaeth am sut i gymryd camau ymarferol. Mae hi hefyd yn mynychu Cynhadledd flynyddol CyDA yn rheolaidd, ble mae hi’n teimlo ei bod hi ymhlith ffrindiau sy’n rhannu ei phryderon ond sydd hefyd yn obeithiol i gymryd camau i roi newid ar weithred.
Ysgrifennodd Alison ddarn hynnod o hardd yn ddiweddar wedi’i ysbrydoli gan ymweliadau a CyDA gyda’r enw, Cyrhaeddiad.
Cyrhaeddiad
Rydym yn cerdded i ffwrdd o’r ffordd, yn falch o adael y traffig tu hwnt. Mae siwrnai bws hir yn ein dosbarthu yn ymestyn ac anadlu’n ddwfn.
Cawn ein arwain gan lonau cil ar draws yr afon gan basio heibio’r rheilffordd glogwyn yn ei gwsg yn serth drwy goetir. Mae’r ffordd yn amgaeedig mewn coed ac isdyfiant ffrwythlon, gan alluogi cipolygon prin o’n blaenau. Fe lefela’r allt ac gwelwn adeilad.
Yn annisgwyl er fel un a’r hyn a gwmpasir. Mae deunyddiau naturiol yn ein hamlapio mewn ymdeimlad fel cocŵn diogel. Fe leda’r olygfa fel agoriad.
– Detholiad o Gyrhaeddiad, gan Aelod CyDA, Alison Shaw
‘Gwnewch y Pethau Bychain’
Fel mae’r straeon hyn yn ein hatgoffa, rydym yn gwneud y pethau bychain hyn yn union oherwydd ein bod ni’n rhan o rywbeth mwy, ac mae ein rhyngadweithiau, profiadau a gweithrediadau yn werth ei wneud dim ots ar ba raddfa.
Ydych chi eisiau cymryd y cam cyntaf tuag at wneud newid ond ddim yn siŵr ble i ddechrau? Dydd Gŵyl Dewi hwn, beth am gymryd y cam cyntaf ac edrych ar ein tudalen wybodaeth am ddim, archebu lle ar gwrs byr, archwilio cwrs ôl-raddedig CyDA neu archebu lle yng nghynhadledd CyDA heddiw.
Streon CyDA
Eich straeon chi sy’n cyd-greu penodau gorffennol, presennol a dyfodol CyDA. Mae sut rydych chi’n gweithredu lle bo’n fach yntau’n fawr, yn cyfrannu i’n stori a’n dylanwad ehangach.
Os oes gennych chi stori i’w rhannu am sut mae CyDA wedi cael effaith ar eich bywyd, eich gwaith neu’ch profiadau, byddem wrth ein bodd i’w glywed.
Ymwelodd gweithwyr proffesiynol yr amgylchedd adeiledig ac adeiladu â Chanolfan y Dechnoleg Amgen (CyDA) ar ddydd Mercher 11 Chwefror 2026 ar gyfer digwyddiad arbennig traws-sector a ddaeth ag aelodau o The Association for Environment Conscious Building, Cymdeithas Frenhinol y Penseiri yng Nghymru (RSAW), y UK Passivhaus Trust, a Chymdeithas Diogelu Adeiladau Hynafol (SPAB) at ei gilydd.
Wedi’i gynnal ar safle unigryw CyDA yn Chwarel Llwyngwern, cynigiodd y prynhawn gyfle i’r mynychwyr archwilio adeiladau carbon isel arloesol y ganolfan, ymchwilio’i threftadaeth a’i thirwedd gyfoethog,a dysgu am ein prosiect ailddatblygu, Cynefin, sy’n llunio dyfodol addysg ac arloesedd cynaliadwyedd yn y ganolfan.
Teithiau Rhyngweithiol a Rhannu Gwybodaeth
Dechreuodd yr ymweliad gyda theithiau tywys dan arweiniad arbenigwyr CyDA, gan gynnig cipolwg ar archif fyw’r safle o adeiladau carbon isel arloesol a degawdau o arbrofi amgylcheddol.
Yna ymgasglodd y mynychwyr yn Adeilad WISE am luniaeth a rhwydweithio, lle rhannodd penseiri, ymarferwyr cadwraeth, arbenigwyr Passivhaus, a gweithwyr proffesiynol adeiladu cynaliadwy brofiadau a safbwyntiau o bob cwr o’r sector gyda’i gilydd a chyda myfyrwyr ôl-raddedig CyDA sy’n astudio ar ein MSc mewn Adeiladu Gwyrdd a’n rhaglen Pensaernïaeth Gynaliadwy Rhan 2.
Sgyrsiau ar Ddyfodol CyDA
Un o uchafbwyntiau’r digwyddiad oedd sgwrs gan gyfarwyddwr y prosiect ailddatblygu John Challen, a gyflwynodd y diweddaraf ar brosiect Cynefin, menter i ehangu cyfleusterau CyDA a chryfhau ei rôl wrth hyfforddi’r genhedlaeth nesaf o arweinwyr amgylcheddol.
“Mae’n ysbrydoledig croesawu cymaint o ymarferwyr angerddol o’r sector amgylchedd adeiledig i CyDA ac i rannu’r weledigaeth y tu ôl i’n prosiect ailddatblygu Cynefin. Mae cydweithio ar draws pensaernïaeth, cadwraeth, dylunio ynni isel ac adeiladu cynaliadwy yn hanfodol os ydym am wynebu’r heriau hinsoddol sydd o’n blaenau, ac mae digwyddiadau fel heddiw yn dyfnhau’r cysylltiadau a dysgu ar y cyd sy’n sbarduno cynnydd.” meddai John Challen, Cyfarwyddwr Prosiect Cynefin, cynlluniau ailddatblygu CyDA.
I’r rhai oedd yn dymuno ymestyn eu diwrnod, daeth pryd nos opsiynol ag ymwelwyr ynghyd a myfyrwyr o Ysgol Graddedigion yr Amgylchedd CyDA cyn darlith wadd gan Kate Davies ar y strwythurau pren arbrofol ym Mharc Hooke a daeth â’r digwyddiad i ben gyda thrafodaeth flaengar ar adeiladu cynaliadwy uwch.
Cryfhau Rhwydweithiau
Dywedodd Tabitha Binding, o Ymddiriedolaeth Passivhaus, a fynychodd y digwyddiad “Roedd yn bleser mawr mynychu digwyddiad heddiw, wedi’i osod yn erbyn lleoliad hanesyddol cyfoethog adeiladau cynaliadwy a safle chwarel CyDA. Roeddwn i wrth fy modd â’r cyfle i rwydweithio â chynifer o weithwyr proffesiynol o’r sector amgylchedd adeiledig yng Nghanolbarth Cymru ac roedd yn ysbrydoledig cwrdd â siarad â mynychwyr eraill ochr yn ochr â myfyrwyr egnïol, chwilfrydig a brwdfrydig CyDA.”
Llwyddodd y digwyddiad i feithrin cydweithrediad rhwng sefydliadau, gan yrru dylunio ynni isel, cadwraeth a phensaernïaeth gynaliadwy ledled Cymru. Gyda mwy nag 20 o fynychwyr yn cymryd rhan, dangosodd yr ymweliad yr awydd parhaus am ddysgu ar y cyd ac ymgysylltu traws-ddisgyblaethol wrth lunio amgylchedd adeiledig carbon isel.
Rydym yn falch o rannu straeon ysbrydoledig aelodau cymuned CyDA sy’n rhoi cynaliadwyedd ar waith. Dyma sut y mae Raddon Stephenson, graddedig CyDA, yn gwneud gwahaniaeth.
Mae Raddon yn gweithio ym maes garddwriaeth drefol ym Mhantri Bwyd a Rhandir Cymunedol Canolfan Caritas Lalley ym Manceinion, sydd wedi’i hymwreiddio’n ddwfn mewn mynd i’r afael â materion cymdeithasol ac amgylcheddol. Yn ei rôl fel Rheolwr y Ddarpariaeth Fwyd a’r Rhandir, mae Raddon yn canolbwyntio ar gau’r ddolen gwastraff bwyd, gan helpu pobl i dyfu eu cynnyrch eu hunain yn y ddinas, a chydnabod y cysylltiad rhwng lles cymdeithasol, ein systemau bwyd a’r amgylchedd naturiol.
Dywedodd Raddon, “Mae cael swydd sy’n fy ngalluogi i dyfu bwyd, gwella iechyd meddwl pobl trwy gyfrwng sesiynau lles garddio, a mynd i’r afael â gwastraff bwyd mewn ffordd uniongyrchol yn rhoi cryn foddhad. Rydw i wastad yn dysgu sut i fod yn dyfwr gwell a’r ffordd fwyaf effeithiol o annog cyfranogiad cymunedol yn eu lle gwyrdd lleol trwy arsylwi’r hyn yr ydym yn ei dyfu a sut y mae pobl yn ymateb i’r safle. Mae hefyd yn wych dysgu gan bobl sydd wedi symud i’r DU o fannau eraill, sydd â gwybodaeth a sgiliau tyfu amrywiol i’w rhannu hefyd.”
Trwy’r gwaith hwn, mae Raddon yn defnyddio’r hyn a ddysgodd yn ystod ei radd Meistr mewn Adnoddau Naturiol a Bwyd Cynaliadwy yn CyDA. Yn ystod ei gyfnod yn astudio yn CyDA, fe’i ysbrydolwyd gan y dysgu ymarferol, megis adnabod planhigion, ond hefyd, gan y sgiliau cysyniadol a feistrolodd, megis dulliau meddwl ar ffurf systemau.
Yn 2022, sefydlodd brosiect compostio gydag ysgol gynradd leol. Ar ôl adnabod nad oedd yr ysgol yn gwahanu gwastraff bwyd, nad oedd y plant yn defnyddio eu rhandir, a bod angen compost ar y darn o dir 1,400m2 yn gyson, aeth Raddon ati i fynd i’r afael â’r diffyg cysylltiad rhwng y tri mater. Trefnodd bod y disgyblion yn compostio eu bwyd dros ben o’u ffreutur, ac yna, eu bod yn tyfu bwyd ar gyfer y gymuned trwy gyfrwng y pantri, gan gau’r bwlch gwastraff bwyd. Llwyddodd y prosiect i sicrhau cyllid ar gyfer system gompostio Ridan. Bellach, mae’n cynhyrchu 9.5 tunnell o gompost di-fawn ar gyfer y rhandir bob blwyddyn!
Cyn dod i CyDA, roedd Raddon yn canlyn gyrfa fel cerddor, ond yn fuan ar ôl iddo gychwyn ar hyn, daeth y pandemig, gan ganslo unrhyw waith ar yr adeg honno. Fodd bynnag, bu’r cyfnod clo yn gyfle iddo gael amser i fyfyrio. Ar ôl gwneud gwaith ar fferm organig, penderfynodd Raddon ganlyn ei ddiddordeb angerddol mewn byd natur, gan ddilyn llwybr academaidd yn CyDA. Roedd wedi adnabod bod yr hyn a dyfwn a sut yr ydym yn ei dyfu yn cael effaith sylweddol ar ein ecosystemau a bod yr angen cyffredinol i fwyta yn gallu cysylltu pobl gyda datrysiadau amgylcheddol mewn ffordd uniongyrchol.
Roedd astudio yn CyDA wedi cynnig y cyfle i Raddon barhau i greu a rhannu ei gerddoriaeth hefyd, gan gynnwys Y Gân Gompost a ysgrifennwyd yn ystod ei draethawd estynedig, ac y mae bellach yn ei chynnwys yn ei waith garddio cymunedol er mwyn ymgysylltu â phlant i leihau a chompostio gwastraff bwyd.
“Mae astudio yn CyDA wedi caniatáu i mi ganolbwyntio ar faes gwaith sydd wir o fudd i les cymdeithasol ac ecolegol y gymuned, ac sy’n cynnig cryn foddhad i mi. Mae’r cwrs ôl-raddedig, y gymuned fyfyrwyr a safle CyDA ei hun wir wedi bod yn ysbrydoledig, gan fy nhywys at swydd lle y gallaf ddefnyddio fy ngwybodaeth a’m sgiliau ym maes tyfu bwyd ac ymgysylltu cymunedol bob dydd.”
A yw CyDA wedi ysbrydoli eich taith cynaliadwyedd chi?
Byddem wrth ein bodd yn clywed sut yr ydych chi’n sicrhau newid. Rhannwch eich stori ar cy.cat.org.uk/am-cyda/straeon-cyda/ er mwyn cael cyfle i fod mewn rhifyn o Clean Slate, ar wefan CyDA neu ar gyfryngau cymdeithasol yn y dyfodol.
Mae Amanda Smith, Pennaeth Dysgu ac Addysg, yn archwilio rhai o’r heriau y mae pobl ifanc yn eu hwynebu heddiw, a sut y mae CyDA yn gweithredu.
Yng Nghymru, rydym yn ffodus i gael ymrwymiad cenedlaethol i feddwl dros y tymor hir. Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn rhoi anghenion yfory wrth wraidd y penderfyniadau a wneir heddiw. Mae’n ffordd bwerus o’n hatgoffa mai’r byd yr ydym yn ei siapio nawr, yn amgylcheddol, yn ddiwylliannol ac yn wleidyddol, yw’r un y bydd pobl ifanc yn ei etifeddu.
Yn CyDA, credwn bod y genhedlaeth nesaf yn haeddu mwy na sedd wrth y bwrdd. Maent yn haeddu cael eu clywed, eu cefnogi a chael yr offerynnau er mwyn helpu i siapio’r dyfodol eu hunain.
Realiti i bobl ifanc heddiw
Mae pobl ifanc heddiw yn tyfu i fyny mewn cyfnod o ansicrwydd a newid cyflym. Teimlir effeithiau yr hinsawdd yn methu ar draws y byd, a disgwylir i bethau waethygu gryn dipyn.
Bellach, caiff gorbryder am yr hinsawdd ei gydnabod yn eang fel mater difrifol. Mae nifer gynyddol o blant a phobl ifanc yn eu harddegau yn adrodd am y ffaith bod maint y problemau amgylcheddol, a’r ffaith na allant wneud gwahaniaeth, yn eu llethu. Gall y faich emosiynol hon effeithio ar eu hiechyd meddwl, eu haddysg, a hyd yn oed ar eu dewisiadau gyrfa.
Ond law yn llaw â’r gofid a’r gwrthdyniad, ceir egni, angerdd a dymuniad cryf i wneud gwahaniaeth hefyd. Yn fwy nag erioed, mae pobl ifanc yn ymgysylltu’n fawr. Maent yn gofyn cwestiynau, yn mynnu bod gweithredu yn digwydd, ac yn dychmygu ffyrdd newydd o fyw. O streiciau hinsawdd mewn ysgolion i brosiectau cymunedol, maent yn dangos eu bod yn ymboeni a’u bod yn barod i arwain y sgwrs.
Ond ni all pobl ifanc wneud hyn ar eu pen eu hunain. Mae angen cymorth arnynt er mwyn sicrhau bod eu llais yn cael ei glywed ac er mwyn paratoi ar gyfer eu gyrfaoedd a’u bywydau yn y dyfodol.
Cynorthwyo pobl ifanc yn CyDA
Mae CyDA wastad wedi bod am ddatrysiadau ymarferol a newid cadarnhaol. Mae ein gwaith gyda phobl ifanc yn datblygu’r sylfaen honno, ac yn eu helpu i archwilio syniadau, meithrin sgiliau a chanfod gobaith wrth weithredu.
Bob blwyddyn, mae CyDA yn croesawu myfyrwyr ysgol a phrifysgol i’n Canolfan Ymwelwyr yng Nghanolbarth Cymru. Mae’r ymweliadau hyn yn brofiadau dysgu ymdrochol sy’n dangos datrysiadau ymarferol ar waith. Mae myfyrwyr yn archwilio systemau ynni adnewyddadwy, adeiladau gwyrdd, gerddi organig a choetir a reolir mewn ffordd gynaliadwy. Maent yn dysgu am wyddor hinsawdd, technolegau carbon isel a dylunio sy’n ymwybodol o ecoleg. Mae’r holl ddysgu hwn yn digwydd mewn ecosystem fyw, lle y cânt eu hamgylchynu â natur, enghreifftiau ymarferol o ddatrysiadau cynaliadwy, a thystiolaeth 50 mlynedd o arloesi amgylcheddol.
I nifer, mae’n brofiad trawsnewidiol. Byddant yn gadael gyda gwybodaeth newydd, syniadau ffres ac ymdeimlad o obaith o’r newydd. Byddant yn gweld bod datrysiadau yn bodoli ac y gallant fod yn rhan o sicrhau eu bod yn digwydd. Disgrifiodd un athro a oedd wedi ymweld o Ysgol Solefield yng Nghaint sut yr oedd “Un myfyriwr wedi dychwelyd ataf flynyddoedd ar ôl y daith hon i ddweud ei fod wedi ei ysbrydoli i ganlyn peirianneg gynaliadwy.” Ers hynny, mae wedi mynd ymlaen i astudio Peirianneg Gynaliadwy yn y brifysgol ac mae bellach wedi cymhwyso ac yn gwneud yn dda yn y maes.
Dyfodol Mentrus: Dychmygu yr hyn sy’n bosibl
Un o raglenni mwyaf trawiadol CyDA ar gyfer pobl ifanc yw Dyfodol Mentrus, sef gweithdy a gynlluniwyd er mwyn helpu cyfranogwyr i ddychmygu dyfodol cynaliadwy a deall y rôl y gallant ei chyflawni wrth wireddu hynny.
Mae’r gweithdy yn tywys pobl ifanc trwy broses greadigol a myfyriol. Byddant yn archwilio sut y gallai byd di-garbon edrych, gan ystyried y newidiadau y mae angen eu gwneud er mwyn cyrraedd y fan honno, a nodi’r sgiliau a’r camau y gallent helpu i’w wneud yn realiti.
Mae’n wych gweld plant yn llawn gobaith am ddyfodol eu cartrefi, eu hysgolion a’u cymunedau. Maent yn dychmygu mannau gwyrdd, yn llawn chwarae ac sy’n ffynnu gyda byd natur.
Nid rhaglen sy’n dweud wrth bobl ifanc yr hyn i’w feddwl yw Dyfodol Mentrus, mae’n ymwneud â rhoi lle iddynt feddwl dros eu hunain. Rhoddir y pwyslais ar alluogedd, dychymyg a phosibilrwydd. Yn aml, bydd cyfranogwyr yn gadael wedi cael eu grymuso yn fwy, yn fwy cysylltiedig ac yn meddu ar fwy o gymhelliant i weithredu yn eu bywydau a’u cymunedau.
POP25: Cyrraedd cynulleidfa ehangach
Ym mis Tachwedd, cynhaliodd CyDA POP25 (Diwrnod Diogelu Ein Planed), digwyddiad partneriaeth mawr gyda Dysgu STEM, asiantaethau y gofod y DU ac Ewropeaidd a sefydliadau eraill. Darlledwyd y digwyddiad hwn yn fyw o CyDA i dros 200,000 o fyfyrwyr ysgol ac athrawon ar draws y DU, gan arddangos datrysiadau ymarferol i newid hinsawdd a dathlu rôl pobl ifanc yn y dasg o greu dyfodol gwell.
Roedd POP25 wedi dwyn ynghyd addysgwyr, gwyddonwyr, ymgyrchwyr a myfyrwyr i rannu syniadau, tanio sgyrsiau ac ysbrydoli gweithredu. Law yn llaw â darllediad byw o CyDA, aeth y digwyddiad yn fyw i long ymchwil amgylcheddol yn yr Arctig hefyd, ac i feysydd anhygoel eraill lle y gwneir y gwaith ymchwil diweddaraf. Roedd yn enghraifft hyfryd o’r hyn sy’n gallu digwydd pan fydd sefydliadau yn cydweithio i gefnogi addysg yr hinsawdd ac ymgysylltu â phobl ifanc.
Bu cynnal POP25 yn gyfle i ymhelaethu neges CyDA, gan gyrraedd cynulleidfa ehangach wrth fod yn rhan o rywbeth gwirioneddol ysbrydoledig i bobl ifanc.
Sgiliau ar gyfer y dyfodol
Wrth i’r byd symud tuag at ddyfodol di-garbon, mae’r galw am sgiliau gwyrdd yn cynyddu. Bydd angen i bobl ifanc feddu ar wybodaeth, ond hefyd, ar allu ymarferol, o adeiladu cynaliadwy ac ynni adnewyddadwy i ddylunio ecolegol a meddwl ar ffurf systemau. Mae CyDA yn cyflawni rôl bwysig yn y pontio hwn. Trwy ein rhaglenni ôl-raddedig, ein cyrsiau byr, ein rhaglenni gwirfoddoli preswyl a’n partneriaethau gydag ysgolion a cholegau, rydym yn helpu pobl ifanc i feithrin y sgiliau y bydd eu hangen arnynt er mwyn ffynnu mewn byd sy’n newid.
Nid rhywbeth sy’n ymwneud â swyddi yn unig yw hwn, mae’n ymwneud â diben. Mae nifer o bobl ifanc yn dymuno gweithio mewn ffyrdd sy’n cyd-fynd â’u gwerthoedd a chyfrannu at newid cadarnhaol. Mae rhaglenni addysg CyDA yn eu helpu i wneud hynny.
Mae cyfuniad unigryw CyDA o addysgu ac enghreifftiau ffisegol o ddatrysiadau ar waith yn cynnig profiad dysgu ysbrydoledig. Mae Dr Dai Morgan yn dod â’i fyfyrwyr o Brifysgol Caergrawnt i CyDA bob blwyddyn er mwyn eu hysbrydoli ac mae’n nodi bod “CyDA yn cynnig rhywbeth unigryw. Mae’n ymdrochol ac yn integreiddiol – yn esiampl go iawn o gynaliadwyedd ar waith yn y fan a’r lle. Mae bod yn yr amgylchedd hwnnw, o gwmpas pobl sy’n gwneud pethau mewn ffordd wahanol a dangos yr hyn sy’n bosibl, yn creu lle i fyfyrio ac i ailgysylltu â’r hyn sy’n wirioneddol bwysig.”
Gwrando a dysgu gyda’n gilydd
Credwn bod lleisiau pobl ifanc yn bwysig. Nid ydym yma i addysgu yn unig, ond i wrando, dysgu a chael ein hysbrydoli gan y bobl ifanc y byddwn yn eu croesawu i CyDA.
Boed hynny trwy weithdai, ymweliadau safle, paneli ieuenctid neu ddigwyddiadau cenedlaethol, rydym wedi ymrwymo i greu mannau lle y gall pobl ifanc archwilio, cysylltu a thyfu. Rydym yn gwybod bod dyfodol gwell yn bosibl. Ac rydym yn gwybod bod pobl ifanc yn allweddol er mwyn sicrhau bod hynny yn digwydd.
Sut y gallwch chi helpu
Mae’r argyfwng hinsawdd yn fater cenedliadol sy’n effeithio ar bob un ohonom. Trwy gefnogi CyDA, rydych chi’n helpu i roi gobaith, cysylltiad a chyfeiriad i bobl ifanc, fel y gallant sicrhau bod newid yn digwydd heddiw ac yfory. Rydych chi’n buddsoddi mewn addysg, grymuso a dyfodol gwell i bawb.
Os ydych chi’n rhan o ysgol neu grŵp ieuenctid, a fyddech chi’n gallu dod â nhw i CyDA am brofiad ymdrochol a thrawiadol? Dysgwch fwy am ymweliadau grŵp â CyDA trwy droi at cat.org.uk/groupslearning.
Am yr awdur
Mae Amanda Smith – Pennaeth Dysgu ac Addysg yn teimlo’n angerddol am rym addysg i newid bywydau a chanlyniadau plant ac oedolion, trwy eu hannog i ddeall y dewisiadau y maent yn eu gwneud yn eu bywydau bob dydd, fel unigolion, fel llunwyr polisi neu bobl fusnes.
Mae gan Amanda dros 20 mlynedd o brofiad addysgu, arwain ysgolion, hyfforddi oedolion a gwella sefydliadau. Mae’n addysgwr profiadol a chymwys iawn, sy’n meddu ar statws Athro Cymwys a’r Cymhwyster Proffesiynol Cenedlaethol i Benaethiaid ac mae’n Arweinydd Addysg Arbenigol. Mae ei harbenigedd yn cynnwys dylunio a datblygu deunyddiau addysg o ansawdd uchel, asesu’r effaith ar ddysgwyr, a darparu amgylchedd i gynorthwyo dysgu a chadw sgiliau allweddol, yn ogystal â monitro a sicrhau ansawdd rhaglenni.
Mae AS Sir Drefaldwyn a Glyndŵr, Steve Witherden, wedi rhoi CyDA o dan sbotolau cenedlaethol cadarn yn ystod trafodaeth yn Neuadd San Steffan a oedd yn canolbwyntio ar rôl Canolfannau Gwyddoniaeth a Darganfod ar gyfer blaenoriaethau gwyddoniaeth a thechnoleg y DU.
Roedd y drafodaeth yn rhan o’r ymgyrch ‘Science Centres for Our Future’ dan arweiniad yr Association for Science and Discovery Centres, sy’n galw ar y Llywodraeth i ddarparu £19.5 miliwn o fuddsoddiad cyfatebol i fynd i’r afael â risgiau taer seilwaith a sicrhau dyfodol y canolfannau hyn. Ar hyn o bryd, mae Canolfannau Gwyddoniaeth a Darganfod wedi’u heithrio o gyllid seilwaith sydd ar gael i amgueddfeydd a llyfrgelloedd – bwlch sy’n bygwth eu gallu i barhau i ysbrydoli ac addysgu cenedlaethau’r dyfodol.
Pam fod Canolfannau Gwyddoniaeth a Darganfod yn Bwysig
Ar draws y DU, mae Canolfannau Gwyddoniaeth a Darganfod yn chwarae rhan unigryw ac anamnewidiadwy. Maent yn ennyn chwilfrydedd ac yn ysbrydoli miliynau o ymwelwyr bob blwyddyn, gan gynnwys miloedd o blant ysgol, gan helpu i feithrin ymddiriedaeth y cyhoedd mewn technolegau newydd a chreu llwybrau i yrfaoedd gwyddoniaeth. Mae’r canolfannau hyn hefyd yn hanfodol wrth fynd i’r afael â phrinder sgiliau STEM y DU – her sy’n costio tua £1.5 biliwn i’r economi bob blwyddyn.
Tynnodd yr AS Steve Witherden sylw at hyn yn ystod y ddadl, gan ddweud:
“Mae Canolfannau Gwyddoniaeth yn bwerus ond yn cael eu tanbrisio. Maent yn dywysyddion mewn cynaliadwyedd, addysg ac arloesedd. Gyda chydnabyddiaeth a buddsoddiad, gallant ffynnu – gan gefnogi nodau hinsawdd cenedlaethol, ysbrydoli gwyddonwyr a pheirianwyr y dyfodol, a sicrhau bod gwyddoniaeth yn parhau i fod yn hygyrch i bawb.”
Rôl CyDA mewn dyfodol cynaliadwy
Am dros 50 mlynedd, mae CyDA wedi bod yn arloesi cynaliadwyedd – gan gyfuno ymchwil sydd o flaen y gad gydag addysg byd arweiniol i gyflymu’r trawsnewidiad i ddyfodol di-garbon. Mae ein graddau ôl-radd a hyfforddi proffesiynol yn darparu unigolion gydag arbenigedd mewn egni adnewyddadwy, adeiladu cynaliadwy, a gwyddoniaeth amgylcheddol – sgiliau sy’n hanfodol i gyflawni targedau sero-net y DU ac amcanion strategol diwydiannol.
Siaradodd yr AS Steve Witherden yn angerddol am gyfraniad unigryw CyDA:
“Mae CyDA wir yn dlws yng nghoron Sir Drefaldwyn – canolfan sydd wastad wedi bod o flaen ei amser mewn arloesi byd mwy cynaliadwy a chyfeillgar i’r amgylchedd.“
Mae effaith CyDA yn ymestyn ymhell y tu hwnt i Ganolbarth Cymru. Bob blwyddyn, rydym yn hyfforddi cannoedd o fyfyrwyr ôl-raddedig, yn darparu rhaglenni llythrennedd carbon i gynghorau ledled y DU, ac yn ysbrydoli miloedd o blant ysgol trwy weithdai a mentrau ymgysylltu STEM fel Dyfodol Mentrus, sy’n grymuso pobl ifanc i ddychmygu a chreu gweledigaethau positif ar gyfer dyfodol cynaliadwy.
Yn hwyrach yn ei araith, dyma’r AS Steve Witherden yn mynd ymlaen i egluro:
“Ers dros hanner canrif, mae CyDA wedi cyfuno ymchwil arloesol ag addysg o’r radd flaenaf i gyflymu’r trawsnewidiad i ddyfodol di-garbon.
Nid canolfan yn unig ydyw; mae’n gatalydd ar gyfer newid – yn lleol, yn genedlaethol ac yn fyd-eang.”
Cysylltiad Personol
Dyma Steve Witherden AS hefyd yn rhannu ei gysylltiad dwfn personol i CyDA:
“Fy nhad oedd y cyntaf yn ei deulu i fynd i’r brifysgol, lle bu’n astudio Economeg Amaethyddol. Ar ôl graddio, symudodd fy rhieni i Sir Drefaldwyn yn y 1970au ac ymgartrefu ym Machynlleth. Roeddent ymhlith aelodau sefydlol CyDA, un o’r canolfannau gwyddoniaeth hynaf yn y DU.”
Gorffennodd gyda neges bwerus:
“Gyda chydnabyddiaeth briodol, buddsoddiad brys mewn seilwaith, a chronfa adnewyddu cyfalaf hirdymor, gall CyDA a’r canolfannau rhagorol eraill ledled y DU barhau i danio chwilfrydedd, ehangu sgiliau gwyrdd, a datgloi potensial llawn gwyddoniaeth a thechnoleg y DU ar gyfer dyfodol iach, diogel a chynaliadwy.”
Edrych ymlaen
Dyma’r drafodaeth yn arddangos cymorth cryf trawsbleidiol a thraws cenhedloedd ar gyfer Canolfannau Gwyddoniaeth a Darganfod. Siaradodd ASau o bob rhan o’r sbectrwm gwleidyddol yn angerddol am bwysigrwydd Canolfannau Gwyddoniaeth a Darganfod ynghyd â’u cysylltiadau personol eu hunain, ac anogodd Kaniska Narayan, y Gweinidog a ymatebodd ar ran y llywodraeth, i weithio gyda’r sector i sicrhau y gallant barhau i ysbrydoli cenedlaethau’r dyfodol a chefnogi blaenoriaethau cenedlaethol mewn gwyddoniaeth, technoleg, a chynaliadwyedd.
Ni wnaeth y Gweinidog Narayan ymrwymo i unrhyw ffynhonnell benodol o gyllid, ond ymatebodd gan gydnabod y rôl bwysig y mae Canolfannau Gwyddoniaeth a Darganfod yn ei chwarae a’i fod wedi “clywed yn glir ac yn uchel y pryderon a fynegwyd ynghylch gwydnwch ariannu canolfannau gwyddoniaeth a darganfod.”
Cadwch lygad ar y gweithgareddau, digwyddiadau ac adnoddau ar-lein diweddaraf drwy gofrestru i dderbyn ein negeseuon e-bost a’n dilyn ni ar y cyfryngau cymdeithasol. Ac os hoffech chi gymryd rhan a chefnogi ein gwaith, byddem wrth ein bodd yn eich croesawu fel aelodau CyDA.
Yn ddiweddar, rhoddodd Sarah Woods ddarlith i’n myfyrwyr ôl-raddedig ac i aelodau’r cyhoedd, lle y bu’n archwilio grym straeon – sut y maent yn cyfrannu at y ffordd yr ydym yn cyfathrebu a hefyd, y ffordd yr ydym yn meddwl yn ein byd sy’n gynyddol gymhleth. Yma, mae hi’n ein gwahodd i ystyried rôl y stori yn ddyfnach yn ein bywydau ni, ac fel offeryn trawsnewidiol ar gyfer cymdeithas.
Mae’r athronydd Ffrengig, Roland Barthes, yn dweud bod naratif ‘yn bresennol bob amser, ym mhob man, ym mhob cymdeithas… ni fu unrhyw le nac unrhyw bobl heb naratif; mae gan bob dosbarth, pob grŵp dynol, eu straeon’.
Rydym yn gwneud synnwyr o’r byd trwy gyfrwng stori. Rydym yn ei ddefnyddio i fodelu a wynebu’r wybodaeth amrywiol ac anghyson sy’n ffurfio ein bywydau. Mae stori yn ein helpu i uniaethu a chysylltu â’r byd a gyda’n gilydd, delio â chymhlethdod, cynnal ein hunaniaeth, ymarfer ffyrdd newydd o fod, rheoli newid, rhoi ein hunain mewn amser, a symud trwyddo. Gall stori fod yn thermomedr, gan gymryd tymheredd diwylliannol amser neu grŵp. Byddwn yn dadlau nad yw stori yn rhywbeth yr ydym yn ei darllen neu’n gwrando arni yn unig, mae’n ffordd o feddwl, yn iaith yr ydym yn rhugl ynddi. Fel unrhyw iaith, nid yw stori yn dda neu’n ddrwg ynddi ei hun – mae hynny yn dibynnu ar y stori unigol a’r sawl sy’n ei hadrodd.
Rydym yn byw mewn oes gymhleth, ac yn wynebu’r hyn a elwir yn ‘broblemau enbyd’ yn aml, fel yr argyfwng hinsawdd a thlodi ac anghydraddoldeb byd-eang, sy’n systemig, sy’n gwrthod datrysiadau llinol ac sy’n gofyn i ni feddwl a gweithredu mewn ffordd wahanol.
Dylai stori fod yn gallu ein helpu i weithio ein ffordd drwyddynt, ond er hyn, mae’n teimlo fel pe bai stori yn offeryn di-awch ar gyfer ymosod ac amddiffyn. Gall sylwi mewn ffordd weithredol ar y straeon yr ydym yn eu hadrodd ac sy’n cael eu hadrodd i ni, ac archwilio ein perthynas gyda nhw, helpu.
Deall straeon
Rydym yn tueddu i feddwl am stori fel rhywbeth unigol, fel rhywbeth yr ydym yn ei gwylio neu’n ei darllen, ond daw stori o nifer fawr o wahanol leoedd yn ein bywydau, felly ar unrhyw adeg, ceir sawl naratif gwahanol yn gweithredu ac yn croestorri ar ein cyfer ni. Fodd bynnag, gan eu bod gymaint yn rhan o ffabrig ein bywydau, rydym yn aml yn llai ymwybodol ohonynt – a’u grym – nag y gallem fod efallai. Gall cael dealltwriaeth well ohonynt ein galluogi i wneud dewisiadau mwy clir, i ddadfachu ein hunain o naratifau cymdeithasol, gwleidyddol, diwylliannol a phersonol blaenllaw. Y cam cyntaf y gallwn ei gymryd tuag at hynny yw nodi topograffeg stori ynom ac o’n cwmpas, y credaf bod modd eu rhannu yn bum math o stori (gweler y blwch drosodd).
Fel y dywedodd yr athronydd o’r Alban, Alasdair MacIntyre:
‘Yr unig ffordd y gallaf ateb y cwestiwn “Beth wyf yn mynd i’w wneud?” yw os byddaf yn ateb y cwestiwn “Pa stori neu straeon yr wyf yn rhan ohonynt?”’
Credaf bod cyfres o gwestiynau y tu ôl i’r ail gwestiwn hwn, sy’n gallu ein helpu i sicrhau ateb i’r cyntaf, er mwyn ein dwyn yn ôl i berthynas gyda’r straeon yr ydym yn nofio ynddynt.
Pwy sy’n adrodd y stori hon?
Pwy y maent yn dymuno iddynt wrando arni?
Pam eu bod yn ei hadrodd?
A yw’r stori hon yn ceisio rhannu neu gysylltu? A beth neu bwy y mae’n dymuno eu rhannu neu eu cysylltu?
A yw’n dymuno gwneud gelynion neu ffrindiau? Pwy?
A beth mae’r stori hon yn dymuno i mi ei feddwl neu ei wneud, a pham?
Wrth fynd ar y daith hon gyda stori, rydym yn creu lle a’r posibilrwydd ar gyfer straeon newydd a mathau newydd o stori. Fel y mae David Loy, yr athro a’r awdur o America yn ein hatgoffa: ‘Nid trwy drosesgyn y byd hwn yr ydym yn cael ein trawsnewid, ond trwy ei adrodd fel stori mewn ffordd newydd.’
Topograffeg stori
Straeon yr ydym yn eu hadrodd i’n hunain
Rydym oll yn cario tirlun mewnol o straeon gyda ni, straeon yr ydym yn eu hadrodd i’n hunain i wneud synnwyr o’n bywydau, am bwy ydym ni a beth yw ein profiadau. Caiff yr hyn sy’n bosibl i ni ei siapio gan y stori bywyd yr ydym yn ei chreu ar gyfer ein hunain a’r sgyrsiau yr ydym yn eu cael gyda’n lleisiau mewnol, ond yn aml, nid ydym yn ymwybodol o’r ddau.
Straeon yr ydym yn eu rhannu
Rydym yn rhannu straeon gyda’n ffrindiau, ein teulu a’n cymunedau (os ydynt yn rhai go iawn neu’n rhai ar-lein). O’r bydoedd byrlymol hyn, gall fod yn anodd gweld amrediad y safbwyntiau a’r safleoedd y gallent ein helpu i ddeall cymhellion a phrofiadau eraill yn well, a darganfod ffyrdd allan o begynedd.
Straeon a adroddir i ni
Daw naratifau blaenllaw o bob math o asiantaeth, gan gynnwys corfforaethau a phleidiau gwleidyddol. Maent yn ein hamgylchynu ac fel arfer, cânt eu normaleiddio i’r pwynt lle y byddant yn anweledig, ac yn rhan o ffabrig disgwyliedig ein bywydau.
Straeon yr ydym yn eu gwybod
Rydym oll yn cario straeon gyda ni o’n magwraeth ddiwylliannol: mythau, chwedlau, straeon crefyddol a chwedlau gwerin, fersiynau o hanes ein gwlad a’r byd. Yn aml, mae’r rhain yn tywys ein fframwaith moesol a diwylliannol ac maent yn sylfaenol ar gyfer y straeon y byddwn yn eu hadrodd nesaf.
Straeon i’n tywys
Ar wahanol adegau mewn hanes, rydym wedi adrodd gwahanol straeon am ein dyfodol. Am genhedlaeth, mae ein gweledigaeth am y dyfodol wedi cael ei rheoli gan ddystopiâu a thrychinebau, sy’n gallu ei gwneud yn anos i ni ddychmygu’r byd gwell y mae angen i ni symud ymlaen iddo.
Sarah Wood yn darlithio yn CyDA
Am yr awdur
Mae Sarah Woods yn awdur ac yn feddylwraig sydd wedi ennill gwobrau. Roedd hi’n rhan o’r Hwb Prydain Di-garbon cynnar yn CyDA ac mae bellach yn ddarlithydd gwadd rheolaidd ar ein modiwl ôl-raddedig Cyfathrebu Newid Cymdeithasol Trawsnewidiol. Mae Sarah yn gydymaith ymchwil yn Stofnun Árna Magnússonar, Sefydliad Árni Magnússon ar gyfer Astudiaethau Gwlad yr Iâ yn Reykjavik.
Ar hyn o bryd, mae hi’n ysgrifennu llyfr a chyfres podlediadau o’r enw The Story Crisis: how story makes and changes the world. Darlledir ei dramodiad o The Origin of Species Charles Darwin, Origin, ar BBC Radio 4 ar 24 Awst.
Nid oedd y cytundeb a gyrhaeddwyd yn COP30 yn ddigonol, ond nid oedd yn drychineb llwyr. Rhanna Paul Allen o’n Tîm Prydain Di-garbon ei fyfyrdodau ar faterion allweddol COP30 a’r hyn sydd ei angen nesaf.
Gan ymuno ar-lein fel arsylwr swyddogol, dilynais y trafodaethau a’r ystod eang o ddigwyddiadau a gynhaliwyd gan y gwledydd, y rhwydweithiau a’r grwpiau a ymgynnullodd yn Belém, Brasil dros bythefnos ym mis Tachwedd.
Mae Cynhadledd y Partïon neu trafodaethau COP wedi’u gwreiddio yn Uwchgynhadledd y Ddaear Rio, ac am y tair degawd diwethaf maent wedi dod â gwledydd o bob cwr o’r byd ynghyd i geisio datrys heriau daearol sydd wedi’i achosi gan fodau dynol ac ymdrin â’u heffeithiau. Pob blwyddyn, erbyn diwedd y trafodaethau, dylir gyrraedd consensws ar y testunau terfynol, gyda phob parti yn llofnodi – ac mae hyn yn elfen allweddol o’r broses. Ar ôl blynyddoedd maeth o dangyflawni, cytunodd y COP21 nodedig ym Mharis y byddai’r byd yn anelu at gyfyngu cynhesu byd-eang i lefalau llawer is na 2°C o lefelau cyn-ddiwydiannol gan anelu at 1.5°C.
O dan Gytundeb Paris, rhaid i bob un o’r 195 gwlad gynyddu eu cyfraniadau cenedlaethol penodedig – nationally determined contributions (NDC’s),) i leihau allyriadau ar fecanwaith ratchet 5 mlynedd. Gan fod COP30 yn nodi’r ail ratchet, erbyn yr agoriad roedd 118 allan o 195 o wledydd wedi cynnig cyfraniad cenedlaethol penodedig newydd, ond gyda’i gilydd nid oedd yr hyn oedd ar gynig yn agos at ddigon. (NDC Tracker, Climate Watch)
Elfen allweddol arall o COP30 oedd y cyfrif stoc byd-eang. Roedd hyn yn cydnabod bod Cytundeb Paris wedi sbarduno cynnydd mewn gweithrediad ar yr argyfwng hinsawdd, ond nid digon eto i roi’r byd ar y trywydd iawn i aros ymhell o dan 2°C, neu i gyflawni’r lefelau hanfodol o wydnwch a symud ac aleinio’r llifau ariannol angenrheidiol. (NDC 3.0, UNFCC)
Felly, wrth i’r byd ddod ynghyd yn Belem, y dasg allweddol i gyflawni amcanion Paris oedd gwella uchelgeisiau a niferoedd y cyfraniadau cenedlaethol penodedig,tra hefyd yn cynyddu adnoddau i helpu gwledydd i ymdopi ag effeithiau cynyddol tywydd eithafol trwy addasu a thrwy’r gronfa colledion a difrod byd-eang.
Yn y cyfnod cyn pob COP mae UNEP yn rhyddhau Adroddiad blynyddol ar y Bwlch Allyriadau “Emissions Gap Report”. Eleni, ei deitl oedd ‘Off Target’ gan ei wneud yn glir ein bod ar lwybr pendant tuag at gynyddiad mewn risgiau a difrod hinsawdd. (Emission Gap Report 2025, UNEP)
Elfen allweddol o COP30 oedd cynnydd mewn lleisiau pobl gynhenid. Trwy brotestiadau, gorymdeithiau a phroffil uwch yn narllediad y cyfryngau, fe wnaethant hi’n glir y dylent gael llais yn y trafodaethau, ac bod llawer ohonynt heb hawl fynedu’r neuaddau trafod. Ar hyn o bryd, mae tir Cynhenid yn ffurfio tua 13.8% o Frasil, fodd bynnag, yn dilyn y protestiadau yn ystod COP30, fe wnaethant gyhoeddi 10 tiriogaeth gynhenid newydd yn dilyn yr 11 a gyhoeddwyd llynedd. (BBC News)
Gan dynnu ar eu diwylliant, gwahoddodd arlywyddiaeth Brasil y byd i ymuno â “Mutirão”. Dull parhaol o symudiad bydd yn parhau i fod ar weithred tu hwnt i COP30. Cynnigiad i drawsnewid y gynhadledd yn garreg filltir wirioneddol ar gyfer tro gwareiddiadol: sefydliad gofodau ar gyfer gwrando’n weithredol, cryfhau’r cysylltiadau rhwng y lleol a’r byd-eang, a gwerthfawrogi’r amrywiaeth o leisiau a gwybodaeth. Cyfanwaith cryfach na chyfanswm yr holl rannau.
Elfen bwysig o COP30 oedd lansiad y Datganiad ar Uniondeb Gwybodaeth ar Newid Hinsawdd ‘The Declaration on Information Integrity on Climate Change’; mae hyn yn cynnig ymrwymiadau rhyngwladol i frwydro yn erbyn camwybodaeth hinsawdd a hyrwyddo gwybodaeth hinsawdd gywrain. Yn y lansiad, cafodd y datganiad ei gymeradwyo gan ddeuddeg gwlad, gan gynnwys Brasil, Canada, Chile, Denmarc, y Ffindir, Ffrainc, yr Almaen, Sbaen, Sweden, Wrwgwái, yr Iseldiroedd, a Gwlad Belg.
Yn ol yr arfer, daeth COP30 i ben gyda gor-rediad a barhaoodd drwy’r nos hyd at fore Sadwrn, wedi’i yrru gan ddadl ynghylch y geiriad a ddefnyddiwyd. Dyma’r trafodaethau yn osgoi chwaliad, ac or diwedd, cytunodd 194 o wledydd ar gytundeb i gadw’r broses yn fyw. Cynigiodd gwefan y Cenhedloedd Unedig yr ymrwymiadau hyn:
Cyllid ar raddfa: Symud $1.3 triliwn yn flynyddol erbyn 2035 ar gyfer gweithredu ar yr argyfwng hinsawdd.
Hybu addasiad: Dyblu’r cyllid addasu erbyn 2025 a’i dreblu erbyn 2035.
Cronfa colled a difrod: Cadarnhad ar y gylchred gweithredoli ac ailgyflenwi
Mentrau newydd: Lansio’r ‘Global Implementation Accelerator’ a Chenhadaeth Belém i 1.5°C i yrru uchelgeisau a gweithrediad.
Damwybodaeth hinsawdd: Ymrwymiad i hyrwyddo uniondeb gwybodaeth a gwrthweithio naratifau ffug.
Roedd disgwyliadau uchel y byddai penderfyniad terfynol COP30 yn cynnwys cyfeiriad penodol at ddileu tanwydd ffosil yn raddol. Cefnogodd mwy nag 80 o wledydd gynnig Brasil ar gyfer ‘map’ ffurfiol. Roedd testun drafft wedi’i gynnwys – tan oriau olaf y trafodaethau. Mae’r canlyniad a fabwysiadwyd yn cyfeirio at Gonsensws y UAE yn unig, sef y benderfyniad o COP28 yn galw am “drawsnewidiad i ffwrdd o danwydd ffosil.”
Nid oedd COP30 yn agos at ddigonol, ond nid oedd yn drychineb llwyr. Bydd yn cyflymu pethau, ond mae’n amlwg bod amser yn rhedeg allan.
Beth sydd angen digwydd ar ôl COP30?
Rydym ar groesffordd o argyfwng a chyfle, a bydd yr hyn a wnawn nesaf yn diffinio’r dyfodol a wynebwn. Fel peiriannydd hyfforddedig, mae’n amlwg i mi, os nad yw system yn gweithio, rhaid i ni ei thrwsio. Mae angen i’r UNFCCC (Confensiwn Fframwaith Y Cenhedloedd Unedig ar Newid yn yr Hinsawdd)gydnabod nad yw’r proses o’r top lawr yn gweithio a chychwyn gweithdai byd-eang i drawsnewid y ‘broses negodi’ cyn COP31. Rhaid i hyn gynnwys:
lleisiau cynhenid o bob gwlad wedi’i gynnwys yn bwrpasol
ei gwneud yn glir pwy yw’r negodwyr a phwy yw’r lobïwyr
ail-drefnu’r rhaglen fel nad yw penderfyniadau allweddol yn cael eu gwneud yn ystod cyfnod gor-redeg
cysylltu trafodaethau’n well ar draws seilos i helpu i ddatrys y newid o danwydd ffosil mewn sawl ffordd, wrth adfer systemau naturiol a pharatoi ar gyfer effeithiau hinsawdd
Belém oedd y gynhadledd hinsawdd gyntaf i ddigwydd ers i’r Llys Cyfiawnder Rhyngwladol gadarnhau bod gan lywodraethau a chorfforaethau ddyletswyddau cyfreithiol i amddiffyn pobl a’r blaned rhag niwed hinsawdd. Mae ClientEarth yn archwilio sut y gall pŵer cyfreithiol ymladd yn erbyn gwyrdd-olchi a gwthio am gyfreithiau hinsawdd cryfach a gorfodadwy.
Dylai trafodaethau yn y dyfodol hefyd ddechrau wedi’u gwreiddio mewn cydnabyddiaeth onest o’r niferoedd ar yr hyn sydd angen ei gyflawni ac erbyn pryd, gyda lles byd-eang wrth wraidd y trawsnewidiad angenrheidiol. Yn ei lyfr A Climate of Truth, a gyflwynwyd mewn darlith gyhoeddus ddiweddar yn CyDA, mae Mike Berners-Lee yn gwneud dadl glir mai’r cam pwysicaf yw codi gonestrwydd yn ein gwleidyddiaeth leol, genedlaethol a rhyngwladol gan gynnwys y broses COP. Mae Mike yn tynnu sylw at yr angen am onestrwydd “Gall pob un ohonom gael effaith fwy radical ar y materion yr ydym yn poeni amdanynt trwy droi ein sylw at yr egwyddor syml hon”. Cyhoeddodd y Pafiliwn Gwyddoniaeth Planedau yn COP30 ddatganiad gonest bod y gyllideb garbon sy’n weddill bellach yn cyfateb i 3-4 blynedd o allyriadau byd-eang ar y gyfradd bresennol. Dylai hyn fod yn neges allweddol wrth agor trafodaethau yn COP31.
Mae angen i broses y Cenhedloedd Unedig gynnig llawer mwy o gefnogaeth i gamau gweithredu gan gymunedau ledled y byd. Mae gennym yr offer, y technolegau, y modelau busnes cyfrifol, yr ymchwil a’r cymhelliant. Gan adeiladu ar y model Mutirão, mae angen i ni alluogi grwpiau gweithredol i rannu syniadau ledled y byd, gan gataleiddio cyflymiad camau gweithredu a ysgogir gan ddinasyddion.
Mae gennym ni’r atebion, ond mae angen sgiliau a hyfforddiant i gefnogi’r newid. Mae CyDA yn falch o fod yn rhan o ecosystem sy’n tyfu o sefydliadau sy’n cynnig cyfleoedd hyfforddi a’r cyrsiau sydd eu hangen i gyflymu’r trawsnewidiad hwn.
Am yr awdur
Paul yw Cydlynydd Gwybodaeth ac Allgymorth Prydain Di-garbon CyDA. Mae wedi bod yn ymwneud â’n gwaith ymchwil ynghylch sefyllfaoedd di-garbon ers y dechrau, gan gydlynu datblygiad adroddiadau ymchwil a chael cyswllt uniongyrchol gyda’r llywodraeth, diwydiant, cyrff anllywodraethol a’r celfyddydau er mwyn rhannu canfyddiadau.
Archwiliwch ddatrysiadau hinsawdd, gan feithrin y sgiliau i wneud gwahaniaeth yn eich gweithle neu’ch cymuned ar gyrsiau hyfforddiant llythrennedd pwrpasol neu y mae modd archebu lle arnynt.
