Ar ôl penwythnos yn archwilio sut gallwn ysbrydoli gweithredu ar yr argyfwng hinsawdd a bioamrywiaeth yng Nghynhadledd CyDA, gadawodd mynychwyr y penwythnos wedi’u ysbrydoli a’n teimlo’n egnïol.
Mae tymereddau uchel yr haf hwn a’r tywydd sych cyson wedi darparu atgoffhad llym o’r peryglon sy’n ein hwynebu os nad ydym yn cymryd camau radical i ostwng allyriadau,a lleihau effeithiau’r hinsawdd sydd eisoes yn newid yn gyflym. Ar ôl cyfnod hir iawn o sychder, roedd CyDA yn ddigon ffodus i gael haenen dda o law yn yr wythnos a arweiniodd at y gynhadledd, gan helpu i greu awyrgylch wedi’u hadnewyddi i fynychwyr y gynhadledd.

Cysylltiad, Dewrder a Gobaith Ymarferol
Thema’r gynhadledd blwyddyn yma oedd dewrder, cysylltiad â gobaith ymarferol ac i helpu dod a’r thema yma yn fyw dyma ni’n siapio’r rhaglen o gwmpas troellen Joanna Macy ar y gwaith sy’n ailgysylltu.
- Mae Dod o Ddiolchgarwch yn dechrau trwy sylfeini pobl mewn beth sy’n rhoi bywyd, mae’n llonyddu ein sylw, ac agor presenoldeb; dyma’r cam cychwynnol sy’nhelpu cyfranogwyr i gyrraedd yn fwy llwyr ac mewn modd llai amddiffynnol.
- Mae Anrhydeddu ein Poen dros y Byd yn creu gofod ar gyfer galar, ofn, dicter, neu deimladau o orlethu, gan drin yr ymatebion hyn nid fel problemau i’w trwsio ond fel mynegiant o ofalaeth a charedigrwydd tuag at y byd byw.
- Mae Gweld gyda Llygaid Newydd/Hynafol yn gwahodd golwg ehangach, ble mae ymgysylltiad yn dod yn gliriach a gall bobl dechrau sylwi ar bosibiliadau newydd, a ffynonellau o asiantaeth.
- Gan Fynd Ymlaen – dyma egwyddor sy’n ffocysu ar droi mewnwelediad yn weithrediad, gan annog pobl i gymryd y camau nesaf sy’n gymwys a’u dawn, cyd-destun, a’u cyfyngiadau, gan ddysgu o beth a gaiff ei datgelu ar hyd y ffordd.
Dyma strwythuro’r gynhadledd yn y modd yma yn ein galluogi i gymryd yr amser i wynebu maint y broblem, mewn blwyddyn ble mae newid hinsawdd yn edrych yn enbyd, tra hefyd yn creu gofod i brosesu heb i ni deimlo ein bod wedi’n gorlethu, gan helpu mynychwyr a’n hunain i ailddatgan ein hymrwymiad i weithredu.

Briffio Argyfwng y Bobl
Dyma’r brif sesiwn gyntaf, sgrinio o ‘Briffio Argyfwng y Bobl’, yn darparu man cychwyn ddefnyddiol, ond sobreiddiol ar gyfer y penwythnos, gan ddod â mynychwyr y gynhadledd ynghyd ag aelodau o gymuned leol CyDA.
Wedi’i ffilmio ym mis Tachwedd 2025, mae’r ffilm yn dilyn digwyddiadau’r Briffio Argyfwng Cenedlaethol yn San Steffan, lle daeth 9 gwyddonydd ac arbenigwr blaenllaw at ei gilydd i friffio 1200 o wleidyddion, ynghyd ag arweinwyr o’r bydoedd busnes, ffydd, a thu hwnt ar yr hyn y mae chwaliad yr hinsawdd a natur yn ei olygu i iechyd, systemau bwyd, diogelwch cenedlaethol a’r economi.
Dyma Mike Berners-Lee, yr awdur ac ymchwilydd ôl troed carbon clodfawr, a gadeiriodd y Briffio Argyfwng Cenedlaethol, yn cyflwyno’r ffilm ac arweiniodd drafodaethau. Roedd Mike hefyd yn siaradwr gyweirnod ar gyfer ein Cynhadledd y bore canlynol.
Roedd yn wych bod yn rhan o un o oddeutu 3000 o sesiynau briffio sydd naill ai wedi’u cynllunio neu sydd eisoes wedi’u cymryd lle. Os hoffech chi ddysgu mwy neu ddarganfod mwy ynghylch cynnal eich sgrinio eich hun – ewch i https://www.nebriefing.org/peb
Yn ystod Cynhadledd Flynyddol CyDA fe wnaethom ddal i fyny â Mike Berners-Lee i siarad am Briffio Argyfwng y Bobl a’r hyn y gallwn ei wneud am yr argyfwng hinsawdd a natur.
Cyfleoedd ar gyfer gobaith a gweithredu ar y cyd
Gan adeiladu ar y sgrinio y noson gynt, dyma prif ddarlith Mike yn archwilio sut y gallwn greu llwybr trwy’r polygreisis yng ngwyneb newidiadau byd-eang sy’n cyflymu.
Gwyddom beth sydd angen newid – mae yna wahanol fodelau ar gyfer trawsnewid i ddyfodol mwy cynaliadwy, ond dim ond wrth i ni leihau ein defnydd o ynni y gall egni adnewyddadwy obeithio gwneud gwahaniaeth i’n hallyriadau.
Felly pam nad ydyn ni’n cyrraedd yno?
Mae Mike yn dadlau ein bod “angen y rhesymau tu ôl i’r rhesymau tu ôl i’r rhesymau.” Fe bwysleisia nad newid hinsawdd yn unig yw’r argyfwng, mae’r argyfwng sy’n ein hwynebu yn argyfwng gwleidyddol, argyfwng yn sut rydyn ni’n rhedeg ein heconomi, argyfwng y cyfryngau (sy’n methu dweud y gwir wrthym), mewn byd o anghydraddoldeb enfawr, lle mae pobl gyfoethog a dylanwad gormodol. Yng ngwyneb hyn, dadleuodd Mike fod angen i ni fynnu ar dri pheth:
- Cydraddoldeb – mae angen i ni fynnu ar werth cyfartal pawb
- Parch at yr amgylchedd – nid yn unig fel rhywbeth sydd ar wahân i ni ein hunain gan ein bod ni’n rhan o’r amgylchedd.
- Parch at y gwir – mae angen golwg gliriach ar realiti, ac os na allwn fynnu safonau uwch o onestrwydd, ni fyddwn yn cyrraedd unrhyw le.

Dyma pethau allweddol eraill a gymerwyd o’r prif anerchiad yn cynnwys ein bod ni, fel cymdeithas, yn tueddu i fod eisiau mynd at broblemau’n unigol, gan fethu â chydnabod pa mor gydgysylltiedig yw’r systemau yr ydym yn byw ynddynt mewn gwirionedd. Yn hytrach na mynd at bob problem yn unigol a theimlo bod angen i ni newid y byd ar ein pennau ein hunain, dylem ofyn sut y gallwn ni helpu i newid y byd ar y cyd.
Gweld â llygaid newydd
Gan adeiladu ar y sesiwn hon, arweiniodd Rachel Tucket a Ruth Stevenson o Labordy Arloesi CyDA sesiwn fyfyriol, wedi’i hwyluso, gyda mynychwyr y gynhadledd yn edrych ar sut y gallwn weld y byd â llygaid newydd a meithrin ein hasiantaeth ar y cyd.
Fel rhan o hyn, rhannwyd y mynychwyr mewn i grwpiau a gofynnwyd iddynt:
- Sut allwn ni ddatblygu ymdeimlad ehangach o’r hunan?
- Sut fyddai profiad cyfoethocach o gymuned yn teimlo?
- Sut gall dealltwriaeth wahanol o bŵer gefnogi ein hasiantaeth ar y cyd?
Gweithredodd y sesiwn hon fel blas o’n proses Labordy Arloesi, sy’n dod â phobl ynghyd o wahanol sectorau, gydag ystod amrywiol o wybodaeth i helpu i adnabod datrysiadau sy’n gweithio ar draws ystod o feysydd cymhleth a rhyngweithiol. Arweiniodd y sesiwn at lu o sgyrsiau meddylgar, cynhyrchiol, ac o bryd i’w gilydd, heriol, ymhlith y gwahanol grwpiau

Amser i adlewyrchu
Yn dilyn bore dan do, daeth prynhawn Dydd Sadwrn ag ychydig o newid, gyda’r cyfle i fynychwyr ymestyn eu coesau â gweld cynaliadwyedd ar waith ar draws safle CyDA. Dyma sesiynau yn cynnwys:
- Taith gerdded ymdrochol yng Nghoed Gwern dan arweiniad Gwirfoddolwyr CyDA – Beth Irving a Corran Mccallum, gyda’r cyfle i ddysgu am dechnegau rheoli coetiroedd yn gynaliadwy a chadwraeth.
- Amser yng ngerddi CyDA gyda Garddwr CyDA Veronica Henry, yn dysgu sut i ddylunio ac adeiladu gerddi bach sy’n hinsawdd-wydn.
- Taith o amgylch systemau ynni a dŵr CyDA wedi’i arwain gan Tim Brewer, ymddiriedolwr CyDA, gwirfoddolwr ac arbenigwr mewn ynni adnewyddadwy.
- Y cyfle i archwilio adeiladu cylchol a chael profiad o ddefnyddio clai a ffibrau naturiol a dyfir yn lleol gyda’r Ceidwad Ymgysylltu Adeiladu Cynaliadwy a thiwtor cwrs byr Dieter Brandstatter.

Ar ddiwrnod prydferth o heulwen, oedd wedi’u gwella o lawer gan wythnos o law, dyma hyn yn rhoi’r cyfle ar gyfer ymlacio, gan obeithio y cafodd y mynychwyr cynhadledd arall eu hysbrydoli gymaint â Zoë Binning:
“Un o’r pethau roeddwn i wrth fy modd ag oedd o gwmpas yr ardd a’r gerddi micro gan fod gen i ardd fach iawn ac rydw i eisiau cael y gorau allan ohoni – i ni fel teulu ar gyfer bwyd, ond hefyd ar gyfer planhigion, pryfed ac adar. Roedd yn sesiwn hyfryd oherwydd fe wnaeth i mi feddwl am yr hyn y gallwn wneud mewn lle bach iawn – mewn ychydig o botiau yn unig, a allai dicio cryn dipyn o’r blychau hyn tra’n ei wneud yn wydn hefyd!”

Straeon o Gymuned y CyDA
Ym mhob Cynhadledd, rydym yn hoffi creu gofod ble gall aelodau a myfyrwyr CyDA arddangos eu gwaith, eu profiadau a’u harbenigedd eu hunain. Mae hyn bob amser yn rhoi ysbrydoliaeth, wrth i ni glywed am y gwahanol ffyrdd y mae pobl yn gweithredu yn eu cymunedau a’u gweithleoedd.
Roedd sesiwn eleni yn cynnwys cyflwyniadau ar nifer o bynciau, o adrodd straeon a barddoniaeth i archwilio pynciau fel sut y gallwn ddyfnhau ymgysylltiad cymunedol, rheoli llifogydd naturiol, newid hinsawdd, iechyd a gofal iechyd cynaliadwy, a gwaith y Greener Golf Network.
Ochr yn ochr a’r sesiynau ffurfiol hyn roedd llu o sgyrsiau yn ystod egwyliau cinio a the lle cawsom gyfle i ddysgu am yr holl ffyrdd eraill y mae mynychwyr allan yna yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol.

Y diwrnod olaf
Dechreuodd dydd Sul Cynhadledd CyDA gyda sesiwn Holi ac Ateb gyda’n hymddiriedolwyr Rhiannon Turner, Tim Brewer a Jordan Hau, gan arwain at sesiynau yn archwilio gwahanol agweddau gweithredu cynaliadwy!
Yr argyfwng hinsawdd, ar hanesion trefedigaethol a dychmygion dyfodol Du
Arweiniodd Michael Lomotey, ymchwilydd doethurol sy’n raddedig o CyDA sesiwn mewn dwy ran.
Mae’r Geiriau’n Rhoi Rhybudd: yn dilyn yr argyfwng hinsawdd, myfyrio ar hanes gwladychol a dychmygion dyfodol Du.
Gan drafod hanes ei deulu ei hun, yn cynnwys y cysylltiad rhwng cymuned bysgota o Ghana â theulu morwrol o Hull, defnyddiodd Michael brofiadau ei deulu ei hun i fyfyrio ar gynrychiolaeth, cynhwysiant a llais, profiadau a gwneud penderfyniadau sy’n gysylltiedig â newid hinsawdd, pobl a dŵr.
Bod yn erbyn pobl ddu fel Maen Tramgwydd ar gyfer Newid Radical, Trawsnewidiol a Gobeithiol.
Gan fyfyrio ar thema’r penwythnos, Cysylltiad, Dewrder a Gobaith Ymarferol, gofynnodd Michael i’r mynychwyr ystyried a yw gweithredu hinsawdd heb gyfiawnder yn oruchafiaeth wen mewn dillad gwyrdd? A chan dynnu ar brofiadau pobl ddu o lifogydd yng nghanol yr ymerodraeth (DU), fe gwestiynodd y polisi a’r arfer sy’n mynd i’r afael â phrosesau lleihau risg trychinebau ac archwiliodd sut y gallwn greu dyfodol ar y cyd sy’n rhyddhaol, yn rhyddfreiniol ac yn fwy teg.

Enillion ynni ar Ynni a Buddsoddir
Dyma Dr Alan Owen, sy’n dysgu yn Ysgol Raddedig CyDA yn archwilio’r hyn y mae’n ei ystyried yn amryfusedd mewn trafodaethau ynghylch ynni adnewyddadwy, yr enillion ynni ar yr ynni a fuddsoddwyd (EROEI), a’r goblygiadau i gymdeithasau sy’n defnyddio cyfanswm uchel iawn o ynni.
Mae’r cysyniad sylfaenol yn syml – faint o ynni y mae technoleg yn ei gynhyrchu yn ystod ei hoes o’i gymharu â faint o ynni yr oedd wedi ei gymryd i greu, defnyddio a gwaredu’r ddyfais. Ond wrth i ni ystyried yr
EROEI yng nghyd-destun sut rydym yn defnyddio ynni a chwestiynau ehangach ynghylch y grid trydan a storio ynni, yna gall pethau ddod yn fwy cymhleth yn gyflym.

Cymuned Raddedig CyDA– panel
Dechreuodd Jordan Hau, Ymddiriedolwr newydd CyDA a raddiodd yn ddiweddar o CyDA, y sesiwn drwy gyflwyno’r panel a gofyn i bob panelydd fyfyrio ar y tywydd diweddar cyn cyflwyno eu hunain a gofyn beth maen nhw wedi bod yn ei wneud ers gadael CyDA.
Roedd y panelwyr yn cynnwys:
Michael Lomotey – sy’n raddedig o’n MSc mewn Cynaliadwyedd ac Addasu ac bellach yn ymchwilydd doethurol yn Ysgol Daearyddiaeth a Gwyddor Amgylcheddol Prifysgol Southampton. Mae gan Michael ddiddordeb mewn Traddodiadau Radical Du, gan ddefnyddio fframio yn erbyn pobl ddu fel dull damcaniaethol, ontolegol a chysyniadol er mwyn cwestiynu a cheisio datgelu gwirioneddau yn y drafodaeth ynghylch newid hinsawdd.
Dr Alice Breeveld – tra’n gweithio yn y sector prifysgolion, astudiodd Alice ar ein cwrs MSc mewn Bwyd Cynaliadwy ac Adnoddau Naturiol rhan amser. Fe raddiodd yn 2023. Yn wreiddiol roedd hi wedi cynllunio newid gyrfa ond dewisiodd aros yn ei gweithle presennol i wneud gwahaniaeth yno. Bellach, mae’n arwain dau grŵp bach, ond ymroddedig, ac sy’n tyfu, gydag un yn dilyn rhaglen Effaith Werdd y brifysgol ac sy’n ysgrifennu cynllun cynaliadwyedd adrannol, a’r llall yn ceisio sicrhau bod y safle yn fwy bioamrywiol wrth ailgysylltu staff a myfyrwyr gyda byd natur.
Fran Graham – a raddiodd o’n MSc mewn Cynaladwyedd a Newid Ymddygiad sydd bellach yn defnyddio ei sgiliau mewn rôl arwain ranbarthol gyda Choed Cadw.
Raddon Stephenson – a raddiodd o’n MSc mewn Bwyd Cynaliadwy ac Adnoddau Naturiol sydd bellach yn rheoli rhandir cymunedol a phantri bwyd yng ngogledd Manceinion, sy’n helpu i fynd i’r afael â thlodi bwyd a dod â phobl yn agosach at natur trwy arddwriaeth organig. Mae hefyd yn gerddor dawnus, a ddiddanodd gyd-fynychwyr y gynhadledd yn gynharach yn y gynhadledd.
David Nugent – pensaer drwy hyfforddiant, ar ôl graddio o CyDA gyda MSc mewn Cynaliadwyedd ac Addasu, symudodd David i Leeds i ddod yn Brif Weithredwr ar gyfer Canopy Housing, sydd wedi ennill Gwobr Habitat y Cenhedloedd Unedig. Maent yn gweithio gyda thimau amrywiol o wirfoddolwyr lleol i ailwampio tai teras Fictoraidd gan gyda bio-ddeunyddiau. Maent yn cartrefu teuluoedd digartref, yn dysgu sgiliau adeiladu gwyrdd, yn helpu cymdogaethau amrywiol i ffynnu, ac yn cefnogi sefydliadau eraill a hoffai efelychu eu model llwyddiannus.
Diolch yn fawr iawn i’r holl banelwyr am gymryd rhan, ac i’r rhai a fynychodd am eu holl gwestiynau craff.
Cliciwch yma os hoffech ddysgu mwy am ein Hysgol Raddedig.

Mynd Ymlaen
Un o’n hamcanion ar gyfer y Gynhadledd oedd helpu’r mynychwyr i adael gyda synnwyr realistig o’r heriau yr ydym yn eu hwynebu o ganlyniad I’r argyfwng hinsawdd a bioamrywiaeth, ond hefyd i fynd ymlaen â dewrder, wedi’u hysbrydoli nid yn unig gan ein siaradwyr anhygoel, ond hefyd gan waith anhygoel eu cyd-fynychwyr.
Yn sesiwn gloi ein Cynhadledd, helpodd Rachel Tuckett a Ruth Stevenson o Labordy Arloesi CyDA mynychwyr i fyfyrio ar eu mewnwelediadau o’r gynhadledd, ar eu doniau a’u galluoedd, ac ystyried sut y gallwn fynd ymlaen ar y cyd a chymryd camau tuag at weithredu.
Yn unigol, mae ein heffaith yn fan, ond drwy gydweithio a gweithredu ar y cyd, gallwn ysgogi pobl i weithredu a chreu’r newid sydd ei angen arnom yn daer.
Diolch yn fawr iawn i bawb a fynychodd, ein siaradwyr, gan gynnwys Mike Berners-Lee, Graddedigion CyDA, Staff a Darlithwyr, ac i’r holl staff a gwirfoddolwyr sydd wedi helpu i wneud y penwythnos hwn mor arbennig!
Eisiau mynychu Cynhadledd y flwyddyn nesaf?
Mae’r Gynhadledd yn rhedeg o 20 i 22 Awst 2027. Defnyddiwch y cod CONF2027 cyn diwedd mis Medi i gael 10% oddi ar y pris.
https://cy.cat.org.uk/event/cynhadledd-flynyddol-cyda

Cofrestru ar gyfer E-bost
Cadwch lygad ar y gweithgareddau, digwyddiadau ac adnoddau ar-lein diweddaraf drwy gofrestru i dderbyn ein negeseuon e-bost a’n dilyn ni ar y cyfryngau cymdeithasol. Ac os hoffech chi gymryd rhan a chefnogi ein gwaith, byddem wrth ein bodd yn eich croesawu fel aelodau CyDA.
























