O ganlyniad i dywydd garw, mae Safle CyDA ar gau ar hyn o bryd. Ymddiheurwn am unrhyw anghyfleustra.

CY / EN

Category: Climate Change

Wynebu’r Argyfwng – myfyrio am y Briff Argyfwng Cenedlaethol ynghylch Hinsawdd a Natur

Yng ngeiriau James Baldwin, “Ni ellir newid rhywbeth nes byddwn yn ei wynebu”. Mae Mike Berners-Lee yn awdur adnabyddus, yn ymchwilydd ac yn brif siaradwr yn ein cynhadledd flynyddol a gynhelir cyn bo hir, ac mae’n myfyrio am y ffordd y gallwn wynebu methiant gweithredu ynghylch yr hinsawdd hyd yn hyn, yr hyn y gallwn ei wneud amdano, a sut mae CyDA wedi helpu trwy fod yn ysbrydoliaeth.

Pan oeddwn yn fy arddegau, gwelais y tŷ gwellt, y toiled compostio a’r tyrbin gwynt cyntaf i mi eu gweld erioed yn ôl pob tebyg, yn CyDA. Euthum yn ôl sawl gwaith am ysbrydoliaeth dros y blynyddoedd dilynol. Felly roedd hi’n hyfryd bod yn ôl yno eto ym mis Tachwedd am y tro cyntaf ers dros ddegawd, a chael y cyfle i drafod fy llyfr gyda chynulleidfa sydd wir yn ymboeni am y materion yr wyf yn ceisio mynd i’r afael â nhw.

Ysgrifennais A Climate of Truth oherwydd fy mod wedi bod yn gweithio ar yr hinsawdd ac ar gynaliadwyedd ers sawl degawd, ac yn ystod y cyfnod hwnnw, roeddwn wedi gweld y byd yn cyflymu ar ei daith i’r cyfeiriad anghywir. Roedd hyn er gwaethaf fy holl ymdrechion, ac ymdrechion cymaint o bobl arall – y mae nifer ohonynt yn arwyr pennaf i mi.

Mae llyfr Mike Berners-Lee, A Climate of Truth ar gael yn ein siop eco ar-lein.

Ond rhyngom i gyd, rhaid i wynebu’r ffaith bod dynoliaeth yn dirywio’r hinsawdd a byd natur yn fwy ac yn fwy bob blwyddyn. Nid ydw i’n dweud hyn i’ch diflasu, ond oherwydd, yng ngeiriau James Baldwin, “Ni ellir newid rhywbeth nes byddwn yn ei wynebu”.

Trwy wynebu ein methiant hyd yn hyn, rydym yn rhoi llawer mwy o siawns i ni wneud yn well yn y dyfodol. Yn wir, gallwn droi’r methiant hwnnw yn ddysgu hanfodol sy’n arwain at wneud yn llawer gwell.

Y Briff Argyfwng Cenedlaethol ynghylch Hinsawdd a Natur

Yn fuan ar ôl fy anerchiad yn CyDA, cadeiriais y Briff Argyfwng Cenedlaethol ynghylch Hinsawdd a Natur yn y Neuadd Ganolog yn San Steffan. Daethom â thua 1,000 o bobl ynghyd, gan gynnwys 15% o’r holl ASau a nifer debyg o arglwyddi. Cyflwynom naw briff iddynt gan rai o’r arbenigwyr pennaf yn eu meysydd yn y DU, neu hyd yn oed yn y byd. Cawsant glywed am argyfyngau ym myd natur, yr hinsawdd, pwyntiau tyngedfennol; y goblygiadau ar gyfer tywydd eithafol, diffyg diogeledd bwyd, iechyd, a diogelwch cenedlaethol – nid yn unig ar draws y byd, ond yma yn y DU.

Bu Paul Behrens yn ystyried ein system ffermio a bwyd a’r camau y gallwn eu cymryd er mwyn bod yn barod ar gyfer y dyfodol. Mae’r hinsawdd a arferai roi cynaeafau dibynadwy i ni wedi mynd – mae tri o blith y pum cynhaeaf gwaethaf a gofnodwyd o ran grawnfwyd wedi digwydd yn ystod y ddegawd hon. Ni ellir osgoi trawsnewid y system fwyd – a bydd hyn yn fuddiol. Trwy arwain y newid nawr, gallwn osgoi cael ein gorfodi i wneud hynny yn nes ymlaen o ganlyniad i siociau bwyd, prisiau sy’n codi ac ansefydlogrwydd.

Roedd y ffordd y mae popeth yn gysylltiedig â phopeth arall yn thema gyson, ac roedd dwyn y materion ynghyd yn rhan o rym y digwyddiad. Nid digwyddiadau unigol neu elfennau unigol o’r polygreisis yw’r bygythiad mwyaf i’r economi, ond y ffordd y mae’r rhain yn debygol o ddwysáu ei gilydd.

Clywsom gan Athro Hugh Montgomery nad y prif fygythiad i iechyd yw trawiadau gwres, ond y ffaith nad oes gwasanaeth iechyd mewn economi sy’n dymchwel. Mae’r bygythiad i ddiogelwch cenedlaethol yn deillio o fyd sy’n mynd yn gynyddol anobeithiol. Roedd rôl ganolog camwybodaeth wrth atal ein cynnydd hyd yn yn thema arall.

Wynebu’r broblem

Mynegwyd rhai negeseuon trawiadol iawn, ond yr ymdeimlad cyffredinol yn yr ystafell oedd cyffro cynyddol. A oedd hynny’n rhyfedd? Ddim mewn gwirionedd. Dyma pam.

Yn gyntaf, roedd ymdeimlad cyffredinol o ryddhad o gael wynebu’r broblem; trwy wneud hynny, llwyddom i’w drawsnewid o fod yn rhywbeth rhy ofnadwy i’w ystyried i fod yn rhywbeth y gallem fynd i’r afael ag ef. Mae’r rhan fwyaf o bobl yn deall bod ein cymdeithas a’n gwleidyddiaeth yn mynd i’r cyfeiriad anghywir mewn gwirionedd, a bod y broblem yn cael ei hanwybyddu ar y cyfan, felly roedd hi’n galonogol clywed hyn.

Yn ail, roedd pawb yn yr ystafell yn gweld sut yr oedd pawb arall yn deall yr hyn sy’n digwydd hefyd. Pan ofynnais i bobl godi eu llaw os oeddent yn credu bod y broblem mor ddifrifol ag yr oeddent wedi clywed, os oeddent yn credu ei bod yn waeth, ac os oeddent yn credu bod pobl yn gwneud môr a mynydd o’r mater, ni chododd unrhyw un eu llaw am y dewis olaf. Digwyddodd yr un peth yn CyDA. Yn wir, mae’r un peth yn digwydd ym mhob anerchiad y byddaf yn ei rhoi, i bob math o gynulleidfa. Ceir tystiolaeth gadarn sy’n dangos bod y rhan fwyaf o bobl yn dymuno gweld llawer mwy o weithredu ynghylch newid hinsawdd ar draws y byd, ond nid ydynt yn sylweddoli bod pobl o’u cwmpas yn teimlo yr un fath. Mae hyn yn arwain at bawb yn aros i bawb arall gymryd y cam cyntaf. Y trydydd rheswm dros y ffaith bod cymaint o egni yn yr ystafell oedd yr ymdeimlad, er gwaethaf ein methiant hyd yn hyn, bod gwir obaith y gallwn wneud yn well.

Sut allwn wneud yn well?

I wneud hynny, mae cywiro’r camwybodaeth sydd wedi bod yn rhwystro popeth bron yn flaenoriaeth bennaf. Fel y dywedodd Hugh Montgomerry, gan fanteisio ar ei flynyddoedd o brofiad o redeg ymatebion brys mewn ysbyty yng nghanol Llundain; “Rydw i’n gwybod beth yw argyfwng. Mae hwn yn argyfwng, ond nid ydym yn ei drin fel un.”

Felly mae’r galwad i weithredu ar fyrder yn alwad am ymgyrch wybodaeth genedlaethol gyda chymorth y llywodraeth, ynghylch yr argyfwng hinsawdd a natur. Gall pob AS ymrwymo i hwn, a gall pawb sy’n darllen hwn annog eu AS i gefnogi’r ymgyrch hwnnw. Trowch at www.NEBriefing.org i weld sut y gallwch chi helpu.

Mae ffilm yn cael ei chreu hefyd, a chynhelir gweithdai a sesiynau i ddangos y ffilm ar hyd a lled y DU. Mae croeso mawr i chi helpu i drefnu un o’r digwyddiadau hyn hefyd.

Ysbrydoli gweithredu

Mae hyn yn fy nhywys yn ôl i brif neges fy llyfr. Os ydym yn dymuno dechrau cyflawni rhywbeth ynghylch y materion sydd bwysicaf i bobl yn 2026; yr hinsawdd, natur, anghydraddoldeb, iechyd, deallusrwydd artiffisial, democratiaeth a llawer llawer mwy, mae angen i ni ddeall y rhesymau pam, er enghraifft, bod 30 COP hinsawdd wedi methu stopio cyfradd yr allyriadau rhag codi, fel pe bai’r cynadleddau hynny fyth wedi digwydd.

Pam y bu bron i ni agor pwll glo newydd yn Whitehaven, Cymbria, pan oedd y dadleuon dros wneud hyn nid yn unig yn anghywir, ond yn ffug o fwriad? Pam ein bod yn trafod meysydd olew a nwy newydd ym Môr y Gogledd? Pam bod y cytuniad byd-eang ar blastigion heb gyflawni unrhyw beth?

Yr elfen gyffredin yw anonestrwydd yn ein gwleidyddiaeth, ein cyfryngau a’n busnesau. Mae enghreifftiau yn cynnwys lobïo gan y diwydiant a chamwybodaeth, y ffaith bod biliwnyddion ysgeler yn berchen ar y wasg i raddau helaeth, gan ddefnyddio eu llwyfan i berswadio’r cyhoedd i wneud pethau sy’n cefnogi eu buddiannau breintiedig nhw, a gwleidyddion sydd wedi gallu dweud pethau (nid celwyddau yn unig) y bwriedir iddynt beri i’r cyhoedd gredu pethau nad ydyn nhw yn eu credu mewn gwirionedd.

Rhaid i ni bennu rhai egwyddorion ynghylch gonestrwydd mewn bywyd cyhoeddus a mynnu eu bod yn cael eu gweithredu fel safonau sylfaenol. Os bydd gwleidydd yn ein camarwain unwaith, mae hynny’n dweud popeth wrthym am eu haddasrwydd i gyflawni’r rôl. Os yw biliwnydd yn berchen ar ffynhonnell cyfryngau sydd ag enw gwael, dylai hynny fod yn ddigon i chi wybod na ddylech ymddiried ynddo.

Yn y DU, ac mewn gwledydd eraill, rydym wedi bod yn esgeulus ynghylch safonau gonestrwydd mewn bywyd cyhoeddus ac yn y cyfryngau. O ganlyniad, rydym bellach yn wynebu brwydr yn erbyn ffasgiaeth. Mae’r UD wedi colli’r frwydr honno, a bydd goblygiadau tywyll i hyn dros y blynyddoedd i ddod. Ond yn y DU, rydym ar y dibyn o hyd ac mae popeth yn y fantol. Mae angen i ni ddihuno nawr. Pan ddeuthum ar draws CyDA yn gyntaf, roedd yn ffynhonnell ysbrydoliaeth enfawr i mi, ac ar flaen y gad o ran technoleg werdd. Mae CyDA wedi trawsnewid mewn ffordd ryfeddol, nid i fod yn lle technoleg werdd yn unig, ond yn ganolfan sydd ar y blaen wrth feddwl am y dyfodol. Mae’n parhau i ysbrydoli cenedlaethau’r dyfodol.

Os ydych chi’n darllen yr erthygl hon, mae hyn oherwydd eich bod yn ymboeni am y pethau hyn. Os nad ydych chi wedi gwneud hynny eisoes, torchwch eich llewys i wynebu’r argyfwng.

Am yr awdur

Mae Mike Berners-Lee yn athro ym Mhrifysgol Caerhirfryn, mae’n sylfaenydd Small World Consulting ac yn awdur llyfrau gan gynnwys There is No Planet B a A Climate of Truth. Mae hefyd yn brif siaradwr yng Nghynhadledd 2026 CyDA.

Cynhadledd Flynyddol CyDA

Ymunwch â ni am benwythnos o deithiau, anerchiadau a gweithdai a fydd yn archwilio sut y gallwn helpu i fynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd a natur.

Yn rhedeg 21 i 23 Awst

Archebu eich lle →

Cofrestru ar gyfer E-bost

Cadwch lygad ar y gweithgareddau, digwyddiadau ac adnoddau ar-lein diweddaraf drwy gofrestru i dderbyn ein negeseuon e-bost a’n dilyn ni ar y cyfryngau cymdeithasol. Ac os hoffech chi gymryd rhan a chefnogi ein gwaith, byddem wrth ein bodd yn eich croesawu fel aelodau CyDA.

COFRESTRU AR GYFER E-BOST

Cefnogwch Ni

May 2, 2026
Datblygiad cydnerthedd lleol
Ar draws cymdeithas, gwelir cydnabyddiaeth gynyddol o’r angen i feithrin mwy o gydnerthedd o ran y ffordd yr ydym yn darparu ar gyfer ein hunain. Mae Paul Allen yn archwilio ystyr cydnerthedd a sut y gall gysylltu sawl agwedd wahanol ar ein bywydau.

Ar draws y DU a thu hwnt, mae cymunedau yn wynebu oes newydd o newidiadau dwys ac annisgwyl. Er mwyn ymateb i’r her hon, rhaid i ni gydnabod ein bod bellach yn rhan o gymdeithas ‘fregus’. Wrth i gadwyni cyflenwi gael eu globaleiddio, mae economi y farchnad rydd wedi gwaredu’r amrywiaeth a’r cysylltiadau naturiol sy’n cynnig sylfaen i allu cymunedau i ‘adfer’. Yn gyflym, gall methiannau ddechrau ymateb i’w gilydd, gan fynd â’r heriau ymhell y tu hwnt i allu unrhyw lywodraeth neu awdurdod lleol i ymdopi â nhw, heb gymorth gweithredol dinasyddion.

Cydnerthedd cadarnhaol

Er nad yw’r newidiadau hyn yn rhywbeth a achoswyd gan gymunedau, maent yn eu cymell i ailystyried y ffordd y maent yn symud ymlaen i ail chwarter yr unfed ganrif ar hugain. Bydd cydnerthedd lleol yn ffactor pwysig yn y pontio hwn. Caiff hyn ei ddiffinio mewn dwy ffordd fel arfer:
- Y cyflymdra a’r cymhwystra y gall aelwyd, cymuned, tref neu ranbarth baratoi ar gyfer ac adfer yn dilyn ysgytwadau neu ysigiadau.
- Mesur o ba mor dda y gall system newid i fod yn system fyw hollol wahanol ond yn un sy’n ddichonadwy o hyd, os bydd yr un wreiddiol yn mynd yn anghynaladwy.
Mae’r ddau ddiffiniad yn ddefnyddiol – ond maent yn ystyried cydnerthedd fel ffordd o ddelio ag effeithiau negyddol yn unig. Mae hefyd yn ddefnyddiol i ni ystyried trydydd math o gydnerthedd: Ein gallu i baratoi ar gyfer heriau mewn ffordd ragweithiol ac ar y cyd, gan ryddhau grym cadarnhaol o fewn ein cymunedau hefyd, sy’n ein dwyn ynghyd. Er enghraifft, wrth i ni newid o fewnforio tanwydd ffosil i ddefnyddio asedau ynni adnewyddadwy ar ein stepen drws, mae angen i ni fod yn ddeallus, yn hyblyg ac yn gydweithredol. Trwy gydweithio, gallwn fanteisio ar y buddion yn lleol, fel y mae nifer o brosiectau adnewyddadwy wedi dangos. Wrth gwrs, nid adhawlio’r grym mewn ynni yw’r unig gam sy’n angenrheidiol er mwyn cynyddu ein cydnerthedd. Gall cymunedau aml-ddatrys ar draws ystod eang o feysydd, gan gynnwys iechyd, bwyd, trafnidiaeth, sgiliau, tegwch a chydlyniant lleol.

Trwy gydweithio i ddatblygu ein cydnerthedd ffisegol, gallwn feithrin cydnerthedd seicolegol hefyd, ar lefel bersonol a chymunedol. Pan fyddwn yn gweithio mewn ffordd weithredol i gynyddu ein cydnerthedd, byddwn yn teimlo’n well am ein sefyllfa. Mae bod ar lwybr o’r fath yn ein tywys i gael perthnasoedd gydag eraill, gan ddatblygu llwybrau cadarnhaol i gymuned newydd sydd ag ymdeimlad o ddiben ar y cyd. Gall hyn ynddo’i hun wella ein hansawdd bywyd, fel y mae nifer o brosiectau wedi dangos.

Cydnerth gyda’n gilydd

Pan darfir arni, mae natur yn ymateb mewn ffyrdd cyfunol cymhleth i sicrhau cydbwysedd newydd. Gallwn ddysgu o hyn er mwyn ein helpu i baratoi ar gyfer yr adeg pan darfir ar gymdeithas ddynol. Gallwn gynnwys cydnerthedd fel ffactor allweddol wrth gymell gweithredoedd lleol. Gall cydnerthedd ddod yn lens newydd lle y byddwn yn archwilio ein ffyrdd o fyw, ein cymuned, a’r dewisiadau yr ydym yn eu gwneud i gynorthwyo ein gilydd yn ystod cyfnodau heriol.

Mae meithrin cydnerthedd lleol wedi’i ymwreiddio mewn rhwydweithiau rhyngbersonol. Mae’n amlwg y bydd y cysylltiadau o fewn ein cymunedau personol yn bwysig. Fodd bynnag, mae datblygu rhwydwaith ehangach o grwpiau cyswllt y tu hwnt i’n cylch cymdeithasol uniongyrchol yn hynod werthfawr hefyd. Bydd y bobl hyn yn ffurfio grŵp y gallwn feithrin ymddiriedaeth ddyfnach â nhw – y rhai cyntaf i alw arnynt yn ystod cyfnodau anodd neu pan fydd cyfle yn codi. Yn wyneb mwy o doriadau i gyflenwadau pŵer, llifogydd, sychder a chwymp eira, mae cydnerthedd cymunedol yn gwneud synnwyr da i nifer fawr o bobl. Mae’n cryfhau cymunedau ac mae’n cynnig pob math o gyd-fuddion cadarnhaol. Ar draws yr Alban, mae’r Gwasanaeth Gwirfoddolwyr Cydnerthedd Cymunedol yn cynorthwyo pobl o ystod eang o wahanol gefndiroedd sydd â’r cymhelliant a’r ymrwymiad i roi eraill yn gyntaf a chynorthwyo eu cymunedau.

Gall ailystyried cydnerthedd gynnig ysgogiad cadarnhaol pwerus er mwyn ymgysylltu yn ddyfnach â’n ffrindiau a’n cymdogion. Pan fydd pobl yn dod ynghyd gyda diben cyffredin, gallant fod yn rym pwerus ar gyfer sicrhau newid.

Er enghraifft, mae Somerset Prepared yn bartneriaeth sy’n cydweithio’n agos gyda chymunedau er mwyn helpu i wella cydnerthedd lleol mewn argyfwng. Mae’n cynnwys ystod amrywiol o sefydliadau sy’n gallu cynnig cyngor, arweiniad a chymorth er mwyn helpu gwirfoddolwyr a grwpiau cymunedol lleol i feithrin mentrau sy’n gwella cydnerthedd yn eu hardal.

Rhag Ofn

Bydd meithrin cydnerthedd yn cyflawni rôl gynyddol wrth i ni siapio ein bywydau o’r newydd dros y blynyddoedd nesaf, gan symud o’r cyrion i fod yn rhan ganolog o’n cymunedau. Er mwyn helpu gyda hyn, mae Comisiwn Cenedlaethol Parodrwydd y DU newydd gyhoeddi ymchwil newydd am ddiogelwch bwyd. Dan arweiniad darlithydd gwadd rheolaidd CyDA, Athro Tim Lang, mae adroddiad Just in Case: narrowing the UK civil food resilience gap yn nodi’n glir bod angen diwygio ein system. Mae’r adroddiad yn amlygu astudiaethau achos sy’n dangos yr hyn y mae angen ei ehangu, gan gynnwys ymwybyddiaeth ddinesig, polisïau lleol a chenedlaethol, a marchnadoedd garddwriaeth a phrosiectau bwyd cymunedol.

Sgiliau ar gyfer y dyfodol

Gall meithrin cydnerthedd ein cymunedau gynnig buddion go iawn, yn ogystal â bod yn broses greadigol ac sy’n cysylltu a grymuso ar lefel bersonol. Mae CyDA yn cydnabod hyn ac yn cynnig y cyfle i bobl ddysgu sgiliau newydd a chael profiadau ymarferol mewn cymysgedd amrywiol o feysydd, o ynni adnewyddadwy i aelwydydd ac adnewyddu-eco, i dyfu bwyd ac adfywio’r pridd. Rydym hefyd yn cynnig hyfforddiant pwrpasol ar gyfer grwpiau, megis Civic Square a’r Rhwydwaith Dinasyddion Ecolegol. Bydd y wybodaeth, y sgiliau a’r offerynnau y byddwn yn eu rhannu yn galluogi mwy o bobl a’u cymunedau i bontio mewn ffordd hanfodol i ddyfodol mwy cydnerth.

Am yr awdur

Paul yw Cydlynydd Gwybodaeth ac Allgymorth Prydain Ddi-garbon CyDA. Mae wedi bod yn ymwneud â’n gwaith ymchwil ynghylch sefyllfaoedd di-garbon ers y dechrau, gan gydlynu datblygiad adroddiadau ymchwil a chael cyswllt uniongyrchol gyda’r llywodraeth, diwydiant, cyrff anllywodraethol a’r celfyddydau er mwyn rhannu canfyddiadau.
August 8, 2025
CyDA yn y ‘Triumph of Art’

Fel rhan o ddathliadau Daucanmlwyddiant yr Oriel Genedlaethol, daeth Triumph of Art – prosiect cenedlaethol gan yr artist Jeremy Deller – â sefydliadau o bob cwr o’r DU ynghyd i ddathlu rôl celf, diwylliant a bywyd dinesig wrth lunio ein cymunedau. Roedd Canolfan y Dechnoleg Amgen yn falch o fod yn gydweithiwr ac yn bartner arddangos yn y digwyddiad rhyfeddol hwn.

Yn Sgwâr Trafalgar, nodwyd presenoldeb CyDA gan osodiad pensaernïol pwerus a chyfres o weithdai ymarferol, pob un wedi’i wreiddio mewn cynaliadwyedd, creadigrwydd a chymuned. Cynigiodd y digwyddiad gyfle unigryw i arddangos ethos CyDA a gwaith ei myfyrwyr ar lwyfan cenedlaethol.

“Roedd CyDA wrth eu bodd yn cydweithio â Jeremy Deller ar gomisiwn Triumph of Art ar gyfer daucanmlwyddiant yr Oriel Genedlaethol dros y flwyddyn ddiwethaf, gan arwain at yr arddangosfa ysblennydd undydd yn Sgwâr Trafalgar. Roedd yn ysbrydoledig gweld pafiliwn myfyrwyr CyDA “Gorsedd”, yn dod â phalet o bridd a llechi Cymreig o Chwarel Llwyngwern i’r ddinas ac i weld yr oriau lawer o grefft gan y myfyrwyr a’r gwirfoddolwyr yn gwehyddu helyg yn dwyn ffrwyth. Fe wnaethon ni hefyd fwynhau hwyluso gweithdai lluniadu siarcol ac adeiladu pridd a chael y cyfle i siarad ag aelodau’r cyhoedd am waith hanfodol CyDA yn darparu sgiliau ar gyfer y dyfodol.” - Eileen Kinsman, Cyd-brif Swyddog Gweithredol CyDA

Ymgynulliad o Gefnogwyr CyDA

Dechreuodd y diwrnod gyda chynulliad boreol i rai o gefnogwyr hir dymor CyDA, gan gynnig cyfle i gysylltu a rhannu diweddariadau ar waith CyDA, a dathlu’r achlysur gyda’n gilydd. Ar ôl crynodeb o adeiladwaith ‘Gorsedd’ gan myfyrwyr Jordan Hau a Brandon Roberts, cafodd gwesteion eu hebrwng i arddangosfa CyDA yn Sgwâr Trafalgar i archwilio adeiladwaith a gweithdai’r myfyrwyr yn uniongyrchol.

Roedd y digwyddiad arbennig hwn yn gyfle i ddiolch i gefnogwyr CyDA ac arddangos effaith eu cyfraniadau wrth alluogi profiadau addysgol trawsnewidiol ac ymgysylltu â’r cyhoedd.

“Roedd yn hyfryd gweld yr amrywiaeth o weithgareddau a phobl o bob oed yn cael hwyl ond yn dysgu ar yr un pryd o weithgareddau CyDA. Roedd yn gyfarfyddiad hynod ddifyr, cyfoethog a bywiog gyda phob aelod o staff CyDA ar lawr gwlad hefyd. Mor galonogol gweld cymaint o bobl ifanc brwdfrydig hefyd.” – Cefnogwr CyDA

Gorymdaith

Ymunodd myfyrwyr CyDA â chydweithwyr eraill yn nigwyddiad Triumph of Art ar gyfer yr orymdaith Bacchanalian trwy Whitehall i Sgwâr Trafalgar, gan gario’r faner a grëwyd ar gyfer CyDA gan y gwneuthurwr baneri Ed Hall.

Rhannu Sgiliau ac Ysbrydoli Dyfodolau

Ochr yn ochr â gosodiad y ‘Gorsedd’, cynhaliodd myfyrwyr a staff addysgu CyDA weithdy yn arddangos Pridd Cywasgedig (Rammed Earth) fel deunydd adeiladu cynaliadwy a hwylusodd tîm addysg CyDA ofod lluniadu creadigol i ddychmygu dyfodol cynaliadwy.

Mae gwaith addysg CyDA mor effeithiol oherwydd ein bod yn credu ym mhwysigrwydd gweld, datblygu a defnyddio atebion ymarferol yn uniongyrchol. Mae ysbrydoli pobl trwy waith ymarferol gyda deunyddiau neu drwy ddychmygu sut olwg fyddai ar ddyfodol gwyrdd yn rhan allweddol o ymweliadau grŵp, gwirfoddoli a hyfforddiant CyDA.

Ochr yn ochr â’n gweithdai, roeddem yn gallu siarad â’r mynychwyr am CyDA a’n gwaith yn rhannu atebion i’r argyfwng hinsawdd. Roedd yn bleser siarad â chynifer o bobl â diddordeb a brwdfrydedd, llawer ohonynt eisoes yn ymwybodol o CyDA neu wedi ymweld yn y gorffennol.

Plinthau Pridd Cywasgedig

Wedi’u hysbrydoli gan blinthau Sgwâr Trafalgar, gwahoddwyd ymwelwyr i greu fersiynau bach gan ddefnyddio pridd wedi’i ramio—techneg adeiladu draddodiadol a chynaliadwy a ddefnyddir yn helaeth yn CyDA. Cefnogwyd y gweithgaredd gan Rescued Clay sydd wedi’u lleoli ym Mharc Royal yn Llundain, a chyflenwodd y clai a ddefnyddiwyd ar y diwrnod.

“Roedd yn hyfryd cael gwahoddiad i fod yn rhan o’r diwrnod a chyflenwi clai i CyDA ar gyfer y gweithdai pridd wedi’i ramio. Cafodd y clai ei adfer o safleoedd adeiladu lleol, gan ddangos sut y gellir ailddychmygu ac ailddefnyddio deunyddiau gwastraff” – Prashant Patel, Rescued Clay

Gweithdy Creu Gweledigaeth Siarcol

Cymerodd y cyfranogwyr ran hefyd mewn gweithdy creu gweledigaeth, gan ddefnyddio siarcol a wnaed o ddarnau helyg o adeilad y ‘Gorsedd’. Anogodd y gweithgaredd bobl o bob oed i lunio eu gweledigaethau o ddyfodol cadarnhaol—un lle mae dynoliaeth wedi codi i heriau’r argyfyngau hinsawdd a bioamrywiaeth.

Helpodd awgrymiadau lluniadu syml a chanllawiau gweledol i’r broses gwneud siarcol i wneud y gweithgaredd yn hygyrch i bawb.

Gorsedd

Wrth wraidd cyfraniad CyDA oedd ’Gorsedd’— gosodiad pensaernïol trawiadol wedi’i ddylunio a’i adeiladu gan fyfyrwyr o Radd Meistr Rhan II mewn Pensaernïaeth Gynaliadwy CyDA, sydd wedi’i hachredu gan ARB. Wedi’i ddatblygu yn ystod eu modiwl ‘Build’, mewn cydweithrediad â Jeremy Deller, Oriel Mostyn yn Llandudno, a’r Oriel Genedlaethol.

“Mae hwn wedi bod yn brosiect cyffrous, heriol ac ysbrydoledig i fod yn rhan ohono. Y cyfle i fod yn ymarferol mewn amgylchedd mor gefnogol yw’r union beth roeddwn i eisiau gan fy ngradd Meistr yn CyDA.”
— Hannah Maxey, myfyrwraig CyDA

Mae ‘Gorsedd’ yn tynnu ar fytholeg Geltaidd, defodau Derwyddol, a hanes rhyfel yr Oriel Genedlaethol. Wedi’i hadeiladu gan ddefnyddio pren Cymreig, helyg o Wlad yr Haf, llechi o Chwarel Llwyngwern CyDA, a phren haenog wedi’i adfer o ReCollective, mae’r strwythur yn ddathliad o ddeunyddiau naturiol ac ymdrech ar y cyd. Cefnogwyd myfyrwyr gan diwtoriaid, graddedigion CyDA, a chydweithwyr, gan gynnwys Momentum Engineering.

“Rydym wedi bod yn darparu cefnogaeth beirianyddol i ddylunio strwythurau a grëwyd yn ystod Wythnos ‘Build’ ers dros 20 mlynedd ac mae Triumph of Arts yn un o’r prosiectau mwyaf a wnaed.”
— Richard Heath, Momentum Engineering

Roedd yr adeiladu ei hun yn weithred berfformiadol yn adleisio technegau codi ysguboriau traddodiadol. Codwyd y ffrâm yn gyfan gwbl â llaw mewn arddangosfa goreograffig o waith tîm a symlrwydd.

Roedd ‘Gorsedd’ a’r gweithdai yn Sgwâr Trafalgar yn fwy na digwyddiad undydd—roeddent yn ddathliad o’r hyn sy’n bosibl pan fyddwn yn adeiladu gyda’n gilydd. Ers hynny mae’r myfyrwyr y tu ôl i’r prosiect wedi ffurfio Studio CLAASH, cydweithfa ddylunio ac adeiladu a fydd yn cario’r momentwm hwn ymlaen.

Mae cynlluniau eisoes ar y gweill i ddod â’r Orsedd yn ôl i CyDA ar gyfer digwyddiad, gan barhau i rannu neges o newid cynaliadwy, wedi’i yrru gan y gymuned.

Ymwelwch CyDA yn nigwyddiadau ledled Cymru’r haf hwn

Yr haf hwn, byddwn hefyd yn mynychu gwyliau a digwyddiadau eraill yng Nghymru, gan rannu ein gwaith a chysylltu â’r rhai sy’n mynychu.

Dewch i ymweld â ni rhwng 2 a 9 Awst yn Hwb Sector Gwirfoddol WCVA yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Wrecsam neu os ydych chi’n mynychu Gŵyl Green Man rhwng 15 a 18 Awst dewch i ddweud helo wrthym ni yn Einsteins Garden.

August 1, 2025
Sicrhau Buddsoddiad ar gyfer Pennod Nesaf CyDA
Rydym yn eithriadol o falch o allu rhannu’r newyddion cyffrous bod cam cyntaf y buddsoddiad ar gyfer prosiect ailddatblygu trawsnewidiol CyDA, Cynefin, wedi cael ei gymeradwyo’n swyddogol.

Diolch i gymorth Bargen Twf Canolbarth Cymru (TCC), rydym bellach yn symud ymlaen gyda gwaith dylunio a chynllunio manwl a fydd yn gosod y sylfeini ar gyfer pennod newydd fentrus i CyDA. Mae’r cyllid cychwynnol hwn yn galluogi gwaith uwchraddio hanfodol i rai o’n mannau mwyaf eiconig hefyd, gan gynnwys:
- Gwaith sylweddol i ailfodelu adeilad WISE (Sefydliad Cymru ar gyfer Addysg Gynaliadwy) – diogelu’r lle hwn, sydd wedi ennill gwobrau, ar gyfer y dyfodol, a chenhedlaeth nesaf ein harweinwyr cynaliadwyedd.
- Adnewyddu’r Bythynnod Chwarel – gwella ein llety ar y safle er mwyn croesawu mwy o ddysgwyr ac ymwelwyr.
- Gwaith sylweddol i uwchraddio’r Theatr Byrnau Gwellt – creu lleoliad mwy ysbrydoledig a hygyrch er mwyn cynnal anerchiadau, perfformiadau, ymweliadau ysgol a digwyddiadau cymunedol.
Mae hwn yn ymwneud gyda mwy na brics a morter yn unig. Mae’n ymwneud ag ailddychmygu CyDA fel canolfan o safon byd ar gyfer addysg cynaliadwyedd, arloesi a chymuned – wedi’i hymwreiddio yn nhirlun a diwylliant Cymru, ac yn cael ei phweru gan systemau atgynhyrchiol o ran ynni, dŵr, gwastraff a seilwaith.

Adeiladwyd Sefydliad Cymru ar gyfer Addysg Gynaliadwy (WISE) yn 2010 fel cartref i gyrsiau a hyfforddiant ôl-raddedig CyDA. Fe’i cynlluniwyd i gael effaith amgylcheddol isel iawn wrth adeiladu a defnyddio, ac mae’n gwasanaethu fel enghraifft ac arddangosiad effeithiol o dechnegau adeiladu cynaliadwy. Credyd: Tim Soar

Beth yw Cynefin?

Gair Cymraeg yw Cynefin sy’n cyfeirio at ein cysylltiad dwfn â lle a pherthyn – a dyma’n union y mae’r prosiect ailddatblygu hwn yn ymwneud ag ef. Mae’r prosiect yn galluogi ein gweledigaeth am CyDA sy’n brysur, sy’n gynhwysol ac sy’n ysbrydoli, gan gynorthwyo pontio cyfiawn i ddyfodol di-garbon o’n cartref yn chwarel Llwyngwern, sydd wedi cael ei hadfywio, yng Nghanolbarth Cymru.

Trwy brosiect Cynefin, rydym yn creu’r lleoedd, y rhwydweithiau ac yn rhannu’r sgiliau angenrheidiol er mwyn mynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd a bioamrywiaeth yn uniongyrchol. Mae’r cam cyntaf hwn yn gam hanfodol ar y daith honno – gan ein helpu i wella amgylcheddau dysgu, ehangu ein capasiti a dangos arweinyddiaeth hinsawdd trwy ei gweithrediadau. Mae prosiect Cynefin yn adlewyrchu uchelgais rhanbarth Canolbarth Cymru i arwain ym maes arloesi gwyrdd hefyd. Trwy ddatblygu profiad mwy ymdrochol, ysbrydoledig a hygyrch i ddysgwyr, twristiaid a’r rhai sy’n sicrhau newid, bydd yn cynyddu nifer yr ymwelwyr a thwf economaidd yn yr ardal, gan gynorthwyo gwaith hanfodol i fynd i’r afael â newid hinsawdd ar yr un pryd.

Pam Nawr?

Mae angen datrysiadau ymarferol a beiddgar ar y byd i’r argyfwng hinsawdd – ac mae CyDA wedi bod yn arloesi gyda’r datrysiadau hynny ers dros 50 mlynedd. Gyda’r buddsoddiad hwn, rydym yn datblygu’r waddol honno er mwyn cyrraedd mwy o bobl, rhannu mwy o wybodaeth, a dyfnhau ein heffaith.

Dywedodd Eileen Kinsman, Cyd Brif Swyddog Gweithredol Canolfan y Dechnoleg Amgen: “Rydym wrth ein bodd i sicrhau’r cymorth hwn trwy Fargen Twf Canolbarth Cymru. Mae’n dwyn hyder o’r newydd yn ein gweledigaeth ac yn ein galluogi i ddechrau ar waith sylweddol i uwchraddio ein hadeilad WISE unigryw. Mae Cynefin yn ymwneud â dychmygu dyfodol di-garbon a chreu’r rhwydweithiau, y sgiliau a’r mannau er mwyn helpu i hynny ddigwydd. Mae hwn yn gam hanfodol er mwyn sicrhau bod CyDA yn parhau i ysbrydoli, addysgu ac arwain y ffordd o ran datrysiadau hinsawdd – ar lefel ranbarthol a thu hwnt.”

Beth Nesaf?

Y dechrau yw hwn. Datblygir prosiect Cynefin mewn camau, a bydd pob cam yn datgloi cyfleoedd newydd i gynyddu ein heffaith. Bydd camau yn y dyfodol yn gwella ein capasiti i ddarparu dysgu ymdrochol, cynorthwyo datblygiad sgiliau gwyrdd, a chroesawu cymuned ehangach o bobl sy’n sicrhau newid. Mae myfyrwyr ôl-raddedig CyDA eisoes wedi gallu dysgu gan rywfaint o’r gwaith cynllunio ac arolygu sy’n mynd rhagddo, ac mae hyn wedi cynnig cyfleoedd ychwanegol law yn llaw â’u graddau Meistr i gael profiad ymarferol trwy ddysgu gan arbenigwyr.

Myfyrwyr ôl-raddedig CyDA yn dysgu o’r gwaith cynllunio ac arolygu parhaus sy’n digwydd cyn adnewyddu y Bythynnod Chwarel sydd heb eu meddiannu ar hyn o bryd ar y safle.

Dywedodd Cyd Gadeiryddion Bwrdd TCC, Cynghorydd Bryan Davies, Arweinydd Cyngor Sir Ceredigion a Chynghorydd Jake Berriman, Arweinydd Cyngor Sir Powys: “Mae hon yn eiliad bwysig i Ganolbarth Cymru. Nid yn unig y mae prosiect Cynefin yn diogelu ased rhanbarthol allweddol, ond mae hefyd yn gwella ein gallu i arwain ym maes arloesi carbon-isel, addysg a thwristiaeth gynaliadwy. Rydym yn falch o gefnogi’r cam cyntaf hwn ar daith sy’n argoeli i fod yn un gyffrous iawn.”

Rydym yn hynod ddiolchgar i Fargen Twf Canolbarth Cymru a’n partneriaid am gredu yn y weledigaeth hon. Gyda’n gilydd, rydym yn creu dyfodol mwy cydnerth, atgynhyrchiol a gobeithiol – yma yng nghalon Canolbarth Cymru.

Byddwn yn rhoi mwy o ddiweddariadau wrth i ni wireddu Cynefin.
June 24, 2025
Labordy Arloesi CyDA: Dull gweithredu Cyd-greu tuag at Newid Systemig

Yng Nghanolfan y Dechnoleg Amgen (CyDA), credwn bod newid go iawn yn digwydd pan fydd pobl yn dod ynghyd i rannu gwybodaeth, herio tybiaethau a chyd-greu ffyrdd newydd o symud ymlaen. Cynlluniwyd ein Labordy Arloesi Prydain Di-garbon i alluogi hynny – helpu pobl i fynd i’r afael â heriau cymdeithasol ac amgylcheddol cymhleth trwy gyfrwng prosesau strwythuredig a chyfranogol.
(more…)

June 10, 2025