O ganlyniad i dywydd garw, mae Safle CyDA ar gau ar hyn o bryd. Ymddiheurwn am unrhyw anghyfleustra.

CY / EN

Author: billy.aiken

Cynhadledd CyDA 2026

O ddydd Gwener 21 i ddydd Sul 23 Awst, bydd CyDA yn agor ei drysau unwaith eto ar gyfer ein Cynhadledd CyDA flynyddol, sef penwythnos o sgyrsiau, teithiau a gweithdai yn archwilio sut y gallwn ymateb i heriau ein hoes.

“Nid breuddwyd gwrach yw Gobaith Gweithredol. Nid aros i gael ein hachub yw Gobaith Gweithredol…mae’n golygu parodrwydd i ddarganfod ein cryfderau ni a chryfderau eraill; cadernid ein diben, ein hawdurdod ni, bywiogrwydd ein chwilfrydedd a’n capasiti i arwain. Ni ellir darganfod unrhyw un o’r rhain mewn cadair freichiau neu heb risg. Rydym wedi cyflawni llawer ac rydym yma i gyflawni ein rhan.”

Geiriau Joanna Macey yw’r rhain, yr ysgolor a’r awdur diweddar, ac maent yn taro tant wrth i ni edrych ymlaen at gynhadledd eleni.

Cysylltiad, Dewrder a Gobaith Ymarferol

Ar adeg pan fo’r argyfyngau hinsawdd a natur yn gallu teimlo’n llethol, a phan fo’r wybodaeth y byddwn yn ei chael yn aml yn dameidiog neu’n bolareiddiedig, mae’r weithred o ddod ynghyd yn teimlo’n hanfodol.

Mae angen lleoedd arnom lle y gall pobl ddod ynghyd mewn ffordd onest, gan fynd i’r afael â chymhlethdod a gweithredu datrysiadau sy’n radical, yn gynhwysol ac sy’n seiliedig ar realaeth a gofal. Felly mae thema cynhadledd eleni, “Cysylltiad, Dewrder a Gobaith Ymarferol” yn cyfeirio at ffordd ymlaen: nid yw datrysiadau technegol yn ddigon ar eu pen eu hunain.

Trwy gydol y gynhadledd, bydd cyfranogwyr yn archwilio sut y gall gweithredu ymarferol, sgyrsiau dewr a meddwl ar ffurf systemau gyfuno i siapio dyfodol mwy cynaliadwy. O sgiliau adeiladu ymarferol ym maes adeiladu cylchol, i drafodaethau sy’n procio’r meddwl am ynni, gwydnwch cymunedol a chyfiawnder hinsawdd, byddwn yn treulio penwythnos yn cysylltu syniadau gyda gweithredoedd.

Bydd ein haelodau yn dangos enghreifftiau ysbrydoledig ar draws cymuned CyDA, o deithiau ym maes adeiladu cynaliadwy i brosiectau ynni cymunedol, adrodd straeon a chanlyniadau ymchwil. Mae’r straeon hyn yn bwysig. Maent yn ein hatgoffa bod newid eisoes yn digwydd a’i fod yn cael ei ysgogi gan bobl sy’n fodlon arbrofi, cydweithio a chymryd camau hyderus yn lleol. O’r fan hon, cawn ein hatgoffa o ddoethineb pellach y diweddar Joanna Macey: “byddwch yn hael gyda’ch cryfderau a’ch sgiliau. Nid eich eiddo preifat chi yw’r rhain, a byddant yn tyfu o gael eu rhannu.”

Bob blwyddyn, mae cynhadledd CyDA yn bywiogi ein hymdeimlad o berthyn yn y byd, sy’n helpu i ddatblygu gwydnwch rhag gorflino neu besimistiaeth.

Gall y cyfle i rannu arbenigedd a straeon ar draws cenedlaethau, disgyblaethau a phersbectifau, ac i fod yn bresennol a gwrando, fod yn bwerus. Mae’n ein hatgoffa, er bod ein profiadau a’n safbwyntiau yn wahanol efallai, yn aml, bydd gennym lawer yn fwy yn gyffredin nag yr ydym yn sylweddoli. Er enghraifft, mae sesiwn Labordy Arloesi CyDA yn defnyddio delweddu cyfunol er mwyn helpu i ddatgloi ffyrdd newydd o feddwl, bod a gwneud. A hyd yn oed gyda chymaint o elfennau cyffredin a gwerthoedd tebyg ymhlith ein cymuned, mae’n arfer y gallwn fynd ag ef allan i’r byd.

Briff Argyfwng y Bobl

Bydd y prif siaradwr eleni, Mike Berners-Lee, yn archwilio “Llwybrau trwy’r Polygreisis”, gan fanteisio ar syniadau o’i lyfr, A Climate of Truth.

Mae ei waith yn ein herio i wyneb maint y problemau sydd o’n blaenau, oherwydd mae’n cydnabod mai dim ond o’r dewrder hwn wrth ystyried y gwir y gallwn sicrhau newid. Mae’n nodi mai un o’r rhwystrau mwyaf y mae’n rhaid i ni eu goresgyn yw gonestrwydd ac atebolrwydd yn y cyfryngau, gwleidyddiaeth a sgwrs gyhoeddus.

Mae hon yn un o’r egwyddorion sydd wedi arwain at y Briff Argyfwng Cenedlaethol ynghylch Hinsawdd a Natur, a gadeiriwyd gan Mike yn y Neuadd Ganolog yn San Steffan ym mis Tachwedd 2025. Gallwch ddarllen am ei brofiad yn y digwyddiad ym mlog Mike yma.

Fel y mae wedi myfyrio, roedd y Briff Argyfwng Cenedlaethol ynghylch Hinsawdd a Natur yn dangos pwysigrwydd cyfleu’r gwirioneddau hyn, ac mae’r momentwm bellach yn datblygu trwy gyfrwng sesiynau Briffio Argyfwng y Bobl a gynhelir ar draws y DU, a chynhelir un o’r rhain yn y Gynhadledd ymhen ychydig wythnosau.

Bydd y Gynhadledd yn cychwyn trwy sgrinio Briff Argyfwng y Bobl, sef rhaglen ddogfen a ffilm ymgyrchu gymunedol sy’n para 50 munud, ac sy’n nodi bygythiadau rhyng-gysylltiedig yr argyfyngau hinsawdd a natur. Gan fanteisio ar dystiolaeth gan arbenigwyr blaenllaw o Brydain ym maes gwyddor hinsawdd, economeg, iechyd ac ecoleg, mae’n amlygu’r cyfleoedd cadarnhaol a fyddai’n dilyn gweithredu cyflym go iawn wrth ymateb i’r argyfwng. Yn dilyn y ffilm, estynnir gwahoddiad i’r sawl a fydd yn bresennol i ymuno mewn trafodaeth strwythuredig, gan greu lle ar gyfer sgwrs agored ac adeiladol am yr hyn y bydd y materion a godir yn eu golygu yn lleol.

Paul Allen, Cydlynydd Gwybodaeth ac Allgymorth

“Mae pawb wedi sylwi ar y tywydd poeth eithafol yr ydym wedi ei gael hyd yn hyn eleni. Ar yr un pryd, mae cannoedd o sesiynau gwylio ‘Briff Argyfwng y Bobl’ wedi bod yn digwydd ar draws y DU. Nawr yw’r amser i gynyddu gweithredu prif ffrwd er mwyn sicrhau newid. Nid yn unig y mae’n rhaid i ni wneud hyn, ond os byddwn yn gwneud hyn yn iawn, mae’n gyfle i gynnig budd i gymaint o sectorau. Y chwyldro ynni glân yw un o rannau’r economi sy’n tyfu gyflymaf’; mae darpariaeth solar yn perfformio’n well na hyd yn oed yr amcanestyniadau mwyaf gobeithiol o ran creu swyddi ac incwm i gymunedau. Mae diet gwell a chyflenwadau bwyd lleol yn dda i bobl ac i’r blaned. Gadewch i ni ddod ynghyd i archwilio’r ffordd y gallwn sicrhau bod hwn yn gychwyn newid go iawn.

Mae’r weithred o dreulio amser yng nghwmni ein gilydd yn esgor ar ddulliau a ffyrdd o feddwl newydd. Yn yr un modd ag y mae natur yn rhannu maeth yn y pridd, mae ‘ecosystem’ yr aelodau, y myfyrwyr, y staff a’r cyn fyfyrwyr yn dod ynghyd yn CyDA i groes-ffrwythloni ffyrdd y gallwn ymateb i’r heriau yr ydym yn eu hwynebu, ac mae’n hanfodol wrth helpu i ehangu datrysiadau. Mae anerchiadau, teithiau, gweithdai a sgyrsiau yn ymgysylltu â’r dychymyg er mwyn gwireddu gwahanol ddyfodol sy’n herio’r sefyllfa fel ag y mae. Wrth i ni ollwng gafael ar y straeon sy’n ein dal yn ôl, a dychmygu posibiliadau newydd gyda’n gilydd, rydym yn creu gweledigaeth ar y cyd o’r hyn sy’n bosibl.

Mae syniadau wedi’u gwreiddio mewn safbwyntiau byd ein bod yn rhan o fyd natur, yn rhan hanfodol o’r trawsnewidiad angenrheidiol. Maent yn meithrin gwerthoedd fel gonestrwydd, cyfrifoldeb, cyfiawnder cymdeithasol a defnyddioldeb, sy’n cryfhau ymrwymiad y cyhoedd i weithredu ynghylch yr hinsawdd a natur, yn hytrach na gwerthoedd sy’n seiliedig ar gyfoeth, statws a grym, sy’n ei wanhau.

Trwy ddod ynghyd, rydym yn cydnabod nad yw hyn i gyd i’w gyflawni gennym fel unigolion, rydym yn gweld ein bod yn gelloedd mewn ‘organeb’ sy’n esblygu ac sy’n tyfu, gan ymateb i’r polygreisis a chydnabod yr angen am ddigonolrwydd i bawb, fel rhan o natur sy’n ffynnu.”

Ymunwch â Chynhadledd CyDA eleni

Os ydych chi’n ymwneud gryn dipyn â chynaliadwyedd neu’n dechrau archwilio eich rôl wrth siapio dyfodol cadarnhaol, estynnir croeso cynnes i chi i Gynhadledd CyDA eleni.

Gallwch gael gwybod mwy am y gynhadledd, gan gynnwys tocynnau a llety, ar ein tudalen archebu y gynhadledd, ynghyd â rhaglen ein cynhadledd. Os nad ydych yn aelod o CyDA eto, gallwch ymuno pan fyddwch yn archebu lle.

Mawr obeithiwn eich croesawu i CyDA ym mis Awst eleni.

Cofrestru ar gyfer E-bost

Cadwch lygad ar y gweithgareddau, digwyddiadau ac adnoddau ar-lein diweddaraf drwy gofrestru i dderbyn ein negeseuon e-bost a’n dilyn ni ar y cyfryngau cymdeithasol. Ac os hoffech chi gymryd rhan a chefnogi ein gwaith, byddem wrth ein bodd yn eich croesawu fel aelodau CyDA.

COFRESTRU AR GYFER E-BOST

Cefnogwch Ni

July 20, 2026
AS’s Gwynedd Maldwyn yn croesawu dyfodol uchelgeisiol i brif ganolfan gynaliadwyedd Cymru

Ymwelodd Aelodau o’r Senedd ar gyfer Gwynedd Maldwyn, Siân Gwenllian AS, Elwyn Vaughan AS, a Mabon ap Gwynfor AS â Chanolfan y Dechnoleg Amgen (CyDA) ar ddydd Gwener i ddysgu mwy am waith a dyfodol y sefydliad.

Adeiladu Partneriaethau dros Ddyfodol Cymru

Yn ystod yr ymweliad, a gynhaliwyd yn ystod 100 diwrnod cyntaf llywodraeth newydd Cymru yn y swydd, rhoddodd staff CyDA drosolwg o waith y sefydliad, gan dynnu sylw at ei rôl fel elusen addysg amgylcheddol, ei darpariaeth o addysg gynaliadwyedd, a’i ymgysylltiad cymunedol yng Nghymru. Archwiliodd trafodaethau gyfleoedd i gryfhau perthnasoedd â’r Aelodau etholedig newydd a sut y gallai arbenigedd, rhaglenni addysgol a phrofiad lawr gwlad CyDA gefnogi uchelgeisiau Llywodraeth Cymru i fynd i’r afael â’r argyfyngau hinsawdd a natur wrth greu cyfleoedd ar gyfer datblygu sgiliau, swyddi gwyrdd a thwf economaidd cynaliadwy.

Cynnydd ym Mhrosiectau Mawr CyDA

Dyma’r Aelodau hefyd yn derbyn diweddariad ar Troi’r Llanw /Turning the Tide, prosiect gweithredu hinsawdd newydd CyDA sydd wedi’i arwain yn gymunedol, a ariennir gan £1.5 miliwn o Gronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol. Mae’r prosiect yn cefnogi cymunedau ledled Cymru i gymryd camau ymarferol ar newid hinsawdd ac adeiladu gwydnwch trwy ddatrysiadau sydd dan arweiniad lleol.

Dyma’r trafodaethau hefyd yn cwmpasu cerrig milltir ddiweddar ym mhrosiect ailddatblygu blaenllaw CyDA, Cynefin: Calon Werdd Cymru, sy’n anelu i drawsnewid cyfleusterau CyDA a chryfhau ei rôl fel canolfan o arwyddocâd cenedlaethol ar gyfer addysg gynaliadwyedd, arloesedd a gweithredu cymunedol i cenedlaethau’r dyfodol.

Taith o CyDA ar Waith

Ers dros 50 mlynedd, mae CyDA wedi darparu ysbrydoliaeth, addysg a hyfforddiant mewn datrysiadau hinsawdd ymarferol o’u cartref yn Chwarel Llwyngwern yng Nghanolbarth Cymru, lle cafodd yr Aelodau gyfle i ymweld. Ymwelsant â gerddi CyDA i gwrdd â gwirfoddolwyr preswyl presennol a gwelon nhw brosiectau adeiladu byw sy’n cael ei creu gan fyfyrwyr sy’n ymgymryd â gradd Meistr Pensaernïaeth Gynaliadwy CyDA ar hyn o bryd, gan weld ehangder gweithgareddau CyDA ar waith.

Dywedodd Rhiannon Turner, Ymddiriedolwr yng Nghanolfan y Dechnoleg Amgen:

“Roedd yn bleser croesawu Siân Gwenllian AS, Elwyn Vaughan AS a Mabon ap Gwynfor AS i CyDA a rhannu’r ystod eang o waith sy’n digwydd ar draws ein safle. Rhoddodd yr ymweliad gyfle i arddangos y cynnydd cyffrous rydym yn ei wneud gyda’n cynlluniau datblygu a dangos sut mae CyDA yn helpu datblygu datrysiadau ymarferol, meithrin sgiliau a chefnogi datblygiad economaidd cynaliadwy ledled Cymru.

Wrth i Gymru weithio i ymdopi â heriau’r argyfyngau hinsawdd a natur, mae gan CyDA rôl hanfodol i’w chwarae wrth gefnogi cymunedau, busnesau a llunwyr polisi trwy addysg, arloesedd a chydweithio. Mae ymgysylltu parhaus â chynrychiolwyr etholedig yn hanfodol wrth i ni weithio i gyflawni prosiectau a fydd o fudd i Ganolbarth Cymru a thu hwnt.”

Dywedodd Siân Gwenllian AS:

“Roedd yn bleser ymweld â Chanolfan y Dechnoleg Amgen a dysgu mwy am ei gwaith arloesol yn mynd i’r afael â’r argyfyngau hinsawdd a natur. Mae’n wir darddiant o falchder bod Gwynedd Maldwyn yn gartref i sefydliad sydd ag enw da rhyngwladol am gynaliadwyedd, arloesedd a sgiliau gwyrdd, ac rwy’n edrych ymlaen at gefnogi ei gwaith yn y blynyddoedd i ddod.”

Dywedodd Mabon ap Gwynfor AS:

“Roedd gweld sut mae CyDA yn cyfuno addysg, arloesedd ac ymgysylltu cymunedol i ddatblygu datrysiadau ymarferol i’r argyfyngau hinsawdd a natur yn hynod galonogol, ac mae’n dangos y rôl bwysig y gall sefydliadau fel hyn ei chwarae wrth adeiladu dyfodol mwy cynaliadwy i Gymru.”

Dywedodd Elwyn Vaughan AS:

“Ar ôl gwasanaethu yn flaenorol fel cynghorydd ym Mhowys, rwyf wedi bod yn ymwybodol ers tro byd o’r gwaith arloesol a wneir gan Ganolfan y Dechnoleg Amgen a’r cyfraniad cadarnhaol y gwnawn i’n gymunedau. Mae ei prosiect Troi’r Llanw / Turning the Tide yn enghraifft wych o sut mae’n rhaid i weithredu ystyrlon dros yr hinsawdd gael ei wreiddio mewn cymunedau lleol, gan rymuso pobl i ddatblygu atebion o’r gwaelod i fyny a sicrhau bod gan bawb ran i’w chwarae wrth fynd i’r afael â’r argyfyngau hinsawdd a natur.”

Cofrestru ar gyfer E-bost

Cadwch lygad ar y gweithgareddau, digwyddiadau ac adnoddau ar-lein diweddaraf drwy gofrestru i dderbyn ein negeseuon e-bost a’n dilyn ni ar y cyfryngau cymdeithasol. Ac os hoffech chi gymryd rhan a chefnogi ein gwaith, byddem wrth ein bodd yn eich croesawu fel aelodau CyDA.

COFRESTRU AR GYFER E-BOST

Cefnogwch Ni

July 17, 2026
Diwrnod Graddio CyDA 2026: Dathliad o Ysgogwyr Newid
Bu 180 o raddedigion cynaliadwyedd yn dathlu eu cyflawniadau yn ystod Diwrnod Graddio 2026 CyDA yng Nghanolbarth Cymru, gan gofnodi’r cam nesaf tuag at ddilyn gyrfa werdd a fydd yn gwneud gwahaniaeth.

Ar ddydd Sadwrn 27 Mehefin, croesawom raddedigion, teuluoedd, ffrindiau a staff i ddigwyddiad cynnes ac ysbrydoledig i ddathlu cyflawniad, cymuned a gobaith ar gyfer y dyfodol.

Cynhaliwyd Seremoni Raddio 2026 yn safle bendigedig canolfan-eco CyDA yng nghanolbarth Cymru, fel carreg filltir arwyddocaol i 180 o fyfyrwyr ôl-raddedig a oedd yn cwblhau graddau ym maes cynaliadwyedd. Gyda’r haul yn gwenu ac ymdeimlad cryf ar y cyd o ddiben, bu’n ddiwrnod llawn balchder, myfyrio a straeon am drawsnewid.

Dathlu Cenhedlaeth Nesaf yr Arweinwyr Cynaliadwyedd
Teithiodd graddedigion CyDA o bob cwr o’r DU a thu hwnt i ddathlu eu cyflawniadau mewn meysydd a oedd yn cynnwys cynaliadwyedd ac addasu, ynni adnewyddadwy, pensaernïaeth gynaliadwy, systemau bwyd, ac ecoleg.

Gan agor y seremoni, bu Tim Brewer, Ymddiriedolwr CyDA, yn myfyrio am yr ymroddiad a fu’n ofynnol er mwyn cyrraedd yr eiliad hon, gan bwysleisio effaith unigryw a hirhoedlog astudio yn CyDA:

“Nid cyflawniad bach yw cyrraedd y pwynt hwn. Mae’n cynrychioli ymroddiad, dyfalbarhad ac ymrwymiad dwfn, nid yn unig i’ch astudiaethau, ond i’r heriau mwy yr ydym oll yn eu hwynebu… Dylech deimlo’n hynod o falch. Mae’r hyn yr ydych yn ei ddysgu yma yn mynd ymhell y tu hwnt i werslyfrau neu ddarlithoedd. Mae’n ymwneud â deall systemau, creu datrysiadau, a bod yn rhan o rywbeth sy’n wirioneddol bwysig.”

Mae graddedigion eleni eisoes yn rhoi’r hyn y maent wedi’i ddysgu ar waith, mewn ffyrdd ymarferol ac sy’n ysbrydoli. Yn eu plith y mae:
- Amy Isted, sydd wedi lansio ymgynghoriaeth ôl-osod, Sustain Change, ac sy’n cyfrannu at waith cenedlaethol i gynyddu cyrhaeddiad datrysiadau ôl-osod.
- Sahrah Wilding, sy’n datblygu gwaith ymchwil ynghylch defnyddio tir trwy greu coetir cnau ym Mhowys.
- Richard Clay, cyd-sylfaenydd sefydliad ynni cymunedol Power Up Casnewydd yng Nghasnewydd.
- Emma Speekenbrink, sy’n gweithio ar brosiectau adeiladu cynaliadwy yn y sector cyhoeddus, gan helpu i ymwreiddio cynaliadwyedd o’r camau dylunio cynharaf.
- Nora Ramakers, sy’n cynorthwyo prosiectau cymunedol ecolegol ar draws Ewrop, gan ddwyn pobl ynghyd trwy gyfrwng mentrau sy’n seiliedig ar dir a bwyd.
- CLAASH, casgliad o raddedigion pensaernïaeth y mae eu gwaith dylunio-adeiladu eisoes wedi cyrraedd miloedd, gan gynnwys prosiect mawr ar gyfer deucanmlwyddiant yr Oriel Genedlaethol.
Mae eu straeon nhw yn amlygu sut y mae’r wybodaeth, y sgiliau a’r gwerthoedd a ddatblygir yn CyDA yn cael effaith yn y byd go iawn, trwy gyfrwng cymunedau, cydweithio, a gweithredu ynghylch yr argyfyngau bioamrywiaeth a hinsawdd.

Ysbrydoliaeth gan y Llwyfan Byd-eang

Roedd prif siaradwr eleni, Nick Bridge CMG, wedi dwyn persbectif byd-eang i’r dathliad. Gyda gyrfa nodedig dros 30 mlynedd ym maes diplomyddiaeth, gan gynnwys gwasanaethu fel Cynrychiolydd Arbennig y DU dros Newid Hinsawdd, mae Nick Bridge wedi bod yn flaenllaw ym maes trafodaethau a pholisi hinsawdd rhyngwladol.

Gan annerch y garfan a oedd yn graddio, soniodd am natur frys her yr hinsawdd a rôl hanfodol unigolion ymroddedig a medrus wrth ysgogi newid. Roedd ei neges yn annog graddedigion i symud ymlaen gyda’u gwybodaeth mewn ffordd hyderus, gan weithio ar draws sectorau a ffiniau er mwyn cyflymu gweithredu ystyrlon.

Roedd ei anerchiad yn neges bwerus i’n hatgoffa o’r ffaith, er bod yr heriau yr ydym yn eu hwynebu yn gymhleth, ymdrechion cyfunol unigolion a chymunedau yw un o’r grymoedd mwyaf pwerus ar gyfer sicrhau newid o hyd.

Mwy na Graddio

Roedd y seremoni yn cynnwys areithiau gan staff a myfyrwyr, cyflwyno tystysgrifau yn ffurfiol, gan gynnwys cynrychiolwyr o bartneriaid dilysu CyDA, Prifysgol Dwyrain Llundain a Phrifysgol John Moores Lerpwl, ac eiliadau o ddathlu a rannwyd gydag anwyliaid.

Roedd y gwesteion wedi mwynhau pryd o fwyd wedi’i seilio ar blanhigion, cerddoriaeth fyw, a’r cyfle i archwilio safle unigryw CyDA, sy’n enghraifft fyw a gwirioneddol o ddatrysiadau cynaliadwy ar waith.

Nid yn unig yr oedd y diwrnod yn ddathliad o gyflawniad academaidd, ond roedd hefyd yn ddathliad o’r gymuned gadarn sy’n diffinio profiad myfyrwyr yn Ysgol Graddedigion yr Amgylchedd.

Siapio’r Dyfodol gyda’n Gilydd

Wrth i Ddosbarth 2026 gamu ymlaen i’r bennod nesaf ar eu taith, maent yn ymuno â rhwydwaith byd-eang o dros 3,000 o raddedigion CyDA sy’n gweithio i fynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd a bioamrywiaeth.

Wrth gloi, rhannodd Tim Brewer neges obeithiol:

“Mae’r heriau yr ydym yn eu hwynebu yn gymhleth… ond yr hyn sy’n cynnig gobaith gwirioneddol i mi yw gweld grwpiau fel chi, pobl sy’n meddu ar y wybodaeth, y sgiliau a’r penderfyniad i wneud rhywbeth am hyn.”

Gyda’u creadigrwydd, eu hymrwymiad a’u hegni ar y cyd, mae graddedigion eleni yn ymgorfforiad o’r math o arweinyddiaeth y mae ei angen er mwyn creu dyfodol mwy cyfiawn a chynaliadwy. Llongyfarchiadau i’n holl raddedigion, ac edrychwn ymlaen i weld yr hyn y byddwch yn ei wneud nesaf.

A ydych chi wedi cael eich ysbrydoli i astudio ar un o gyrsiau yr Ysgol Graddedigion yn CyDA?

Mae modd gwneud cais am le ar ein rhaglenni ôl-raddedig ym mis Medi 2026 o hyd. Cysylltwch neu gofrestrwch i weld recordiad o’n diwrnod agored rhith diweddaraf i ddarganfod sut y gallwch chi fod yn rhan o genhedlaeth nesaf yr ysgogwyr newid.
July 17, 2026
Datblygu Cydnerthedd Bwyd Sifil: Sut y mae Cymru yn Arwain Dull Newydd
Pa mor gydnerth yw ein cyflenwad bwyd? Pa gamau ymarferol y gallwn ni eu cymryd er mwyn bod yn fwy cydnerth wrth ymdopi ag amhariadau i’r cyflenwad bwyd? Mae Rachel Tuckett yn sôn wrthym am y ffordd y mae Prosiect Cydnerthedd Bwyd Sifil Dyfed Powys yn cydweithio gyda phobl ar draws y rhanbarth er mwyn ateb y cwestiynau hyn.

Beth yw Cydnerthedd Bwyd?

Am ddegawdau, mae cwestiynau ynghylch y cyflenwad wedi llywio dealltwriaeth y DU o gydnerthedd bwyd. Mae ystyriaethau ar lefel y Llywodraeth wedi tueddu i ganolbwyntio ar y cwestiwn ynghylch a yw cadwyni cyflenwi yn gadarn, sut y mae modd lleddfu meysydd cyfyng o ran logisteg ac a fydd mewnforion yn parhau i gyrraedd ar amser.

Ond yn gynyddol, caiff y ffocws hwn ar yr ochr gyflenwi ei gydnabod fel rhan o’r stori yn unig. Yn ystod pandemig COVID-19, gwelsom yn glir bod cydnerthedd bwyd yn ymwneud â’r galw hefyd: efallai nad oes amhariad o ran y cyflenwad bwyd, ond gallai mynediad i’r bwyd hwnnw gael ei beryglu gan y ffaith na ellir teithio ‘y filltir olaf’ i’r bwyd hwnnw, gweithgarwch prynu mewn panig, neu wrth i brisiau bwyd newid yn gyflym. Mae gwaith a gyflawnwyd yn ddiweddar gan Athro Tim Lang yn herio’r ffocws ar yr ochr gyflenwi yn uniongyrchol. Mae ei adroddiad yn 2025 i Gomisiwn Parodrwydd Cenedlaethol y DU yn cyflwyno’r achos dros gael ‘cydnerthedd bwyd sifil’, sef cydnerthedd sy’n ymwneud â phobl yn bennaf. Mae’n archwilio cwestiynau ynghylch mynediad, dosbarthiad, a gallu cymunedau eu hunain i wrthsefyll siociau bwyd.

Mewn geiriau eraill, mae cydnerthedd bwyd yn systemig ac yn sifil. Mae’n cynnwys:
- Cadwyni cyflenwi – sut y caiff bwyd ei dyfu, ei brosesu, ei gludo a’i stocio.
- Dosbarthu a logisteg – sut y mae bwyd yn cyrraedd siopau, ysgolion, ysbytai, banciau bwyd, ac aelwydydd.
- Pobl a chymunedau – pa mor barod ydym ni, yn unigol ac ar y cyd, i addasu pan fydd siociau yn digwydd.
Mae’r newid hwn o ran meddylfryd yn newid cydnerthedd bwyd i fod yn her system gyfan sy’n cynnwys pawb – y llywodraeth, cynhyrchwyr, cyflenwyr, grwpiau cymunedol, ac aelwydydd.

Cyflwr Presennol Cydnerthedd Bwyd yn y DU

Mae system fwyd y DU yn seiliedig ar fodel bregus mewn-union-bryd. Ar unrhyw adeg, amcangyfrifir bod canolfannau trefol mawr fel Llundain yn dal cyn lleied â gwerth 24 awr o fwyd. Er y gallai rhanbarthau gwledig edrych yn wahanol, maent yn parhau i fod yn ddibynnol iawn ar gadwyni cyflenwi canoledig, hir.

Fel rheol, mae’r DU yn mewnforio tua 60% o’i bwyd, ac mae cryn dipyn ohono yn dod o ranbarthau sydd eisoes yn profi amhariad i’w hinsawdd. Mae’r ddibyniaeth hon yn golygu bod cyfnodau o sychder, llifogydd, plâu ac amseroedd tymhorau tyfu sy’n newid, yn trosi yn gyflym i fod yn fylchau ar ein silffoedd a chodiadau mewn prisiau gartref.

Ac un math o risg yn unig yw newid hinsawdd. Mae ein system fwyd yn wynebu nifer o elfennau sy’n ei gwneud yn agored i niwed:
- Ymosodiadau seiber ar rwydweithiau logisteg
- Prinder llafur, fel a ddangoswyd yn glir yn ystod pandemig COVID-19
- Amhariadau ynni sy’n effeithio ar oeri, cludiant a phrosesu
- Effeithiau tywydd eithafol ar gnydau, llwybrau cludiant a mynediad
- Digwyddiadau diogelwch bwyd y mae gofyn ymateb iddynt yn gyflym
Mae gweithwyr proffesiynol yn y diwydiant yn disgrifio’r system yn gyson fel un “sy’n fwy bregus nag yr ydym yn cyfaddef”. Mae ymchwil Tim Lang, sy’n seiliedig ar gyfweliadau ar draws y sector bwyd, yn amlygu sut y mae ymwybyddiaeth o’r breuder hwnnw wedi tyfu, ond bod y gweithredu yn ei gylch ymhell ar ei hôl hi.

Pa Risgiau y mae Systemau Bwyd Heddiw yn eu Hwynebu?

Nid rhywbeth damcaniaethol yw risg mwyach. Mae pobl ar draws y DU eisoes wedi profi:
- Llifogydd yn rhwystro llwybrau trafnidiaeth
- Toriadau pŵer o ganlyniad i stormydd yn amharu ar brosesau oeri a mynediad
- Cadwyni cyflenwi yn methu oherwydd pandemig
- Dylanwad y cyfryngau a chyfryngau cymdeithasol yn cynyddu’r tebygolrwydd bod pobl yn prynu mewn panig
- Anwadalrwydd prisiau o ganlyniad i densiwn gwleidyddol ac effeithiau hinsawdd
Nid yw’r rhain yn ddigwyddiadau eithafol nac yn ddigwyddiadau annhebygol. Maent yn digwydd dro ar ôl tro, gan ddwysáu weithiau, ac maent wedi’u dosbarthu mewn ffordd anghyson ar draws rhanbarthau. Yr hyn nad yw’n hysbys o hyd yw nid a fydd siociau pellach yn dod, ond ble, pryd a sut y byddant yn croestorri.

Felly, rhaid bod system fwyd gydnerth yn gallu ymdopi ag elfennau o straen lluosog sy’n gorgyffwrdd – nid digwyddiadau unigol yn unig.

Llifogydd yng Nghrucywel a achoswyd gan Storm Dennis, 2020 – mae newid hinsawdd yn achosi mwy o lifogydd a difrod o stormydd ledled y DU. Gyda chydnabyddiaeth i: Peter Rhys Williams / Shutterstock.

Y Sefyllfa Leol: Cydnerthedd Bwyd yn ardal Dyfed-Powys

Mae rhanbarth Dyfed-Powys (Powys, Ceredigion, Sir Benfro a Sir Gaerfyrddin) yn dangos hunaniaeth ddwbl unigryw yn y system fwyd. Rydym ar ddechrau ac ar ddiwedd y gadwyn gyflenwi.

Ar un llaw, mae cymunedau ym Mhowys, Ceredigion, Sir Gaerfyrddin a Sir Benfro yn eistedd ar ddiwedd cadwyni cyflenwi hir iawn. Rhaid i fwyd ddod i mewn i’r DU, cyrraedd canolfannau dosbarthu cenedlaethol, ymdopi â rhwydweithiau logisteg rhanbarthol, ac yna, teithio pellteroedd sylweddol i gyrraedd siopau gwledig – ac ar ôl hyn, bydd yn rhaid i nifer o breswylwyr deithio gryn bellter i’w gasglu hefyd.

Ar y llaw arall, mae’r rhanbarth yn ardal gyfoethog o ran cynhyrchu bwyd, o dda byw i arddwriaeth. Ond mae cryn dipyn o’r bwyd hwn a gynhyrchir yn lleol, yn enwedig cig a chynnyrch llaeth, yn cael ei allforio, a dim ond ychydig bach sy’n cael ei gadw ar gyfer defnyddwyr lleol. Mae hyn yn dechrau ysgogi trafodaethau difrifol o fewn Llywodraeth Cymru a phartneriaethau lleol ynghylch byrhau cadwyni cyflenwi a chadw mwy o fwyd a gynhyrchir yn lleol a sicrhau ei fod ar gael i bobl leol.

Yn ystod y pandemig, gwelwyd grwpiau cydgymorth yn cael eu sefydlu ar draws y rhanbarth. Aeth cymunedau ati i symud cyflenwadau bwyd, gan gynorthwyo cymdogion agored i niwed a dyfeisio sianelau dosbarthu newydd. Roedd y profiadau hyn yn dangos gwendidau’r system bresennol a grym gweithredu sifil a gaiff ei drefnu.

Cyfle i Gymru: Partneriaethau Bwyd Rhanbarthol a Buddsoddiad Newydd gan y Llywodraeth

Mae Cymru mewn sefyllfa dda ac unigryw i arwain trawsnewidiad o ran cydnerthedd bwyd. Mae gan bob sir, 22 ohonynt, bartneriaeth fwyd leol, sef strwythurau ffurfiol sy’n dwyn tyfwyr, dosbarthwyr, mudiadau cymunedol, cynghorau a dinasyddion ynghyd i gydweithio ar newid y system fwyd.

Yn 2025, cyhoeddodd Llywodraeth Cymru Strategaeth Fwyd Gymunedol Cymru, gan nodi gweledigaeth ar gyfer system fwyd sy’n decach, sy’n fwy cydnerth ac sy’n fwy cynaliadwy. I gynorthwyo ei gweithrediad, lansiodd y Cynllun Grant Cydweithredol ar gyfer Partneriaethau Bwyd Lleol, gan alluogi partneriaethau i gydweithio ar heriau a chyfleoedd ar y cyd.

Er bod y cyllid wedi deillio o danwariant yn rhannol, mae ei effaith wedi bod yn arwyddocaol. Yn hanfodol, mae wedi grymuso rhanbarthau i:
- Ddatblygu prosiectau cydweithredol
- Rhannu dysgu ac arloesedd
- Cryfhau seilwaith lleol
- Archwilio modelau newydd cydnerthedd bwyd lleol
Manteisiodd rhanbarth Dyfed-Powys ar y cyfle hwn, gan ffurfio trefniant ar cyd rhwng Powys, Ceredigion, Sir Gaerfyrddin, a Sir Benfro. Wedi’u hysbrydoli gan waith Tim Lang, holont ‘Sut allwn ni droi’r canfyddiadau cenedlaethol hyn yn weithredu ymarferol ar lefel ranbarthol?’.

Prosiect Cydnerthedd Bwyd Sifil Dyfed Powys

Comisiynwyd dau linyn ymchwil mawr gan y trefniant cydweithio rhanbarthol:
1. Ymchwil gan Miller Research – dadansoddiad cyflym, ond eang, o gydnerthedd bwyd ar draws y rhanbarth.
2. Proses arloesi cyfranogol dan arweiniad Labordy Arloesi CyDA – casglu lleisiau amrywiol ar draws y system fwyd er mwyn profi, herio, a dyfnhau canlyniadau’r gwaith ymchwil.
Roedd y digwyddiad a gynhaliwyd yn CyDA wrth wraidd y dull gweithredu cyfranogol hwn. Roedd tua 70 o gyfranogwyr wedi mynychu dau weithdy (un ar-lein ac un wyneb yn wyneb), gan gynrychioli’r system fwyd gyfan:
- Tyfwyr a ffermwyr
- Cyfanwerthwyr a gweithwyr logisteg proffesiynol
- Manwerthwyr
- Banciau bwyd a grwpiau bwyd cymunedol
- Llunwyr polisi ac awdurdodau lleol
- Ymchwilwyr ac addysgwyr
Roedd dau nod i hyn:

1. Deall y Cyflwr Presennol

Bu cyfranogwyr yn archwilio canfyddiadau Miller Research, gan drafod lle y mae’r mannau agored i niwed heddiw a pha grwpiau y byddent yn cael eu heffeithio fwyaf.

2. Archwilio Sefyllfaoedd yn y Dyfodol

Gan ddefnyddio methodoleg Labordy Arloesi CyDA, bu’r cyfranogwyr yn gweithio trwy sefyllfaoedd o sioc credadwy – y pŵer yn methu, tywydd eithafol, amhariadau i’r cyflenwad, prinder llafur – gan asesu sut y mae parodrwydd (neu ddiffyg parodrwydd) yn edrych ar lawr gwlad.

Roedd yr egni yn yr ystafell yn bwerus. Dywedodd nifer o gyfranogwyr mai hwn oedd y tro cyntaf yr oeddent wedi gallu siarad yn agored am y risgiau go iawn y mae’r system fwyd yn eu hwynebu. Roedd y broses wedi dangos:
- Lefelau uchel o arbenigedd lleol
- Pryderon a rennir ar draws sectorau
- Gwir ddymuniad i weld gweithredu rhanbarthol wedi’i gydlynu
- Enghreifftiau o gyfleoedd a gollwyd i gysylltu gweithgarwch cynhyrchu lleol gyda’r angen lleol
- Rhwystrau gwirioneddol y mae cymunedau yn eu hwynebu wrth fanteisio ar fwyd yn ystod siociau
Yn bwysicaf oll efallai, roedd yn amlygu potensial aruthrol o ran cydnerthedd bwyd sifil – y capasiti sydd eisoes yn bodoli mewn cymunedau, os caiff ei gynorthwyo a’i gysylltu.

Yr hyn a ddigwyddodd yn dilyn y gweithdy yn CyDA

Ar 16 Mawrth, cyfarfu y bedair partneriaeth fwy leol mewn Uwchgynhadledd Diogelwch Bwyd yn Aberystwyth i rannu canfyddiadau’r gwaith ymchwil a gweithdai’r labordy cyfranogi, casglu mewnbwn ehangach, a dechrau siapio llwybr ar gyfer gweithredu rhanbarthol.

Er y bydd y prosiect presennol yn dod i ben ar ddiwedd y flwyddyn ariannol, ceir uchelgais gref i sicrhau buddsoddiad ychwanegol. Y gobaith yw:
- Gweithredu argymhellion o’r gwaith ymchwil
- Cryfhau rhwydweithiau dosbarthu bwyd lleol
- Meithrin cydweithio dros y tymor hir rhwng siroedd
- Profi dulliau cydnerthedd newydd ar draws mwy o ranbarthau
- Datblygu strategaethau parodrwydd dan arweiniad sifil
- Parhau gweithgarwch cynllunio ac arloesi ar sail sefyllfaoedd
Pam oedd CyDA mewn sefyllfa mor dda i gynorthwyo gyda’r gwaith hwn?

Roedd ein cyfuniad unigryw o arbenigedd yn golygu bod CyDA yn gynullydd delfrydol.

1. Methodoleg y Labordy Arloesi

Mae gan CyDA brofiad dwfn o gynllunio prosesau cyfranogol ar draws systemau cyfan, sy’n helpu grwpiau amrywiol i ddelio â chymhlethdod. Hwn oedd y prif reswm pam bod y partneriaid wedi troi at CyDA: am y gallu i ddwyn pobl ynghyd mewn ffordd adeiladol a strwythuredig, ac sy’n grymuso.

Cliciwch yma i ddysgu mwy am Labordy Arloesi CyDA

2. Hanes o Fwyd yng Ngweledigaeth CyDA ynghylch Cynaliadwyedd

Ers amser hir, mae bwyd wedi cyflawni rôl yn y ffordd y mae CyDA yn meddwl – o’r gymuned gynnar a oedd yn byw ac yn tyfu bwyd ar y safle, i ddatblygu rhaglenni ôl-raddedig mewn systemau bwyd a chynaliadwyedd.

Dysgwch fwy am raglen MSc CyDA mewn Bwyd Cynaliadwy ac Adnoddau Naturiol

3. Lle Ffisegol a Gynlluniwyd ar gyfer Cydweithio

Mae safle CyDA yn cynnig amgylchedd lle y gall pobl feddwl mewn ffordd wahanol, camu allan o bwysau dydd i ddydd, a chydweithio ar heriau dros y tymor hir.

Dysgwch fwy am y cynnig addysgol ar safle CyDA

Cofrestru ar gyfer E-bost

Cadwch lygad ar y gweithgareddau, digwyddiadau ac adnoddau ar-lein diweddaraf drwy gofrestru i dderbyn ein negeseuon e-bost a’n dilyn ni ar y cyfryngau cymdeithasol. Ac os hoffech chi gymryd rhan a chefnogi ein gwaith, byddem wrth ein bodd yn eich croesawu fel aelodau CyDA.

COFRESTRU AR GYFER E-BOST

Cefnogwch Ni
June 11, 2026
Lansio prosiect gweithredu hinsawdd newydd ledled Cymru “Troi’r Llanw / Turning the Tide”

Ar Ddiwrnod Amgylchedd y Byd, mae Canolfan y Dechnoleg Amgen (CyDA) yn falch o gyhoeddi lansiad prosiect gweithredu hinsawdd tair blynedd newydd, Troi’r Llanw/Turning the Tide.

Diolch i chwaraewyr y Loteri Genedlaethol, mae Troi’r Llanw/Turning the Tide wedi derbyn £1,499,800 dros dair blynedd gan Gronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol, yr ariannwr cymunedol mwyaf yn y DU. Nod y prosiect yw normaleiddio gwaith hinsawdd dan arweiniad y gymuned, sicrhau bod lleisiau sydd wedi’i ymyleiddio yn llunio penderfyniadau amgylcheddol, a helpu pobl i deimlo’n gryfach yn wyneb yr argyfwng hinsawdd. Mae’r prosiect yn cael ei arwain gan Ganolfan y Dechnoleg Amgen (CyDA) ochr yn ochr â Cwmpas, Youth Cymru, Mentrau Iaith Cymru, a Thîm Cymorth Lleiafrifoedd Ethnig ac Ieuenctid Cymru (EYST).

Gweithredu hinsawdd dan arweiniad cymunedol ledled Cymru

Nod y prosiect, sy’n cysylltu’n uniongyrchol â thema Diwrnod Amgylchedd y Byd eleni (Galwad Fyd-eang am Weithredu Hinsawdd), yw dylanwadu ar weithredu hinsawdd dan arweiniad cymunedol trwy gyflwyno rhaglen (ddwyieithog) ledled Cymru i hyrwyddo gweithredu hinsawdd. Bydd yn cysylltu mentrau cymunedol i rannu arloesiadau ac arferion da, creu a chefnogi rhwydwaith o gyfoedion a hyrwyddwyr amgylcheddol, a lledaenu canlyniadau i lywio polisi ac arferion Cymru a’r DU.

I gyflawni hyn, bydd partneriaid yn cyflwyno rhaglen integredig o godi ymwybyddiaeth, meithrin gallu, cyd-gynhyrchu, a dulliau newid systemau. Bydd hefyd yn darparu cyngor technegol a chymorth wedi’i deilwra, cymorth ymarferol ar gyfer mentrau cymdeithasol sy’n canolbwyntio ar yr hinsawdd, a hwb chyngor a gwybodaeth, wrth feithrin hyrwyddwyr amgylcheddol a rhwydwaith dysgu, cynnal cynhadledd flynyddol i gasglu a dysgu, a gyrru ymchwil werthusol ac ymgysylltu â pholisi.

Yn y pen draw, nod y prosiect yw cryfhau llythrennedd ac ymwybyddiaeth o’r hinsawdd, meithrin gallu ar gyfer gweithredu a chefnogi prosiectau dan arweiniad cymunedol wrth hyrwyddo trosglwyddiad cyfiawn a theg i ddyfodol mwy cynaliadwy. Drwy rannu straeon am weithredu lleol llwyddiannus, ac annog deialog polisi, bydd yn gweithio i sicrhau bod safbwyntiau cymunedol yn dylanwadu ar wneuthurwyr penderfyniadau. Nod y fenter yw tynnu ar gryfderau a rhwydweithiau ei phartneriaid cyflawni i gyrraedd y cymunedau byddant yn targedu, ac arwain pobl o sgyrsiau bob dydd i weithredu cynaliadwy ar yr hinsawdd ac effaith polisi ehangach.

Daw hyn o’r Gronfa Gweithredu Hinsawdd, ymrwymiad hirdymor i gefnogi cymunedau ledled y DU i weithredu ar newid hinsawdd a chynnwys mwy o bobl mewn gweithredu amgylcheddol cadarnhaol.

Dros y tair blynedd nesaf, bydd y prosiect yn ymgysylltu’n uniongyrchol â miloedd o bobl ledled Cymru, gan gefnogi cymunedau mewn ardaloedd gwledig, trefol ac arfordirol, gyda ffocws penodol ar y rhai sy’n wynebu anfantais gymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol gan eu galluogi i droi syniadau’n atebion ymarferol – o brosiectau ynni a bwyd cymunedol i ddatblygu sgiliau, adfer natur ac arloesi carbon isel.

Grŵp cymunedol Civic Square ar daith o amgylch safle CyDA. Llun gan Dan Griffiths

Partneriaeth cryf sy’n cyrraedd cymunedau amrywiol

Dywedodd Amanda Smith, Pennaeth Dysgu ac Addysg CyDA ac Arweinydd y Prosiect:

“Mae Troi’r Llanw / Turning the Tide, diolch i Gronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol, yn dwyn ynghyd gryfderau sefydliadau ledled Cymru i wneud gweithredu ar yr hinsawdd yn fwy hygyrch, perthnasol a chyflawnadwy i bawb. Yn CyDA, rydym mewn sefyllfa unigryw i arwain y rhaglen uchelgeisiol hon gan ein bod â dros 50 mlynedd o brofiad mewn addysg hinsawdd, ymgysylltu cymunedol ac atebion ymarferol, ond rydym yn gwybod bod newid go iawn yn digwydd pan fyddwn yn gweithio mewn partneriaeth. Trwy gyfuno ein harbenigedd â chysylltiadau cymunedol dwfn ein partneriaid, gallwn gyrraedd ystod ehangach a mwy amrywiol o bobl, gan gefnogi cymunedau i feithrin y wybodaeth, yr hyder a’r sgiliau sydd eu hangen arnynt i droi syniadau yn weithredu lleol parhaol.”

Trwy’r prosiect hwn, bydd CyDA yn darparu arweinyddiaeth strategol, arbenigedd hinsawdd, hyfforddiant a chymorth technegol — gan helpu cymunedau i symud o ymgysylltu cychwynnol i weithredu ymarferol cynaliadwy.

Llun gan Mohamed Hassan

Bydd gweithio mewn partneriaeth ochr yn ochr â Cwmpas, Youth Cymru, Mentrau Iaith Cymru, a Thîm Cymorth Lleiafrifoedd Ethnig ac Ieuenctid Cymru (EYST) yn galluogi’r prosiect i gyrraedd cymunedau ledled Cymru, gan eu hysbrydoli a’u galluogi i gymryd camau ymarferol, dan arweiniad lleol, ar newid hinsawdd – gan sicrhau bod y rhai yr effeithir arnynt fwyaf gan effeithiau hinsawdd wrth wraidd yr ymateb.

Dywedodd Myfanwy Jones, Cyfarwyddwr Mentrau Iaith Cymru:

“Mae Mentrau Iaith Cymru’n gyffrous i gael bod yn rhan o’r prosiect pwysig hwn i ymbweru cymunedau i weithredu dros yr hinsawdd.  Mae sbarduno trafodaethau cyfrwng Cymraeg yn ein cymunedau yn rhywbeth mae’r mentrau iaith yn angerddol yn ei gylch.  Edrychwn ymlaen i feithrin partneriaethau newydd drwy’r prosiect er budd ein cymunedau.”

Dywedodd Bethan Webber, Prif Weithredwr Cwmpas:

“Rydym wrth ein bodd i fod yn rhan o brosiect Troi’r Llanw / Turning the Tide, gan weithio gyda’n partneriaid i gyrraedd cymunedau ledled Cymru a’u hysbrydoli i gymryd camau ymarferol, dan arweiniad lleol, ar newid hinsawdd.

Yng Nghwmpas, credwn y gall pawb yng Nghymru helpu i adeiladu economi decach a gwyrddach a chymdeithas fwy cyfartal. Dyna pam ei bod mor bwysig bod cymunedau’n teimlo eu bod wedi’u grymuso i gymryd rhan, gwneud penderfyniadau sy’n adlewyrchu eu blaenoriaethau lleol, a chymryd camau ymarferol, yn enwedig mewn ymateb i’r argyfwng hinsawdd a’r angen i leihau ein heffaith carbon. Rydym yn falch o fod yn rhan o’r prosiect hwn ac yn edrych ymlaen at gefnogi cymunedau Cymru i droi eu syniadau arloesol yn gamau gweithredu ystyrlon.”

Dywedodd Helal Uddin o Dîm Cymorth Lleiafrifoedd Ethnig ac Ieuenctid Cymru (EYST).

“Rydym yn ddiolchgar i Gronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol ac i CyDA am y cyfle pwysig hwn i fod yn rhan o bartneriaeth Troi’r Llanw / Turning the Tide.

Yn EYST, rydym yn gweld bob dydd sut mae newid hinsawdd a heriau amgylcheddol yn croestorri ag anghydraddoldebau ehangach sy’n wynebu ein cymunedau. Trwy’r prosiect hwn, byddwn yn gweithio’n agos gyda phobl ifanc, teuluoedd a grwpiau cymunedol ledled Cymru i godi ymwybyddiaeth, meithrin sgiliau ac ysbrydoli gweithredu sydd wedi’i wreiddio mewn gwerthoedd diwylliannol a chryfderau cymunedol. Drwy greu mannau diogel ar gyfer deialog, cyflwyno dysgu ymarferol a chefnogi hyrwyddwyr amgylcheddol lleol, ein nod yw sicrhau bod y rhai sydd yn aml yn cael eu tangynrychioli mewn sgyrsiau hinsawdd nid yn unig yn cael eu cynnwys, ond eu grymuso i arwain newid yn eu cymunedau. Credwn mai ein cyfrifoldeb ni i gyd yw gadael ôl troed amgylcheddol cadarnhaol ac etifeddiaeth barhaol i genedlaethau’r dyfodol.”

Gyda’i gilydd, mae’r partneriaid hyn yn dod â rhwydweithiau llawr gwlad helaeth, cysylltiadau dibynadwy ac arbenigedd dwfn mewn gweithio gyda chymunedau sydd yn aml yn cael eu tangynrychioli mewn sgyrsiau hinsawdd i’r prosiect. Mae’r dull cydweithredol hwn yn sicrhau y gall y prosiect gwrdd â phobl lle maen nhw, gan gysylltu gweithredu ar yr hinsawdd â phryderon bob dydd fel swyddi, costau ynni, iechyd a lles cymunedol.

Cofrestru ar gyfer E-bost

Cadwch lygad ar y gweithgareddau, digwyddiadau ac adnoddau ar-lein diweddaraf drwy gofrestru i dderbyn ein negeseuon e-bost a’n dilyn ni ar y cyfryngau cymdeithasol. Ac os hoffech chi gymryd rhan a chefnogi ein gwaith, byddem wrth ein bodd yn eich croesawu fel aelodau CyDA.

COFRESTRU AR GYFER E-BOST

Cefnogwch Ni

June 5, 2026
Dylunio dyfodol adfywiol i’r Biosffer
Y llynedd, ar ôl ein Hysgol Haf Pensaernïaeth – Dyfodol Adfywiol gyntaf erioed, myfyriodd Dr Carl Meddings ar sut yr aeth a sut aeth myfyrwyr ati i ddychmygu dyfodol adfywiol ar gyfer Biosffer Dyfi.

Ym mis Gorffennaf, cynhalion ein Hysgol Haf Pensaernïaeth gyntaf yn canolbwyntio ar y thema o dyfodol adfywiol, gan ddewis Biosffer Dyfi fel ein ffocws.

Fel canolfan addysg amgylcheddol sy’n ymroddedig i ymchwilio a chyfleu atebion cadarnhaol ar gyfer newid amgylcheddol, rydym yn darparu addysg lefel Meistr mewn ystod eang o bynciau sy’n gysylltiedig â chynaliadwyedd, gan gynnwys Meistr mewn Pensaernïaeth Gynaliadwy (M.Arch) i fyfyrwyr sy’n hyfforddi i fod yn benseiri.

Gan adeiladu ar lwyddiant y cwrs hwnnw, roedd yr Ysgol Haf llynedd wedi’i hanelu at fyfyrwyr pensaernïaeth israddedig a oedd am ehangu eu dealltwriaeth o arferion adfywiol, lleoliaeth, arwyddocâd treftadaeth, gwydnwch cymunedol, bioamrywiaeth ac amrywiaeth cynefinoedd, a chydgysylltedd sylfaenol systemau dynol a mwy-na-dynol. Pa le gwell i archwilio’r syniadau hyn na Biosffer Dyfi?

Yn y diwedd, roedd gennym fwy na myfyrwyr pensaernïaeth yn bresennol. O’r pedwar ar ddeg o bobl a ymunodd â’r cwrs, roedd dau newydd wneud eu Lefel A ac roedd dau arall wedi teithio o Donegal yng Ngweriniaeth Iwerddon, lle maen nhw’n meithrin eu fferm adfywiol eu hunain ar hyn o bryd.

Bod yno

Teithiodd y grŵp o amgylch y Biosffer, gan ddechrau yn CyDA yn y Fforest Law Geltaidd (lawog iawn) a gorffen yn Borth (gwyntog iawn). Gyda’n gilydd, ymwelsom â Hwb Cymunedol y Taj Mahal ym Machynlleth lle gwnaethom gyfarfod â Sandra Bendelow a chlywed popeth am yr ystod eang o weithgareddau a chyfleoedd cymunedol y maen nhw’n eu cefnogi.

Teithion ni, trwy brosiect Bywyd Gwyllt Dyfi (i weld y Gweilch y Pysgod a’u cywion) i Coetir Anian lle gwnaethon ni gyfarfod â Cian Llywelyn a oedd yn gallu dweud wrthym am y gwaith tyner, gofalus maen nhw’n ei wneud a dangos yr adeiladau ym Mwlch Corog i ni, sydd eu hunain yn astudiaeth wirioneddol hyfryd a diddorol mewn cynaliadwyedd, o ystyried eu bod wedi’u hadeiladu’n bennaf o ddeunyddiau a geir o fewn y safle ei hun. Ein cyrchfan olaf oedd Borth ac Ynyslas, lle archwiliodd mynychwyr yr ysgol haf y dref a’i chysylltiad ansicr â’r môr a’r tir.

Bod yn dyner

Ar ôl dychwelyd i CyDA, trafodwyd syniadau ar gyfer dyfodol Biosffer Dyfi trwy weithdy Tair Gorwel a ddatblygwyd gan Hwb a Labordy Arloesi Prydain Di-Garbon CyDA. Mae hyn wedi’i gynllunio i wella ac ysgogi meddwl cadarnhaol a beirniadol am y dyfodol, a gwahoddwyd myfyrwyr i fyfyrio ar ddyfodol lle ‘Erbyn 2050 bydd Biosffer Dyfi yn ardal lle mae ymyriadau ysgafn wedi arwain cymuned leol lewyrchus ac ecosystem iach’.

Dilynwyd hyn gan ymarfer Mapio Dwfn a gynhaliwyd gan diwtoriaid ar y cwrs M.Arch Pensaernïaeth Gynaliadwy, gan archwilio mynegiadau creadigol y dyfodol trwy ofyn i gyfranogwyr ddatblygu ‘catalyddion ysgafn ar gyfer gwydnwch’ ar gyfer trigolion dynol a mwy na dynol yn yr ardal.

Roedd allbynnau terfynol y cyfranogwyr yn cynnwys cynigion ar gyfer:
- Ryseitiau ar gyfer bwyd lleol, wedi’i gaffael, ei goginio a’i weini’n hyfryd i bawb ei rannu,
- Canolfan gymunedol symudol mewn bws wedi’i drawsnewid, wedi’i threfnu i deithio o le i le yn ôl anghenion y gymuned
- Digwyddiad a gynhelir yn 2050 – sef pen-blwydd dychmygol yn 25 oed gŵyl o’r enw Cymorth Borth, sy’n dathlu gwydnwch cymunedol a chefnogaeth gydfuddiannol trigolion Borth a Thu Hwnt yn wyneb effeithiau newid hinsawdd,
- Prototeip ar gyfer lloches gymunedol ac ystafell fyw (yn seiliedig ar fwth ffôn estynedig) wedi’i gynllunio i ddarparu cefnogaeth ac arweiniad iechyd meddwl cadarnhaol,
- Llyfrgell fwyd i hyrwyddo casglu cymunedol, cynhyrchu bwyd, addysg, rhannu a maeth
- Methodoleg ar gyfer ymgysylltu cymunedol sy’n tynnu ar straeon a phrofiadau, hanesion a naratifau a rennir – sydd bob amser yn gyfoethocach nag y gall unrhyw fap eu cynnwys.
“Roedd pawb yn groesawgar ac yn garedig, ac roedd yn anhygoel cael sgyrsiau mor ddiddorol a gwneud gwaith mor ddiddorol o ganlyniad i hynny. Roedd natur ddathlu’r cynnyrch ar y diwedd, sydd, gan fod y ‘catalydd’ wedi’i wreiddio mewn gofal, hefyd yn wirioneddol adfywiol.” Ashleigh Rizza – cyfranogwr

Mae CyDA yn cynnig yr unig gwrs pensaernïaeth gwledig sy’n canolbwyntio ar gynaliadwyedd yn y DU. Rydym yn diffinio pensaernïaeth gynaliadwy trwy gydnabod yn llawn effaith dynoliaeth ar ein planed a’r angen i weithredu nawr. Rydym yn darparu’r offer i’n myfyrwyr greu pensaernïaeth a lleoedd iach sy’n briodol ar gyfer byd lle mae gwerthoedd eco-ganolog yn cael eu hystyried yn gyfartal â rhai anthropocentrig.

Rhaid diolch i’r nifer o bobl a helpodd i wneud yr wythnos mor arbennig, gan gynnwys Jane Powell, Cydlynydd Biosffer Dyfi, Sandra Bendelow, Cydlynydd Taj Mahal Community Hub, Cian Llywelyn, Coetir Anian, Rachel Tuckett, Ruth Stevenson a Paul Allen o CyDA, Owen Griffiths, artist, arweinydd gweithdai a hwylusydd, Alice Briggs, rheolwr prosiect Tir Canol, Becca Thomas New Practice, rhan o Civic wedi’i lleoli yn Glasgow a Zoe Quick, pensaer a darlithydd gwadd yn CyDA.

Yn dilyn llwyddiant Ysgol Haf Pensaernïaeth y llynedd, rydym yn gyffrous i groesawu cyfranogwyr eleni i’r safle am wythnos o ddysgu creadigol a chydweithredol sy’n archwilio lle.

Cyhoeddwyd yr erthygl hon yn wreiddiol ar wefan Biosffer Dyfi.

Dr Carl Meddings yw Arweinydd y Rhaglen ar gyfer cwrs MArch: Pensaernïaeth Gynaliadwy CyDA. Mae’n bensaer ac addysgwr sydd â brwdfrydedd dros addysgu penseiri mewn amgylchedd diwylliannol a phroffesiynol sy’n newid yn gyflym. Mae ei ethos dylunio wedi’i wreiddio mewn rhanbartholdeb beirniadol; archwilio pensaernïaeth briodol sy’n ymatebol yn ddiwylliannol, yn gymdeithasol ac yn amgylcheddol. Mae wedi addysgu ar bob lefel o israddedig blwyddyn gyntaf i lefel meistr blwyddyn olaf a thu hwnt.

Delweddau: Myfi Fenwick, Ashleigh Rizza.

CYSYLLTWCH Â NI

Eisiau gwybod mwy am astudio yn CyDA? Cysylltwch â Tîm Derbyniadau’r Ysgol Graddedig neu cofrestrwch ar gyfer ein cylchlythyrau e-bost.
Cysylltwch â ni

CYSYLLTWCH Â NI

COFRESTRU AR GYFER E-BOST
May 6, 2026
Wynebu’r Argyfwng – myfyrio am y Briff Argyfwng Cenedlaethol ynghylch Hinsawdd a Natur

Yng ngeiriau James Baldwin, “Ni ellir newid rhywbeth nes byddwn yn ei wynebu”. Mae Mike Berners-Lee yn awdur adnabyddus, yn ymchwilydd ac yn brif siaradwr yn ein cynhadledd flynyddol a gynhelir cyn bo hir, ac mae’n myfyrio am y ffordd y gallwn wynebu methiant gweithredu ynghylch yr hinsawdd hyd yn hyn, yr hyn y gallwn ei wneud amdano, a sut mae CyDA wedi helpu trwy fod yn ysbrydoliaeth.

Pan oeddwn yn fy arddegau, gwelais y tŷ gwellt, y toiled compostio a’r tyrbin gwynt cyntaf i mi eu gweld erioed yn ôl pob tebyg, yn CyDA. Euthum yn ôl sawl gwaith am ysbrydoliaeth dros y blynyddoedd dilynol. Felly roedd hi’n hyfryd bod yn ôl yno eto ym mis Tachwedd am y tro cyntaf ers dros ddegawd, a chael y cyfle i drafod fy llyfr gyda chynulleidfa sydd wir yn ymboeni am y materion yr wyf yn ceisio mynd i’r afael â nhw.

Ysgrifennais A Climate of Truth oherwydd fy mod wedi bod yn gweithio ar yr hinsawdd ac ar gynaliadwyedd ers sawl degawd, ac yn ystod y cyfnod hwnnw, roeddwn wedi gweld y byd yn cyflymu ar ei daith i’r cyfeiriad anghywir. Roedd hyn er gwaethaf fy holl ymdrechion, ac ymdrechion cymaint o bobl arall – y mae nifer ohonynt yn arwyr pennaf i mi.

Mae llyfr Mike Berners-Lee, A Climate of Truth ar gael yn ein siop eco ar-lein.

Ond rhyngom i gyd, rhaid i wynebu’r ffaith bod dynoliaeth yn dirywio’r hinsawdd a byd natur yn fwy ac yn fwy bob blwyddyn. Nid ydw i’n dweud hyn i’ch diflasu, ond oherwydd, yng ngeiriau James Baldwin, “Ni ellir newid rhywbeth nes byddwn yn ei wynebu”.

Trwy wynebu ein methiant hyd yn hyn, rydym yn rhoi llawer mwy o siawns i ni wneud yn well yn y dyfodol. Yn wir, gallwn droi’r methiant hwnnw yn ddysgu hanfodol sy’n arwain at wneud yn llawer gwell.

Y Briff Argyfwng Cenedlaethol ynghylch Hinsawdd a Natur

Yn fuan ar ôl fy anerchiad yn CyDA, cadeiriais y Briff Argyfwng Cenedlaethol ynghylch Hinsawdd a Natur yn y Neuadd Ganolog yn San Steffan. Daethom â thua 1,000 o bobl ynghyd, gan gynnwys 15% o’r holl ASau a nifer debyg o arglwyddi. Cyflwynom naw briff iddynt gan rai o’r arbenigwyr pennaf yn eu meysydd yn y DU, neu hyd yn oed yn y byd. Cawsant glywed am argyfyngau ym myd natur, yr hinsawdd, pwyntiau tyngedfennol; y goblygiadau ar gyfer tywydd eithafol, diffyg diogeledd bwyd, iechyd, a diogelwch cenedlaethol – nid yn unig ar draws y byd, ond yma yn y DU.

Bu Paul Behrens yn ystyried ein system ffermio a bwyd a’r camau y gallwn eu cymryd er mwyn bod yn barod ar gyfer y dyfodol. Mae’r hinsawdd a arferai roi cynaeafau dibynadwy i ni wedi mynd – mae tri o blith y pum cynhaeaf gwaethaf a gofnodwyd o ran grawnfwyd wedi digwydd yn ystod y ddegawd hon. Ni ellir osgoi trawsnewid y system fwyd – a bydd hyn yn fuddiol. Trwy arwain y newid nawr, gallwn osgoi cael ein gorfodi i wneud hynny yn nes ymlaen o ganlyniad i siociau bwyd, prisiau sy’n codi ac ansefydlogrwydd.

Roedd y ffordd y mae popeth yn gysylltiedig â phopeth arall yn thema gyson, ac roedd dwyn y materion ynghyd yn rhan o rym y digwyddiad. Nid digwyddiadau unigol neu elfennau unigol o’r polygreisis yw’r bygythiad mwyaf i’r economi, ond y ffordd y mae’r rhain yn debygol o ddwysáu ei gilydd.

Clywsom gan Athro Hugh Montgomery nad y prif fygythiad i iechyd yw trawiadau gwres, ond y ffaith nad oes gwasanaeth iechyd mewn economi sy’n dymchwel. Mae’r bygythiad i ddiogelwch cenedlaethol yn deillio o fyd sy’n mynd yn gynyddol anobeithiol. Roedd rôl ganolog camwybodaeth wrth atal ein cynnydd hyd yn yn thema arall.

Wynebu’r broblem

Mynegwyd rhai negeseuon trawiadol iawn, ond yr ymdeimlad cyffredinol yn yr ystafell oedd cyffro cynyddol. A oedd hynny’n rhyfedd? Ddim mewn gwirionedd. Dyma pam.

Yn gyntaf, roedd ymdeimlad cyffredinol o ryddhad o gael wynebu’r broblem; trwy wneud hynny, llwyddom i’w drawsnewid o fod yn rhywbeth rhy ofnadwy i’w ystyried i fod yn rhywbeth y gallem fynd i’r afael ag ef. Mae’r rhan fwyaf o bobl yn deall bod ein cymdeithas a’n gwleidyddiaeth yn mynd i’r cyfeiriad anghywir mewn gwirionedd, a bod y broblem yn cael ei hanwybyddu ar y cyfan, felly roedd hi’n galonogol clywed hyn.

Yn ail, roedd pawb yn yr ystafell yn gweld sut yr oedd pawb arall yn deall yr hyn sy’n digwydd hefyd. Pan ofynnais i bobl godi eu llaw os oeddent yn credu bod y broblem mor ddifrifol ag yr oeddent wedi clywed, os oeddent yn credu ei bod yn waeth, ac os oeddent yn credu bod pobl yn gwneud môr a mynydd o’r mater, ni chododd unrhyw un eu llaw am y dewis olaf. Digwyddodd yr un peth yn CyDA. Yn wir, mae’r un peth yn digwydd ym mhob anerchiad y byddaf yn ei rhoi, i bob math o gynulleidfa. Ceir tystiolaeth gadarn sy’n dangos bod y rhan fwyaf o bobl yn dymuno gweld llawer mwy o weithredu ynghylch newid hinsawdd ar draws y byd, ond nid ydynt yn sylweddoli bod pobl o’u cwmpas yn teimlo yr un fath. Mae hyn yn arwain at bawb yn aros i bawb arall gymryd y cam cyntaf. Y trydydd rheswm dros y ffaith bod cymaint o egni yn yr ystafell oedd yr ymdeimlad, er gwaethaf ein methiant hyd yn hyn, bod gwir obaith y gallwn wneud yn well.

Sut allwn wneud yn well?

I wneud hynny, mae cywiro’r camwybodaeth sydd wedi bod yn rhwystro popeth bron yn flaenoriaeth bennaf. Fel y dywedodd Hugh Montgomerry, gan fanteisio ar ei flynyddoedd o brofiad o redeg ymatebion brys mewn ysbyty yng nghanol Llundain; “Rydw i’n gwybod beth yw argyfwng. Mae hwn yn argyfwng, ond nid ydym yn ei drin fel un.”

Felly mae’r galwad i weithredu ar fyrder yn alwad am ymgyrch wybodaeth genedlaethol gyda chymorth y llywodraeth, ynghylch yr argyfwng hinsawdd a natur. Gall pob AS ymrwymo i hwn, a gall pawb sy’n darllen hwn annog eu AS i gefnogi’r ymgyrch hwnnw. Trowch at www.NEBriefing.org i weld sut y gallwch chi helpu.

Mae ffilm yn cael ei chreu hefyd, a chynhelir gweithdai a sesiynau i ddangos y ffilm ar hyd a lled y DU. Mae croeso mawr i chi helpu i drefnu un o’r digwyddiadau hyn hefyd.

Ysbrydoli gweithredu

Mae hyn yn fy nhywys yn ôl i brif neges fy llyfr. Os ydym yn dymuno dechrau cyflawni rhywbeth ynghylch y materion sydd bwysicaf i bobl yn 2026; yr hinsawdd, natur, anghydraddoldeb, iechyd, deallusrwydd artiffisial, democratiaeth a llawer llawer mwy, mae angen i ni ddeall y rhesymau pam, er enghraifft, bod 30 COP hinsawdd wedi methu stopio cyfradd yr allyriadau rhag codi, fel pe bai’r cynadleddau hynny fyth wedi digwydd.

Pam y bu bron i ni agor pwll glo newydd yn Whitehaven, Cymbria, pan oedd y dadleuon dros wneud hyn nid yn unig yn anghywir, ond yn ffug o fwriad? Pam ein bod yn trafod meysydd olew a nwy newydd ym Môr y Gogledd? Pam bod y cytuniad byd-eang ar blastigion heb gyflawni unrhyw beth?

Yr elfen gyffredin yw anonestrwydd yn ein gwleidyddiaeth, ein cyfryngau a’n busnesau. Mae enghreifftiau yn cynnwys lobïo gan y diwydiant a chamwybodaeth, y ffaith bod biliwnyddion ysgeler yn berchen ar y wasg i raddau helaeth, gan ddefnyddio eu llwyfan i berswadio’r cyhoedd i wneud pethau sy’n cefnogi eu buddiannau breintiedig nhw, a gwleidyddion sydd wedi gallu dweud pethau (nid celwyddau yn unig) y bwriedir iddynt beri i’r cyhoedd gredu pethau nad ydyn nhw yn eu credu mewn gwirionedd.

Rhaid i ni bennu rhai egwyddorion ynghylch gonestrwydd mewn bywyd cyhoeddus a mynnu eu bod yn cael eu gweithredu fel safonau sylfaenol. Os bydd gwleidydd yn ein camarwain unwaith, mae hynny’n dweud popeth wrthym am eu haddasrwydd i gyflawni’r rôl. Os yw biliwnydd yn berchen ar ffynhonnell cyfryngau sydd ag enw gwael, dylai hynny fod yn ddigon i chi wybod na ddylech ymddiried ynddo.

Yn y DU, ac mewn gwledydd eraill, rydym wedi bod yn esgeulus ynghylch safonau gonestrwydd mewn bywyd cyhoeddus ac yn y cyfryngau. O ganlyniad, rydym bellach yn wynebu brwydr yn erbyn ffasgiaeth. Mae’r UD wedi colli’r frwydr honno, a bydd goblygiadau tywyll i hyn dros y blynyddoedd i ddod. Ond yn y DU, rydym ar y dibyn o hyd ac mae popeth yn y fantol. Mae angen i ni ddihuno nawr. Pan ddeuthum ar draws CyDA yn gyntaf, roedd yn ffynhonnell ysbrydoliaeth enfawr i mi, ac ar flaen y gad o ran technoleg werdd. Mae CyDA wedi trawsnewid mewn ffordd ryfeddol, nid i fod yn lle technoleg werdd yn unig, ond yn ganolfan sydd ar y blaen wrth feddwl am y dyfodol. Mae’n parhau i ysbrydoli cenedlaethau’r dyfodol.

Os ydych chi’n darllen yr erthygl hon, mae hyn oherwydd eich bod yn ymboeni am y pethau hyn. Os nad ydych chi wedi gwneud hynny eisoes, torchwch eich llewys i wynebu’r argyfwng.

Am yr awdur

Mae Mike Berners-Lee yn athro ym Mhrifysgol Caerhirfryn, mae’n sylfaenydd Small World Consulting ac yn awdur llyfrau gan gynnwys There is No Planet B a A Climate of Truth. Mae hefyd yn brif siaradwr yng Nghynhadledd 2026 CyDA.

Cynhadledd Flynyddol CyDA

Ymunwch â ni am benwythnos o deithiau, anerchiadau a gweithdai a fydd yn archwilio sut y gallwn helpu i fynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd a natur.

Yn rhedeg 21 i 23 Awst

Archebu eich lle →

Cofrestru ar gyfer E-bost

Cadwch lygad ar y gweithgareddau, digwyddiadau ac adnoddau ar-lein diweddaraf drwy gofrestru i dderbyn ein negeseuon e-bost a’n dilyn ni ar y cyfryngau cymdeithasol. Ac os hoffech chi gymryd rhan a chefnogi ein gwaith, byddem wrth ein bodd yn eich croesawu fel aelodau CyDA.

COFRESTRU AR GYFER E-BOST

Cefnogwch Ni

May 2, 2026
Ailddatblygu Bythynnod Chwarel CyDA yn mynd trwy’r broses gynllunio

Mae’r wythnos hon yn nodi moment pwysig i CyDA wrth i ni gymryd cam sylweddol ymlaen yn ein prosiect ailddatblygu cyfalaf hirdymor ‘Cynefin: Calon Werdd Cymru’.

Rydym wedi cyflwyno ceisiadau cynllunio ffurfiol ar gyfer dwy elfen gynnar allweddol o’r prosiect: y llety newydd ym Mythynnod Chwarel ac adnewyddu Theatr Byrnau Gwellt,.

Y ceisiadau hyn yw’r arwyddion gweladwy cyntaf o raglen waith trawsnewidiol a gynlluniwyd i sicrhau dyfodol CyDA fel canolfan flaenllaw yn y byd ar gyfer addysg amgylcheddol.

Dyluniad gan Haworth Tompkins

Prosiect fesul cam, gyda chyllid fesul cam

Cefnogir Cynefin gan Fargen Twf Canolbarth Cymru, gyda chyllid wedi’i gymeradwyo ar gyfer ei gam cychwynnol. Bydd camau yn y dyfodol yn amodol ar gymeradwyaethau pellach cyn ymrwymo i unrhyw gyllid ychwanegol. Fel prosiect cyfalaf aml-gam, mae cynnydd yn cael ei wneud fesul cam, gyda phob cam yn symud ymlaen dim ond ar ôl i’r cyllid cyfatebol gofynnol gael ei sicrhau.

Mae’r strwythur hwn yn golygu, ochr yn ochr â chefnogaeth y Fargen Twf, fod yn rhaid i CyDA weithio gydag ystod eang o bartneriaid, rhoddwyr, ymddiriedolaethau a chyllidwyr. Mae pob un yn dod â ffocws ychydig yn wahanol, ond mae pob un yn rhannu ymrwymiad i genhadaeth CyDA: galluogi pobl i ddysgu’r sgiliau a’r atebion sydd eu hangen ar gyfer dyfodol cynaliadwy a ffyniannus.

Rydym yn gwybod bod hyn yn dod yn fuan ar ôl ein hapêl codi arian brys ac rydym am fod yn glir ynglŷn â’r gwahaniaeth. Roedd yr apêl honno’n ymwneud â chadw CyDA i redeg o ddydd i ddydd i bontio bwlch tymor byr mewn cyllid wrth i ni gyrraedd diwedd y flwyddyn ariannol. Mae prosiect y Fargen Twf, i’r gwrthwyneb, yn gyllid cyfalaf yn unig (ar gyfer seilwaith ffisegol) na ellir ei ddefnyddio ar gyfer costau gweithredol. Mae’r ddwy ffrwd ariannu hyn yn gwasanaethu gwahanol ddibenion, ond mae’r ddau yn hanfodol i wydnwch hirdymor CyDA.

Y Dyluniad

Mae CyDA wedi bod yn gweithio ynghyd â’r penseiri clodfawr Haworth Tompkins, sydd wedi’i cyflwyno a gwobrau Stirling, ar y dyluniadau ar gyfer adfer ac ymestyn bythynnod y chwarel ac ôl-osod y theatr Straw Bale. Fel cyd-sefydlwyr Architects Declare, mae Haworth Tompkins yn hyrwyddo dulliau cynaliadwy ac adfywiol o ddylunio ac maent wrth eu bodd i gyrraedd y pwynt pwysig yma ym Mhrosiect Cynefin.

Bydd mwy o fanylion am eu gwaith cyffrous gyda CyDA yn cael eu rhannu maes o law.

Beth sydd wedi’i chynnwys yn y cam hwn?

Bythynnod Chwarel: llety cynaliadwy newydd

Wrth wraidd y cam cyntaf hwn mae ailddatblygu Bythynnod Chwarel hanesyddol CyDA – cornel o’r hen chwarel lechi a fu unwaith yn gartref i bobl a fydd yn hafan bwrpasol ar gyfer grwpiau dysgu.

Wedi’u cynllunio fel safle o fewn safle, bydd y Bythynnod Chwarel newydd a’r rhai wedi’u trawsnewid yn cynnig gofod diogel, hunangynhwysol eu hunain i grwpiau: yn ddigon ar wahân i deimlo fel encil, ond eto wedi’i gysylltu’n gyfoethog â thirwedd ehangach CyDA, ei choetiroedd, a’i fannau addysgu.

Gan dynnu ar arbenigedd CyDA mewn arferion adeiladu cynaliadwy enghreifftiol, bydd y datblygiad yn anrhydeddu ysbryd a hanes bythynnod gwreiddiol y chwarelwyr wrth weithio i’w trawsnewid yn llety bywiog a hygyrch sy’n adlewyrchu’r safonau adeiladu gorau.

Wedi’u lleoli i fewn i ochr bryn ac wedi’u hamgylchynu gan natur ar bob ochr, bydd y bythynnod yn darparu lle y gall ysgolion, prifysgolion, myfyrwyr CyDA a grwpiau cymunedol sy’n ymweld aros, cysylltu’n ddwfn â’r amgylchedd o’u cwmpas, a myfyrio ar eu dysgu ar ddiwedd pob diwrnod.

Bydd y Bythynnod Chwarel yn cynnig arhosiad dros nos trochol i westeion wedi’i leoli mewn ‘safle o fewn safle’ sy’n cyfuno ecoleg fforest law Geltaidd gyfoethog, hanes diwydiannol ac ôl-ddiwydiannol y safle a microcosm o’r dull cyfannol, ymarferol o gynaliadwyedd sy’n sail i weledigaeth a chenhadaeth CyDA.

Bydd hyn yn nodi cam sylweddol ymlaen yng ngallu CyDA i groesawu mwy o ddysgwyr i labordy byw unigryw CyDA – mewn cysur, diogelwch, a chysylltiad uniongyrchol â’r tir o dan eu traed.

Dyluniad gan Haworth Tompkins

Theatr Byrnau Gwellt: ystafell ddosbarth enghreifftiol wedi’i hadnewyddu

Bydd ôl-osod y Theatr Byrnau Gwellt, sy’n boblogaidd iawn yn CyDA, yn rhoi bywyd newydd i’r adeilad naturiol eiconig hwn, gan ei drawsnewid yn ganolfan ddysgu fodern a bywiog.

Fel canolfan i ysgolion sy’n ymweld, y mae llawer ohonynt yn teithio pellteroedd hir am ddiwrnodau trochi yn CyDA, bydd Theatr Strawbale wedi’i hailddyfeisio yn darparu gofod ystafell ddosbarth croesawgar a hyblyg sy’n cefnogi dysgu ymarferol trwy brofiad. Bydd ei ôl-osod yn sicrhau y gallwn barhau i ddarparu addysg o ansawdd uchel yn ystod cyfnodau o gynnydd ailddatblygu ehangach y campws.

Y tu allan, bydd ystafell ddosbarth awyr agored newydd wedi’i lleoli rhwng gerddi gwyllt, pyllau a choetir yn cynnig lle diogel ac ysgogol ar gyfer chwarae, archwilio a darganfod. Bydd yr amgylchedd dysgu naturiol hwn yn ehangu gallu CyDA i ddod â mwy o blant i brofiadau cyfoethog o ran natur sy’n meithrin chwilfrydedd, hyder a theimlad o berthyn.

Gyda’i gilydd, bydd Theatr Byrnau Gwellt wedi’i hadnewyddu a’i hystafell ddosbarth awyr agored gyfagos yn ffurfio conglfaen cynnig addysgol CyDA – lle gall miloedd o bobl ifanc gysylltu ag atebion hinsawdd, byw cynaliadwy a’r byd naturiol mewn ffyrdd cofiadwy iawn.

Dyluniad gan Haworth Tompkins

Gosod sylfeini ar gyfer dyfodol CyDA

Mae cyflwyno’r ceisiadau cynllunio hyn yn nodi dechrau camau gweladwy prosiect hirdymor, wedi’i drefnu’n ofalus. Mae llawer o waith i’w wneud o hyd, gan gynnwys sicrhau’r cyllid cyfatebol sydd ei angen i ddatgloi pob cam, ond mae’r cynnydd hwn yn cynrychioli cam gobeithiol ac egnïol ymlaen.

Gan ddechrau gyda’n darpariaeth llety a’n mannau dysgu, rydym wedi cael blaenoriaeth i gefnogi parhad ein haddysgu hanfodol a’n hymgysylltiad ar y safle tra bod datblygiadau ehangach a mwy effeithiol yn digwydd yn y dyfodol.

Gyda chefnogaeth ein cymuned, partneriaid, a chyllidwyr, bydd Cynefin yn helpu CyDA i barhau i ysbrydoli, addysgu, a chefnogi gwneuthurwyr newid y dyfodol.

Bydd camau gwaith yn y dyfodol yn ailagor safle CyDA i ymwelwyr dydd fel atyniad ymwelwyr addysgol blaenllaw ac yn darparu cyfleusterau dysgu enghreifftiol ac arloesol i ddysgwyr CyDA o bob math.

Dyluniad gan Haworth Tompkins

Cadwch lygad ar wefan CyDA am gyhoeddiadau pellach wrth i’r prosiect fynd rhagddo. https://cy.cat.org.uk/am-cyda/cynefin

Cofrestru ar gyfer E-bost

Cadwch lygad ar y gweithgareddau, digwyddiadau ac adnoddau ar-lein diweddaraf drwy gofrestru i dderbyn ein negeseuon e-bost a’n dilyn ni ar y cyfryngau cymdeithasol. Ac os hoffech chi gymryd rhan a chefnogi ein gwaith, byddem wrth ein bodd yn eich croesawu fel aelodau CyDA.

COFRESTRU AR GYFER E-BOST

Cefnogwch Ni

April 23, 2026
Bwrsari Ôl-raddedig Newydd wedi’i Lansio i Gefnogi Myfyrwyr Cymru
Rydym yn falch iawn o gyhoeddi Bwrsariaeth Ôl-raddedig newydd i fyfyrwyr Cymraeg, yr Wythnos Ysgoloriaethau Genedlaethol hon. Wedi’i hariannu gan Sefydliad Teulu Ashley, bydd y bwrsariaeth newydd hon yn cefnogi myfyrwyr sydd â chysylltiad â Chymru i astudio yn Ysgol Graddedigion yr Amgylchedd CyDA, a gydnabyddir yn rhyngwladol.

O fis Medi 2026 ymlaen, bydd y bwrsariaeth yn helpu i gael gwared ar rwystrau ariannol i astudiaethau ôl-raddedig mewn cynaliadwyedd, gweithredu ar yr hinsawdd, ac arweinyddiaeth amgylcheddol.

Beth Yw Bwrsariaeth Ôl-raddedig Newydd CyDA?

Bydd y fwrsariaeth newydd yn darparu £9,000 mewn costau dysgu i fyfyriwr ôl-raddedig llawn amser newydd sy’n dechrau eu hastudiaethau yn CyDA ym mis Medi 2026.

Mae’r cyllid ar gael i fyfyrwyr sy’n cofrestru ar un o raddau Meistr CyDA.

Pwy Sy’n Gymwys ar gyfer y Fwrsariaeth?

Mae’r fwrsariaeth ar agor i ymgeiswyr sydd:
- Yn Gymraeg, neu
- Wedi byw a/neu astudio yng Nghymru o fewn y pum mlynedd diwethaf, ac
- Yn angerddol am greu newid amgylcheddol a chymdeithasol cadarnhaol.
Y nod yw cefnogi unigolion talentog a byddai fel arall methu â chael mynediad at addysg ôl-raddedig oherwydd cyfyngiadau ariannol.

Grymuso’r Genhedlaeth Nesaf o Weithredwyr-Newid Cymru

Mae’r bartneriaeth newydd rhwng CyDA a Sefydliad Teulu Ashley yn adlewyrchu ymrwymiadau a rennir i addysg, cynaliadwyedd, a chefnogi cyfleoedd i bobl ledled Cymru, yn enwedig y rhai a allai wynebu rhwystrau wrth gael mynediad at astudiaethau ôl-raddedig.

Mae’r bwrsari wedi’i gynllunio i ddatgloi cyfleoedd trawsnewidiol i fyfyrwyr sydd â’r ysgogiad a’r potensial i arwain gweithrediad hinsawdd yn eu cymunedau a thu hwnt a bydd yn helpu i ehangu cyfranogiad yn y sector amgylcheddol a chynyddu cynrychiolaeth lleisiau Cymraeg mewn gweithredu ar yr argyfwng hinsawdd.

“Mae rhwystrau ariannol yn parhau i atal llawer o unigolion talentog yng Nghymru rhag cael mynediad at yr addysg ôl-raddedig arbenigol sydd ei hangen i helpu i fynd i’r afael â’r argyfyngau hinsawdd a natur. Bydd y bwrsari hwn yn rhoi cyfle i fyfyriwr llawn amser ennill gwybodaeth, hyder a sgiliau uwch ar adeg dyngedfennol – a bydd effeithiau eu gwaith yn byrlymu allan gan ymestyn ymhell y tu hwnt i’w gyrfaoedd eu hunain i gymunedau a sefydliadau yng Nghymru.” meddai Dr Adrian Watson, Pennaeth Ysgol Graddedigion yr Amgylchedd.

Mae graddedigion rhaglenni arloesol cynaliadwyedd CyDA yn aml yn mynd ymlaen i yrfaoedd mewn ynni adnewyddadwy, gweithrediad cymunedol ar yr hinsawdd, pensaernïaeth gynaliadwy, polisi amgylcheddol, adfer ecolegol, addysg, a dechrau eu mentrau eu hunain. Mae cyfran sylweddol uwch o raddedigion CyDA yn dechrau eu sefydliadau eu hunain sy’n canolbwyntio ar gynaliadwyedd o’i gymharu â chyfartaleddau’r sector, sy’n dyst i addysg ac amgylchedd ymarferol CyDA sydd wedi’i lywio gan ddatrysiadau.

Partneriaeth ar gyfer Newid Cadarnhaol

Mae’r bwrsari pwrpasol hwn wedi’i ariannu’n llwyr gan Sefydliad Teulu Ashley, elusen gofrestredig yn y DU sydd wedi ymrwymo i gryfhau cymunedau gwledig a chefnogi lles cymdeithasol ac amgylcheddol ledled y DU, gyda gwreiddiau dwfn yng Nghymru.

Drwy fuddsoddi mewn addysg amgylcheddol ôl-raddedig, mae’r Sefydliad yn helpu i feithrin meddylwyr medrus a chreadigol sy’n gallu datblygu ymatebion arloesol i argyfyngau hinsawdd a natur, gan ddarparu buddion cymdeithasol, diwylliannol ac amgylcheddol parhaol i Gymru.

Ychwanegodd Dr Adrian Watson: “Rydym yn ddiolchgar iawn i Sefydliad Teulu Ashley am gydnabod potensial trawsnewidiol addysg amgylcheddol. Bydd eu cefnogaeth yn helpu i sicrhau y gall mwy o fyfyrwyr Cymru gael mynediad at y wybodaeth a’r tŵls sydd eu hangen i greu newid ystyrlon yn eu cymunedau.”

Sut i Wneud Cais am Fwrsariaeth Ôl-raddedig CyDA

Gall myfyrwyr sydd â diddordeb mewn gwneud cais ddod o hyd i fanylion llawn am y fwrsariaeth, meini prawf cymhwysedd, a chyfleoedd ariannu eraill drwy ymuno â’n Gweminar Cyllid Ôl-raddedig sydd ar ddod ar 06 Mai.

Mae ceisiadau am fwrsariaeth Sefydliad Teulu Ashley, a chyfleoedd ariannu eraill sydd ar gael i fyfyrwyr newydd sydd eisiau astudio cynaliadwyedd yn CyDA, yn cau ar 10 Mehefin 2026.

CYSYLLTWCH Â NI

Eisiau gwybod mwy am astudio yn CyDA? Cysylltwch â Tîm Derbyniadau’r Ysgol Graddedig neu cofrestrwch ar gyfer ein cylchlythyrau e-bost.
Cysylltwch â ni

CYSYLLTWCH Â NI

COFRESTRU AR GYFER E-BOST
April 22, 2026
Stori CyDA: Alice Breeveld

Gan raddio o CyDA yn 2023, dyma ni’n clywed yn ddiweddar gan Alice am sut mae hi’n rhoi ei gradd Meistr mewn Bwyd Cynaliadwy ac Adnoddau Naturiol ar waith.

O ddefnyddio ei set o sgiliau newydd i wneud newidiadau cynaliadwy yn ei rôl fel Cymrawd Ymchwil Uwch yn UCL, i roi’r hyder a enillodd ar waith fel gwirfoddolwr yn ei grŵp hinsawdd lleol, mae stori Alice yn ddarlleniad ysbrydoledig i bob un ohonom yn CyDA!

C. Beth oedd eich cefndir cyn ymrestru ar y cwrs yn CyDA?

Astudiais ffiseg a seryddiaeth yn y brifysgol ac rydw i wedi bod yn gweithio ers sawl degawd yn adran gwyddor gofod UCL, i ddechrau mewn ffiseg synwyryddion ac yna’n gweithio ar galibro telesgopau gofod optegol ac uwchfioled. Rydw i hefyd wedi bod yn rhan o rywfaint o ymchwil seryddiaeth.

Roedd gen i fy swydd drwy gydol fy astudiaethau, ac felly cyflawnais y cwrs dros nifer o flynyddoedd. Roeddwn i wrth fy modd gyda phob modiwl. Roedd yr wythnosau ar y safle yn gyfle i ymgolli, gyda chanolbwyntiad llawn o’r wawr i’r cyfnos a minnau wedi ymdrwytho’n llwyr.

Roeddwn i’n ofni’r aseiniadau, gan argyhoeddi i fy hun bob tro na fyddwn i byth yn gallu ei wneud, ond trwy neilltuo digon o amser, siarad â myfyrwyr eraill a fy nhiwtor, dyfalbarheais a chwblheais bob un ar amser.

C. Pa effaith gafodd eich astudiaethau?

Dyma’r wythnosau dysgu a’r aseiniadau ar y safle yn dysgu llawer iawn i mi am bob pwnc, ond roeddwn i hefyd yn teimlo fy mod i’n meithrin set o sgiliau defnyddiol iawn. Teimlais ymdeimlad gwirioneddol o gyflawniad ar ôl pob modiwl.

Canlyniad: hwb enfawr i’m hyder yn fy ngallu i lywio drwy symiau enfawr o ddeunydd a dewis y pwyntiau allweddol, ysgrifennu pethau mewn gwahanol arddulliau, a chyfathrebu â phobl. Yn y gorffennol, pan fyddwn i efallai wedi bod yn cael sgwrs gyda rhywun am newid hinsawdd, byddwn i’n cymryd yn ganiataol eu bod nhw’n gwybod mwy na fi a’u bod nhw’n arbenigwr a minnau’n gwybod ychydig, yn enwedig os oedden nhw’n ddynion. Nawr rwy’n teimlo mai fi yw’r arbenigwr (weithiau) a gallaf siarad yn fwy hyderus. Mae gen i barch newydd tuag ataf fy hun.

C. Beth yw eich cynlluniau ar gyfer y dyfodol?

O ran fy ngyrfa, dydw i ddim wedi gwneud y newid cynlluniedig hwnnw, yn rhannol oherwydd bod fy adran wedi rhoi prosiect newydd i mi, ond hefyd ar ôl llawer o feddwl a thrafod (a phennod o bodlediad Outrage and Optimism ar yr hyn y gall pobl ei wneud yn y gweithle), sylweddolais fod angen ymgyrchwyr arnom YN MHOBMAN. Does dim pwynt i bawb sy’n poeni am yr hinsawdd gadael eu gweithle i chwilio am swyddi ‘gwyrdd’. Mae angen pobl sy’n arwain o’r tu mewn arnom.

Bellach mae gen i dîm bach ond ymroddedig sy’n tyfu, o bobl yn gweithio yn dilyn y rhaglen Effaith Werdd. Rydym wedi gwneud cynllun cynaliadwyedd ar gyfer ein hadran, sydd wedi cael ei dderbyn fwy neu lai gan y rheolwyr. Rwyf hefyd yn arwain grŵp Gofod Gwyllt gan wneud ein tiroedd yn fwy bioamrywiol ac ysbrydoli staff a myfyrwyr. Ysgrifennais gynllun ar wahân ar gyfer rheoli tiroedd yn gynaliadwy. Fe wnaethon ni blannu perllan, mae gennym ddôl blodau gwyllt, ac mae gennym loches ymlusgiaid ac ati.

Y tu allan i’r gwaith, rwyf nawr yn gweithredu fel ysgrifennydd i grŵp gweithrediad hinsawdd lleol sy’n ceisio codi ymwybyddiaeth dros newid hinsawdd yn y gymuned. Rydym yn agos iawn at lansio llyfrgell o bethau mewn cydweithrediad â’n llyfrgell a phentref ymddeol leol.

Ni fyddai dim o hyn wedi digwydd heb fy hyder a’m hunan-barch newydd.

Atgoffhad Calonogol

Mae’r ffordd y cyfunodd Alice yr hyder a’r set sgiliau a enillodd o’i gradd Meistr â’i hangerdd ei hun yn atgof gwych o pam rydyn ni’n gwneud yr hyn rydyn ni’n ei wneud yn Ysgol Raddedig CyDA… grymuso’r penderfynoldeb oddi mewn! Ac mae’r ffyrdd y mae Alice yn rhoi newid ar waith yn ei gweithle a’i chymuned yn ddarlleniad calonogol i bob un ohonom yn CyDA!

Os oes gennych chi stori i’w rhannu am sut mae CyDA wedi cael effaith ar eich bywyd, gwaith neu brofiadau, byddem wrth ein bodd yn eu clywed.

Astudiwch yn CyDA

Wedi’ch ysbrydoli gan stori Alice? Dysgwch fwy am ein Gradd Feistr mewn Bwyd Cynaliadwy ac Adnoddau Naturiol neu ein cyrsiau eraill ar un o’n diwrnodau agored, neu drwy gysylltu â’n Tîm Derbyniadau: study@cat.org.uk 01654 705974.

April 3, 2026