Rydym yn falch iawn o gyhoeddi Bwrsariaeth Ôl-raddedig newydd i fyfyrwyr Cymraeg, yr Wythnos Ysgoloriaethau Genedlaethol hon. Wedi’i hariannu gan Sefydliad Teulu Ashley, bydd y bwrsariaeth newydd hon yn cefnogi myfyrwyr sydd â chysylltiad â Chymru i astudio yn Ysgol Graddedigion yr Amgylchedd CyDA, a gydnabyddir yn rhyngwladol.
O fis Medi 2026 ymlaen, bydd y bwrsariaeth yn helpu i gael gwared ar rwystrau ariannol i astudiaethau ôl-raddedig mewn cynaliadwyedd, gweithredu ar yr hinsawdd, ac arweinyddiaeth amgylcheddol.
Beth Yw Bwrsariaeth Ôl-raddedig Newydd CyDA?
Bydd y fwrsariaeth newydd yn darparu £9,000 mewn costau dysgu i fyfyriwr ôl-raddedig llawn amser newydd sy’n dechrau eu hastudiaethau yn CyDA ym mis Medi 2026.
Mae’r cyllid ar gael i fyfyrwyr sy’n cofrestru ar un o raddau Meistr CyDA.
Pwy Sy’n Gymwys ar gyfer y Fwrsariaeth?
Mae’r fwrsariaeth ar agor i ymgeiswyr sydd:
Yn Gymraeg, neu
Wedi byw a/neu astudio yng Nghymru o fewn y pum mlynedd diwethaf, ac
Yn angerddol am greu newid amgylcheddol a chymdeithasol cadarnhaol.
Y nod yw cefnogi unigolion talentog a byddai fel arall methu â chael mynediad at addysg ôl-raddedig oherwydd cyfyngiadau ariannol.
Grymuso’r Genhedlaeth Nesaf o Weithredwyr-Newid Cymru
Mae’r bartneriaeth newydd rhwng CyDA a Sefydliad Teulu Ashley yn adlewyrchu ymrwymiadau a rennir i addysg, cynaliadwyedd, a chefnogi cyfleoedd i bobl ledled Cymru, yn enwedig y rhai a allai wynebu rhwystrau wrth gael mynediad at astudiaethau ôl-raddedig.
Mae’r bwrsari wedi’i gynllunio i ddatgloi cyfleoedd trawsnewidiol i fyfyrwyr sydd â’r ysgogiad a’r potensial i arwain gweithrediad hinsawdd yn eu cymunedau a thu hwnt a bydd yn helpu i ehangu cyfranogiad yn y sector amgylcheddol a chynyddu cynrychiolaeth lleisiau Cymraeg mewn gweithredu ar yr argyfwng hinsawdd.
“Mae rhwystrau ariannol yn parhau i atal llawer o unigolion talentog yng Nghymru rhag cael mynediad at yr addysg ôl-raddedig arbenigol sydd ei hangen i helpu i fynd i’r afael â’r argyfyngau hinsawdd a natur. Bydd y bwrsari hwn yn rhoi cyfle i fyfyriwr llawn amser ennill gwybodaeth, hyder a sgiliau uwch ar adeg dyngedfennol – a bydd effeithiau eu gwaith yn byrlymu allan gan ymestyn ymhell y tu hwnt i’w gyrfaoedd eu hunain i gymunedau a sefydliadau yng Nghymru.” meddai Dr Adrian Watson, Pennaeth Ysgol Graddedigion yr Amgylchedd.
Mae graddedigion rhaglenni arloesol cynaliadwyedd CyDA yn aml yn mynd ymlaen i yrfaoedd mewn ynni adnewyddadwy, gweithrediad cymunedol ar yr hinsawdd, pensaernïaeth gynaliadwy, polisi amgylcheddol, adfer ecolegol, addysg, a dechrau eu mentrau eu hunain. Mae cyfran sylweddol uwch o raddedigion CyDA yn dechrau eu sefydliadau eu hunain sy’n canolbwyntio ar gynaliadwyedd o’i gymharu â chyfartaleddau’r sector, sy’n dyst i addysg ac amgylchedd ymarferol CyDA sydd wedi’i lywio gan ddatrysiadau.
Partneriaeth ar gyfer Newid Cadarnhaol
Mae’r bwrsari pwrpasol hwn wedi’i ariannu’n llwyr gan Sefydliad Teulu Ashley, elusen gofrestredig yn y DU sydd wedi ymrwymo i gryfhau cymunedau gwledig a chefnogi lles cymdeithasol ac amgylcheddol ledled y DU, gyda gwreiddiau dwfn yng Nghymru.
Drwy fuddsoddi mewn addysg amgylcheddol ôl-raddedig, mae’r Sefydliad yn helpu i feithrin meddylwyr medrus a chreadigol sy’n gallu datblygu ymatebion arloesol i argyfyngau hinsawdd a natur, gan ddarparu buddion cymdeithasol, diwylliannol ac amgylcheddol parhaol i Gymru.
Ychwanegodd Dr Adrian Watson: “Rydym yn ddiolchgar iawn i Sefydliad Teulu Ashley am gydnabod potensial trawsnewidiol addysg amgylcheddol. Bydd eu cefnogaeth yn helpu i sicrhau y gall mwy o fyfyrwyr Cymru gael mynediad at y wybodaeth a’r tŵls sydd eu hangen i greu newid ystyrlon yn eu cymunedau.”
Sut i Wneud Cais am Fwrsariaeth Ôl-raddedig CyDA
Gall myfyrwyr sydd â diddordeb mewn gwneud cais ddod o hyd i fanylion llawn am y fwrsariaeth, meini prawf cymhwysedd, a chyfleoedd ariannu eraill drwy ymuno â’n Gweminar Cyllid Ôl-raddedig sydd ar ddod ar 06 Mai.
Mae ceisiadau am fwrsariaeth Sefydliad Teulu Ashley, a chyfleoedd ariannu eraill sydd ar gael i fyfyrwyr newydd sydd eisiau astudio cynaliadwyedd yn CyDA, yn cau ar 10 Mehefin 2026.
CYSYLLTWCH Â NI
Eisiau gwybod mwy am astudio yn CyDA? Cysylltwch â Tîm Derbyniadau’r Ysgol Graddedig neu cofrestrwch ar gyfer ein cylchlythyrau e-bost. Cysylltwch â ni
Mae Dr Alan Owen, Uwch-Ddarlithydd CyDA a Thiwtor Cyrsiau Byr yn archwilio sut y gall ein cyrsiau byr Ynni Adnewyddadwy i Aelwydydd helpu pobl i arbed amser, arian a rhwystredigaeth wrth ddarganfod pa ddewisiadau ynni adnewyddadwy fydd yn gweithio iddyn nhw.
Er mwyn rhoi sylw i’r angen dybryd am ddyfodol carbon niwtral ac sy’n atgynhyrchiol yn economaidd, mae gwir angen ailystyried y ffordd yr ydym yn rheoli systemau coetir ac yn gwerthfawrogi pren. Mae Jemma Ho, un o raddedigion CyDA, yn archwilio camau cynhwysol, holistig ac atgynhyrchiol er mwyn cynnal a datblygu’r defnydd o bren cartref.
Jemma Ho
Amcangyfrifir mai 3.25 miliwn hectar yw maint ardal y coetiroedd yn y DU – 13% o gyfanswm y tir. Mae Forest Research yn nodi bod 19% o hwn yn yr Alban, 15% yng Nghymru, 10% yn Lloegr a 9% yng Ngogledd Iwerddon.
Yng Nghymru, mae dwy rhan o dair o’r coetiroedd ar dir sydd mewn perchnogaeth breifat, a dim ond un rhan o dair ohono sydd ym mherchnogaeth y cyhoedd, trwy Lywodraeth Cymru, ac sy’n cael ei reoli gan Gyfoeth Naturiol Cymru. Mae hyn yn golygu bod cyfran fawr o goetiroedd Cymru mewn perygl o gael eu rheoli mewn ffordd dameidiog o ran cadwraeth bywyd gwyllt, arwyddocâd bioamrywiaeth a lliniaru clefydau a rhywogaethau goresgynnol. O ganlyniad i’r sefyllfa dameidiog hon a diffyg diwydrwydd dyladwy ar draws y diwydiant adeiladu, mae cynnal cyflenwad diogel o bren cartref ar gyfer adeiladu mewn perygl. Heddiw, mae’r DU yn mewnforio 80% o’i phren ar gyfer y diwydiant adeiladu, sy’n golygu mai’r DU yw ail fewnforiwr net mwyaf yn y byd o ran pren.
Ymchwilio i goetiroedd
I ddarganfod sut y mae’r gadwyn gyflenwi pren yn gweithio, teithiais o gwmpas planhigfeydd, coetiroedd a melinau llifio. Astudiais waith coed strwythurol yn y Ganolfan Technoleg Pren Uwch. A chofrestrais ar gwrs byr 12 wythnos mewn Technoleg Pren a Dylunio Peirianyddol ar gyfer gweithwyr proffesiynol yn yr amgylchedd adeiledig yn y Sefydliad Model Newydd ar gyfer Technoleg a Pheirianneg (NMITE) yn Swydd Henffordd.
Trwy gynnal cyfweliadau gyda ‘gweithwyr daear’ profiadol, gweithio gyda choed o’u had, i’w plannu, a’r holl ffordd i dorri’r goeden a’i graddio ar gyfer pren, darganfûm na chaiff miliynau o eginblanhigion a dyfir yn y DU eu plannu oherwydd nad oes gweithlu digon mawr i’w plannu yn ystod y tymor tywydd priodol. Dywedodd un gweithiwr mewn planhigfa bod diffyg buddsoddiad neu gymorthdaliadau gan y llywodraeth mewn offer coedwigaeth arloesol er mwyn plannu, cynnal a thyfu coed i’r hyn a ystyrir yn gyflwr aeddfed.
Yn ogystal, cyfwelais sawl melinydd ar draws melinau llifio yng Nghymru, gan amrywio o weithrediadau masnachol prif ffrwd i gwmnïau cydweithredol bychain, gan ddarganfod, er y caiff rhywogaethau coed amrywiol eu mesur a’u graddio yn ôl eu priodolrwydd ar gyfer adeiladu, bod tunelli o deneuon coed yn cael eu rhoi ar “bentwr gwastraff” neu’n cael eu gwerthu fel coed tân.
Ni all y DU fforddio parhau i daflu’r adnoddau naturiol a gwerthfawr hyn i ffwrdd. Mae angen ailystyried systemau coetir, perchnogaeth tir, hyfforddiant sgiliau ac arloesedd ym maes datblygu pren a’i holl ddefnydd ar y cyd ar fyrder.
Cyfle i ailfeddwl am bren
Llywiwyd canfyddiadau fy ngwaith ymchwil ar gyfer fy ngradd Meistr ac o’r cwrs byr am bren gan fy niddordeb mewn gwaith pren ers yr oeddwn yn ifanc, ond hefyd, gan ymwybyddiaeth o’r ffaith bod y diwydiant adeiladu yn y DU wedi cael ei ddylanwadu’n fawr gan gynhyrchu dur yn ystod y ganrif ddiwethaf. Mae hyn yn gwneud cyfraniad mawr i effaith gyffredinol yr amgylchedd adeiledig, gan allyrru tua 40% o nwyon tŷ gwydr (GHG). Ond nid oes yn rhaid i bethau fod fel hyn. Mae’n bryd llywio adeiladu i gyfeiriad mwy cynaliadwy, lle y gellir defnyddio adnoddau sy’n seiliedig ar ddeunyddiau biolegol mewn ffordd adfywiol er lles cymunedau a’r blaned.
Yn ystod fy mlwyddyn astudio olaf ar raglen Pensaernïaeth Gynaliadwy M.Arch yn CyDA, llwyddais i ddatblygu prosiect sy’n ymateb i ac sy’n atgyfnerthu rôl dylunio pensaernïol yn y ddadl amgylcheddol. Mae fy nghynnig, sy’n dwyn yr enw ‘Diwylliant Pren Cymru’, yn ganolfan gyhoeddus sy’n darparu amgylcheddau dysgu rhyng-ddisgyblaethol a chyfleusterau ymarferol, gan roi sylw i natur dameidiog a’r anghysondebau o fewn y diwydiannau pren yng Nghymru a’r DU. Y nod yw sbarduno gweithgareddau ar draws y cylch cynhyrchu pren sy’n lleihau ein dibyniaeth ar fewnforion, gan roi hwb i sgiliau a hyrwyddo twf economaidd, a datblygu dyfodol gwirioneddol gynaliadwy ar gyfer cynhyrchu pren yng Nghymru.
Dyfodol newydd ar gyfer hen ffatri wag
Mae fy mhrosiect dylunio terfynol yn cynnwys cynnig dylunio i ddyrchafu hen ffatri Wern Works yn Llansawel, De-orllewin Cymru, a ddefnyddiwyd yn flaenorol er mwyn rholio dalenni alwminiwm ar gyfer awyrennau Concorde British Airways, gan ddwyn budd economaidd arwyddocaol i’r dref fach hon yng Nghymru.
Mae’r cynllun damcaniaethol yn cynnig dathlu ac addasu’r adeilad hanesyddol hwn at ddibenion gwahanol, gan adfywio’r ffrâm dur diwydiannol trwm sydd yno yn barod, gan sicrhau cyn lleied o effaith ag y bo modd ar y cyd-destun sydd yno yn barod trwy gyflwyno strategaethau adeiladu hybrid, ailddefnyddio ac adeiladu o’r newydd sy’n arloesol.
Nod y pedwar adeilad newydd a’r ddau adeilad hybrid rhyng-gysylltiedig yw dangos ffyrdd o ddefnyddio pren fel deunydd adeiladu – gan amrywio o ffrâm bren draddodiadol, adeiladwaith pren crynswth modern, a strwythurau fframiau pren ysgafn, i ailddefnyddio deunyddiau adeiladu confensiynol eraill mewn ffordd addasol. Mae’n ddull gweithredu ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain ar gyfer cynhyrchu diwydiannol ac adfywio cynaliadwy.
Ysgogir y prosiect gan ddatblygiad chwe chysyniad strategol:
Cynyddu’r cyd-destun economaidd
Rhoi sylw i ddirywiad coedwigoedd
Cynyddu gweithgarwch creu coetiroedd a bioamrywiaeth
Arloesi gyda gwastraff
Ysgogi crefftwaith pren
Datblygu a chynnal diwylliant pren i Gymru
Mae’r prif ofodau yn cynnwys:
Tri thŷ gwydr rhyng-gysylltiedig lle y caiff yr hinsawdd eu rheoli ynddynt mewn ffordd oddefol, a fydd yn gweithredu fel arddangosfa fyw am y ffordd y gallai ein coed ymddwyn mewn hinsoddau yn y dyfodol
Oriel gwneuthurwyr gyda stiwdios y mae modd eu llogi
Canolfan gynadledda, safleoedd ymneilltuo, meithrinfa a llety
Gweithdy pren seiri dodrefn ar gyfer oedolion a phlant
Gweithdy creu cychod arbenigol
Adeilad ymwelwyr ar gyfer gweithgareddau hamdden, gan gynnwys caffi ac oriel gyfeiriadu
Lle arddangos yn yr awyr agored ar gyfer ymyriadau pren amrywiol
Cyfleusterau melin goed (ar gyfer gwasanaethau melino lleol)
Iard adfer ar gyfer torion pren a chyfnewid
Mae pob adeilad yn gwasanaethu grwpiau defnyddwyr amrywiol, gan amrywio o blant ifanc i weithwyr proffesiynol profiadol yn y diwydiant adeiladu, pren a choedwigaeth er mwyn creu amgylchedd rhannu gwybodaeth holistig.
Nod y prosiect hwn yw eirioli dros weithredu arloesol ar fyrder o fewn cadwyni cyflenwi presennol yng Nghymru er mwyn cynyddu gwerth diwydiannol pren trwy greu cyflenwad pren strwythurol sy’n symlach mewn ffordd holistig, a lle y gwneir defnydd gwell o sgil-gynhyrchion ‘gwastraff’ gweithgarwch cynhyrchu.
Mae prosiect Diwylliant Pren Cymru yn amlygu’r angen i weithredu ar fyrder nawr er mwyn defnyddio’r wybodaeth sydd gan ein diwydiannau pren i ysgogi datblygiad deunyddiau adeiladu is o ran carbon. Mae pren yn adnodd sy’n dal carbon ac sydd hefyd yn creu swyddi gwyrddach ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.
Am yr awdur
Mae Jemma Ho yn raddedig o raglen Gradd Meistr Pensaernïaeth Gynaliadwy 2022-24 CyDA. Mae hi’n Ddylunydd Pensaernïol yn Architype, y cwmni pensaernïol blaenllaw yn y DU ym maes adeiladau cynaliadwy, yn y sectorau addysg a gofal iechyd yn bennaf.
Yn 2025, cydnabuwyd Jemma yn rhestr Talent Newydd AJ100 The Architects’ Journal, gan gydnabod ei dylanwad cynyddol yn y byd pensaernïol yn y DU. Mae hi’n teimlo’n angerddol am hyrwyddo’r defnydd o bren yn y diwydiant adeiladu.
I ddynodi’r Wythnos Gyrfaoedd Gwyrdd yma, rydym yn dathlu sut mae CyDA yn ysbrydoli, hysbysu a galluogi gyrfaoedd gwyrdd dylanwadol.
Wrth i’r argyfwng hinsawdd a bioamrywiaeth barhau i lunio ein byd, mae’r galw am bobl fedrus ac angerddol mewn gyrfaoedd gwyrdd eisoes yn fwy nag erioed. Yn ystod Wythnos Gyrfaoedd Gwyrdd, rydym yn archwilio sut mae CyDA yn helpu pobl i ddod o hyd i’w llwybr hwy tuag at waith ystyrlon sy’n cefnogi dyfodol cynaliadwy.
O danio ysbrydoliaeth mewn meddyliau ifanc i gyfarparu gweithwyr proffesiynol gyda sgiliau arloesol, mae gwaith CyDA wedi’i wreiddio yn y genhadaeth bwerus o ysbrydoli, hysbysu a galluogi dynoliaeth i ymateb i’r argyfwng hinsawdd. Ers dros bum degawd, mae CyDA wedi bod yn lleoliad i bobl ymgynnull i archwilio syniadau mentrus, lansio gyrfaoedd ystyrlon, a chysylltu ag eraill sy’n gweithio tuag at ddyfodol mwy cynaliadwy.
Ysbrydoli: Plannu Hadau a Syniadau Newydd
Yn aml, ysbrydoliaeth yw’r cam cyntaf tuag at yrfa werdd. Yn CyDA mae’n dechrau’r eiliad y mae rhywun yn camu ar y safle. Wedi’i nythu yng Ngwarchodfa UNESCO Biosffer Dyfi ym mryniau Canolbarth Cymru, mae lleoliad naturiol CyDA yn enghraifft byw o gynaliadwyedd ar waith mewn dyffryn coediog prydferth.
Mae’r profiad yn aml yn cael ei ddisgrifio gan ymwelwyr fel un trawsnewidiol. Fel eglura’r athro John Ridler o Ysgol Ramadeg Queen Mary’s yn Walsall, er bod llawer o fyfyrwyr yn cyrraedd gydag uchelgeisiau i ddilyn meddygaeth, mae ymweliadau â CyDA yn aml yn ehangu eu gorwelion.
“Mae llawer o’n disgyblion yn dod i mewn gan feddwl mai meddygaeth yw eu llwybr fwyaf tebygol. Ond mae profiadau fel hyn yn eu hysbrydoli i ystyried peirianneg – rhywbeth efallai na fyddent byth wedi meddwl oedd ar eu cyfer.”
John Ridler, athro yn Ysgol Ramadeg Queen Mary’s
Mae Queen Mary’s bellach yn gweld 15–20 o fyfyrwyr y flwyddyn yn cael eu hysbrydoli i fynd ymlaen i astudio peirianneg yn y brifysgol.
Mae Dr Dai Morgan, darlithydd hirdymor ym Mhrifysgol Caergrawnt, yn dod â’i grŵp i CyDA bob blwyddyn. Mae Dai yn credu bod y profiad yn CyDA yn eiliad o ysbrydoliaeth dyngedfennol i’w fyfyrwyr..
“Mae CyDA yn cynnig rhywbeth unigryw. “Mae’n trochi ac yn integreiddio – yn enghraifft wirioneddol o gynaliadwyedd yn cael ei weithio allan mewn amser go iawn. Mae bod yn yr amgylchedd hwnnw, o gwmpas pobl sy’n gwneud pethau’n wahanol ac yn dangos beth sy’n bosib, yn creu gofod i adlewyrchu ac ailgysylltu gyda’r hyn sy’n wirioneddol bwysig.”
Dr Dai Morgan, Darlithydd ym Mhrifysgol Caergrawnt
Mae’r ymdeimlad hwn o gysylltiad â natur, â chymuned, a phwrpas, yn cael ei adleisio yn yr adborth a’i derbynnir o ymweliadau llawer o bobl ifanc. Maent yn disgrifio’r teimlad o fod yn “rhan o natur” yn ystod eu hamser yn CyDA. Mae’r teimlad hwnnw yn ysgogi’r chwant i’w warchod.
Mae CyDA yn fwy na chanolfan ddysgu – mae’n ganolfan gymunedol, Mae’n ferw a gweithrediad ac yn le ble y gall pobl o bob cefndir dod ynghyd i ddychmygu a chreu dyfodol cynaliadwy. Boed yn grŵp ysgol yn archwilio ynni adnewyddadwy, panel ieuenctid yn llunio gweithrediad ar yr argyfwng hinsawdd, neu’n wirfoddolwr yn darganfod eu hangerdd, mae CyDA yn helpu pobl i weld eu hunain fel rhan o’r ateb.
Hysbysu: Datblygu Sgiliau ar gyfer Dyfodol Cynaliadwy
Mae ysbrydoliaeth yn bwerus ond eginiad dechreuol ydyw. I droi angerdd yn ddylanwad, mae angen gwybodaeth, sgiliau a hyder ar bobl. A dyna ble mae rhaglenni addysgol CyDA yn dod mewn.
Mae Ysgol Graddedigion yr Amgylchedd CyDA yn cynnig graddau ôl-raddedig sy’n cyfuno academia â dysgu ymarferol. Mae astudio ar un o’r saith gradd ôl-raddedig a’i cynigir gan CyDA yn helpu myfyrwyr ennill y wybodaeth a’r rhwydweithiau maent ei angen i wneud gwahaniaeth gwirioneddol yn eu harbenigeddau dewisol wrth iddynt barhau i mewn i yrfaoedd gwyrdd hir ac effeithiol.
Hyd yn hyn mae dros 2500 o bobl wedi derbyn cymhwyster ôl-raddedig yn CyDA. Mae myfyrwyr wedi mynd ymlaen i wneud gwahaniaeth gwirioneddol trwy amrywiaeth eang o yrfaoedd a chyfleoedd, o bensaernïaeth a rheoli ynni i lunio polisïau amgylcheddol a rheoli tir.
Mae graddedigion wedi mynd ymlaen i lansio cwmnïau arloesol, arwain mentrau cynaliadwyedd, a llunio polisi ledled y DU a thu hwnt. Mae eu straeon o lwyddiant yn dyst i bŵer addysg sydd wedi’i wreiddio mewn gweithrediad yn y byd go iawn.
Daeth Clara Humphries i CyDA i astudio sut y gallai integreiddio priodweddau adeiladu gwyrdd i mewn i brosiectau byd go-iawn. Mae hi nawr yn gweithio i Retrofit West fel Rheolwr Prosiectau Ôl-osod ble mae hi’n gweithredu’r wybodaeth y enillodd drwy astudio yn CyDA yn ddyddiol.
“Dyma CyDA yn rhoi’r gobaith ac ysgogiad i fynd i’r afael a heriau hinsoddol cymhleth.“
Rheolwr Prosiectau Ôl-osod a raddiodd o’n MSc mewn Adeiladu Gwyrdd
Ond mae ymrwymiad CyDA i yrfaoedd gwyrdd yn ehangu ymhellach nag addysg uwch. Trwy ein cyrsiau byr, mae CyDA yn darparu hyfforddiant ymarferol ym mhopeth o adeiladu gwyrdd ac ynni adnewyddadwy i reoli coetiroedd a garddio organig. Mae’r cyrsiau hyn ar agor i ddysgwyr 16 oed a hŷn ac yn integreiddio mwy a mwy â modiwlau academaidd yr Ysgol Raddedig, gan greu llwybr o ddiddordeb tuag at arbenigedd.
Mae CyDA hefyd yn cefnogi gwirfoddolwyr, ac mae llawer ohonynt yn disgrifio eu hamser yn CyDA fel un a newidiodd eu bywydau. Nid gweithio mewn rolau ymarferol yn rheoli gerddi a choetiroedd CyDA yn unig y gwna ein carfannau o wirfoddolwyr preswyl 6 mis, maent hefyd yn ymgymryd â chyrsiau hyfforddi amrywiol i’w cyfarparu â’r sgiliau hanfodol sydd ei angen ar gyfer gyrfaoedd mewn rheoli tir. Trwy’r hyfforddiant, mentora a’r profiad gwerthfawr a’i henillir yn ystod eu hamser yn byw ac yn gweithio gyda chymuned CyDA mae gwirfoddolwyr yn magu’r hyder a’r sgiliau i ddechrau gyrfaoedd gwyrdd, gan ddarganfod angerdd newydd ar hyd y ffordd.
Yn ddiweddar mae Ella Catherall, sydd newydd orffen ei chyfnod gwirfoddoli 6-mis gyda’r tîm gerddi, wedi gallu cymryd ei chamau nesaf tuag at Yrfa Wyrdd drwy’r sgiliau y dysgodd yn CyDA. Mae hi nawr ar ddechrau ei lleoliad gyda’r Adam Greathead Trust, ble y bydd yn treulio blwyddyn yn hyfforddi mewn dwy ardd adnabyddus yn y DU.
Gall pobl mewn gyrfaoedd na cheir eu hystyried yn draddodiadol ‘wyrdd’ hefyd dod yn arweinwyr hinsawdd! Un o gynigion mwyaf effeithiol CyDA yw Hyfforddiant Llythrennedd Carbon, sy’n rhoi’r cyfarpar i unigolion ddod yn arweinwyr hinsawdd yn eu gweithleoedd a’u cymunedau. P’un a ydych chi’n athro, adeiladwr, lluniwr polisi neu’n fyfyriwr, mae CyDA yn eich helpu i ddeall y wyddoniaeth, cyfleu’r brys, a chymryd camau ystyrlon.
Mae ymgysylltu â phobl ifanc yn parhau i fod yn ganolog i genhadaeth CyDA. Mae’r sefydliad yn darparu gweithdai sy’n gysylltiedig â’r cwricwlwm, ymweliadau dydd a phreswyl, a sesiynau cynaliadwyedd ymarferol ar gyfer ysgolion, colegau a grwpiau ieuenctid. O fewn prosiect newydd yn CyDA a’i hariennir – “Next Generation Earth”, mae Panel Ieuenctid newydd yn cael ei ddatblygu i sicrhau bod lleisiau ifanc wedi’u hymgorffori yng ngwaith CyDA ac mewn gweithrediad cymunedol ar newid hinsawdd.
Galluogi: Cefnogi gweithrediad pellach ar draws rhwydweithiau
Unwaith mae pobl wedi’u hysbrydoli a’u hysbysu, y cam nesaf yw eu galluogi i wneud gwahaniaeth. Nid mewn addysg y daw gwaith CyDA i ben, mae’n ymestyn i arloesi, cydweithio ac arweinyddiaeth strategol.
Enghraifft berffaith o hyn yw Labordy Arloesi Prydain Di-Garbon CyDA. Mae’n darparu prosesau arloesi wedi’u hwyluso sy’n helpu sefydliadau, cynghorau a sectorau i fynd i’r afael â’r argyfyngau hinsawdd ac ecolegol. Gan dynnu ar feddwl trwy systemau a dylunio dyfodol, mae’r Labordy yn galluogi cydweithrediad ar draws terfynau ac yn trosi uchelgeisiau cynaliadwyedd yn weithrediad ymarferol.
Hyd yn hyn, mae dros 70 o sefydliadau a bron i 200 o gynghorau wedi elwa o gefnogaeth arloesi CyDA. Mae prosiectau diweddar yn cynnwys:
Tyfu i’r Dyfodol: Cefnogi twf sector garddwriaeth gwydn a chynaliadwy yn economaidd yng Nghymru trwy brosiect LPIP
Lab Senarios Gwydnwch Bwyd Dyfed Powys: Cyd-ddatblygu ymatebion lleol i heriau’r system fwyd ar draws y rhanbarth.
Mae rhwydwaith aelodaeth CyDA yn alluogwr pwerus arall. Mae’n cynnwys pobl sydd ym mhob cam o’u gyrfaoedd gwyrdd – o’r rhai sydd newydd ddechrau i weithwyr proffesiynol profiadol a’r rheini sydd wedi ymddeol. Mae ein Cynhadledd Aelodau blynyddol yn lle i rannu profiadau, dysgu oddi wrth ei gilydd, ac adeiladu momentwm ar y cyd.
Fel arweinydd strategol mewn addysg gynaliadwyedd, mae CyDA yn chwarae rhan allweddol wrth lunio datblygiad sgiliau gwyrdd rhanbarthol, gan weithio’n agos gyda’r Bartneriaeth Dysgu a Sgiliau Rhanbarthol a rhanddeiliaid eraill i sicrhau bod Canolbarth Cymru ar flaen gad y trawsnewid gwyrdd.
Man Dechrau ar gyfer Gyrfaoedd Gwyrdd
Yr Wythnos Gyrfaoedd Gwyrdd hon, rydym yn dathlu’r nifer eang o bobl sydd wedi darganfod ei llwybrau tuag at yrfaoedd gwyrdd drwy CyDA – myfyrwyr, gwirfoddolwyr, gweithwyr proffesiynol, a gwneuthurwyr newid. Mae eu straeon yn dangos mae nid yn ymwneud â swyddi yn unig ydyw gyrfaeoedd gwyrdd, maen nhw’n ymwneud â gwneud gwahaniaeth, dod o hyd i bwrpas, a helpu llunio dyfodol gwell.
Pe bai ond dechrau yr ydych neu’n edrych i gymryd y cam nesaf, mae CyDA yma i’ch cynorthwyo. O ddysgu ymarferol i arloesedd strategol, rydym yn falch o gael bod yn rhan o’r siwrnai.
Bydd Arweinydd y Rhaglen, Dr Carl Meddings, yn rhannu detholiad o brosiectau dylunio terfynol ein myfyrwyr M.Arch Pensaernïaeth Gynaliadwy, gan arddangos dylunio atgynhyrchiol mewn byd sy’n newid. Mae pensaernïaeth yn bwysig.
Mae’r ffyrdd yr ydym yn dylunio, yn adeiladu ac yn addasu ein cartrefi, ein mannau cyhoeddus a’n seilwaith yn cael effeithiau amgylcheddol, cymdeithasol a diwylliannol dwfn. Maent yn siapio bywydau, ecoleg, tirluniau a’r dyfodol
Mwy na chymhwyster
Mae’r cwrs M.Arch Pensaernïaeth Gynaliadwy yn CyDA yn her i’r model arfer pensaernïol busnes-fel-arfer. Fel rhaglen Rhan 2 wedi’i hachredu gan ARB, mae’n gam allweddol tuag at fod yn bensaer cofrestredig yn y DU. Ond yn wahanol i gyrsiau confensiynol, mae’r argyfwng hinsawdd, colli bioamrywiaeth a dyfodol atgynhyrchiol wrth ei wraidd. Mae ein myfyrwyr yn dysgu sut i adeiladu a hefyd, sut i ofalu, cwestiynu ac arwain.
Nid diben adeiladu mewn ffordd gynaliadwy yw lleihau niwed yn unig, ond hefyd, gwneud daioni; trwsio, adfer ac adfywio. Mae myfyrwyr yn cyrraedd gyda chwestiynau anodd, a radical yn aml, ac maent yn gadael gyda chynigion sy’n gwthio’r terfynau. Ni cheir ‘eco-olchi’ symbolaidd yma; mae pob prosiect yn archwilio mewn ffordd feirniadol sut y gall pobl (a mwy na phobl) gyd-fodoli mewn ffyrdd cynhwysol a thrawsnewidiol.
Rydym yn holi:
Beth mae dylunio ar gyfer dyfodol ansicr yn ei olygu?
Sut allwn ôl-osod meddylfryd, yn ogystal ag adeiladau?
Sut all pensaernïaeth gynorthwyo cymuned, cydnerthedd, bioamrywiaeth a harddwch?
Ar gyfer pwy yr ydym yn dylunio?
Mae’r ymatebion yn uchelgeisiol: o waith ôl-osod cymunedol a bach ei effaith i weledigaethau mentrus o bensaernïaeth fel catalydd ar gyfer cydnerthedd. Mae myfyrwyr yn gweithio gyda deunyddiau naturiol, economïau cylchol, crefftau lleol a meddylfryd systemau byd-eang. Caiff dyluniadau eu gwreiddio mewn lle, diwylliant a hinsawdd, ond er hyn, maent yn siarad â byd y mae angen ei drwsio.
Archwilio sut y mae’n rhaid i ni fyw, adeiladu a ffynnu
Bob mis, byddwn yn ymgynnull yn ein cartref ysbrydol yn y bryniau uwchben Machynlleth i dreulio wythnos ymdrochol yn astudio ar y cyd. Bydd myfyrwyr, staff a thiwtoriaid sy’n ymweld yn rhannu rhythm o ymholi, trafod, creadigrwydd a darparu cymorth i’w gilydd. Byddwn yn bwyta, yn adeiladu ac yn dysgu gyda’n gilydd; gan ein gilydd a chan y lle. Am yr wythnos honno, mae CyDA yn datblygu i fod yn ficrocosm o’r mathau o gymunedau yr ydym yn gobeithio eu hysbrydoli. Mae’r lleoliad yn encilfa ac yn faes profi.
Mae’r tirlun dramatig a’r tywydd sy’n newid yn creu cefndir ar gyfer archwilio a diben a rennir. Mewn byd sy’n llawn o’r elfen ddigidol a dysgu gwasgaredig, mae ein cyfnod gyda’n gilydd yn hanfodol, gan gynnig gwead i syniadau a dynoliaeth i brosiectau.
Mae carfan eleni wedi dangos angerdd, deallusrwydd a haelioni. Mae eu gwaith yn drylwyr, yn llawn dychymyg ac yn obeithiol, ac wedi’i wreiddio mewn gwaith ymchwil ac yn cael ei gynnal gan undod. Mae pensaernïaeth yn rhywbeth cydweithredol yn ôl ei hanfod, ac mae’r myfyrwyr wedi dangos bod cymuned a gofal yn offerynnau hanfodol i’r proffesiwn.
Yn y prosiectau hyn, byddwch yn gweld medr technegol, arloesedd a myfyrio beirniadol, ond hefyd, ethig gofal, ymgais i sicrhau cyfiawnder, a gweledigaeth am ffordd o fyw sy’n fwy cytbwys. Nid diwedd yw hwn, ond dechrau, ac mae’n gyfraniad at y sgwrs ar fyrder am y ffordd y mae’n rhaid i ni fyw, adeiladu a ffynnu mewn cyfnod o her ecolegol a chymdeithasol ddofn.
Prosiectau myfyrwyr
Amelia Maddox – Desg Gwymon Glannau’r Gorllewin, Llandudno, DU
Mae Desg Gwymon Glannau’r Gorllewin yn brosiect adfywio arfordirol yn Llandudno, Gogledd Cymru, sy’n cyfuno gweithgarwch tyfu gwymon gydag addysg ar gyfer y cyhoedd a stiwardiaeth amgylcheddol. Gan gwmpasu dau safle ar hyd promenâd Glannau’r Gorllewin, mae’r cynllun yn eu cysylltu trwy gyfrwng ymyriadau tirlun sy’n sensitif ar lefel ecolegol.
Mae tyfu gwymon a morwellt, rhywogaethau sy’n hanfodol ar gyfer bioamrywiaeth, dal carbon a chydnerthedd arfordirol, yn rhan ganolog o’r prosiect, a chânt eu gwneud yn weladwy ac yn hygyrch fel offerynnau ar gyfer addysg yr hinsawdd. Ar lefel bensaernïol, mae’n cyfuno ailddefnyddio addasol gyda strwythurau newydd. Mae Desg Gwymon Glannau’r Gorllewin yn lasbrint ar gyfer datblygiad arfordirol cynaliadwy.
Hannah Maxey – Desg Gwymon Glannau’r Gorllewin, Llandudno, Leeds, DU
Mae Llyfrgell Gwasg Fechan Holbeck yn brosiect cymunedol a leolir rhwng Holbeck a Phentref Trefol Holbeck, i’r de o ganol dinas Leeds. Mae’r prosiect yn ymateb i’r tlodi yn yr ardal, yr amodau byw gwael a’r datgysylltiad wrth ganol y ddinas sy’n fwy cefnog, trwy drawsnewid hen lyfrgell yn ganolfan ddiwylliannol ar lawr gwlad.
Yn hytrach nag adlewyrchu’r ffordd y mae’r Lyfrgell Brydeinig gerllaw yn ehangu, sy’n canolbwyntio ar ymchwil a busnes, mae’r Lyfrgell Gwasg Fechan yn cynnig lle sy’n canolbwyntio ar hunan-gyhoeddi, creadigrwydd a chyfranogiad cymunedol. Trwy gwestiynu pwy y mae adfywio yn eu gwasanaethu mewn gwirionedd, mae Llyfrgell Gwasg Fechan Holbeck yn cyflwyno ei hun fel safle o wrthsafiad, dychymyg a gobaith yn wyneb allgáu, anghydraddoldeb ac argyfwng amgylcheddol.
Callum Lawlor – Acle Bridge Visitor Centre, Norfolk, DU
Lleolir y prosiect hwn ym Mharc Cenedlaethol Llynnoedd Norffolc, ac mae’n cynnig canolfan ymwelwyr ac ymchwil sy’n ymateb mewn ffordd uniongyrchol i heriau ecolegol dybryd yr ardal, sy’n cynnwys llygredd maethynnau, dirywiad mawndir a cholli bioamrywiaeth.
Mae’r ganolfan yn cynorthwyo gweithgarwch adfer cynefin, niwtraliaeth maethynnau ac ymwybyddiaeth y cyhoedd o werth diwylliannol ac ecolegol unigryw y Llynnoedd. Caiff yr adeilad ei integreiddio mewn ffordd sensitif i’r tirlun a chaiff nodweddion ecolegol eu plethu i’r bensaernïaeth, gan annog bywyd gwyllt trwy gynefinoedd nythu a chynlluniau plannu bioamrywiol.
Ar lefel weithredol, mae’r ganolfan yn cyfuno addysg ar gyfer y cyhoedd gydag ymchwil wyddonol, gan weithredu fel canolfan ar gyfer dysgu, cydweithredu a gofal ecolegol hirdymor wedi’i ymwreiddio mewn gwybodaeth leol a meddwl ar ffurf systemau holistig.
Millie Bush – Dowr Kernow, Water, Wellness and Knowledge, Cernyw, DU
Mae Dowr Kernow (sy’n golygu ‘Dŵr Cernyw’) yn brosiect sy’n ail-ddychmygu ein perthynas gyda dŵr mewn byd sydd wedi’i ddatgysylltu yn gynyddol wrth rythmau naturiol. Mae’n herio naratif llygredd, niwed diwydiannol ac esgeulustod ecolegol, gan gynnig stori o adnewyddu, gofal ac ailgysylltu yn lle hynny.
Mae Dowr Kernow yn creu mannau lle y gall pobl ryngweithio mewn ffordd ystyrlon gyda dŵr: mannau nofio gwyllt glân; mannau gorffwyso ac adfer; ac amgylcheddau dysgu sy’n canolbwyntio ar ymwybyddiaeth ecolegol, diogelwch dŵr a hunan-ofal. Mae’r prosiect yn argymell dyfodol lle y caiff dŵr ei drin â pharch, lle y caiff ei ddiogelu, ei rannu a’i ddathlu.
Thea Brooman – The Centre for Environment and Humanity, Kodaikanal, India
Lleolir y prosiect hwn yn nhref Kodaikanal yn Ne India, tref sydd yn uchel yn y mynyddoedd, ac mae’n gatalydd ar gyfer datblygu cynaliadwy i’r dref, ei chymuned leol a’r tirlun o amgylch.
Y nod yw ailgysylltu pobl gyda’u hamgylchedd lleol a hyrwyddo stiwardiaeth bioamrywiaeth. Datblygwyd y cynnig ar safle sy’n eiddo i ysgol ryngwladol leol, ac mae’n rhan o fenter ehangach i drawsnewid campws presennol yn ganolfan addysg ecolegol, cadwraeth ac ymgysylltu cymunedol. Mae adfer ecosystem frodorol Shola yn rhan ganolog o’r weledigaeth, sef coedwig fynyddig unigryw ac sydd mewn perygl, a arferai ffynnu yn y rhanbarth.
Y mis diwethaf, croesawon ni ein carfan ddiweddaraf o fyfyrwyr ôl-raddedig i CyDA wrth iddyn nhw gychwyn ar daith addysgol drawsnewidiol yn ymchwilio i gynaliadwyedd ac atebion.
Mae cyrsiau Ysgol Graddedigion yr Amgylchedd CyDA yn cynnig dull integredig darlun mawr o gynaliadwyedd, gan roi’r wybodaeth, y sgiliau ymarferol a’r ysbrydoliaeth i’n myfyrwyr i weithredu ar yr argyfwng hinsawdd a bioamrywiaeth.
Mae ein cyrsiau’n cymysgu dysgu academaidd â gweithdai ymarferol gan academyddion sy’n arbenigwyr yn eu meysydd ac yn cwmpasu ystod eang o bynciau sy’n gysylltiedig â chynaliadwyedd, gan alluogi myfyrwyr CyDA i fynd ymlaen i wneud gwahaniaeth gwirioneddol mewn amrywiaeth o lwybrau gyrfa, o ymchwilio i atebion, cynghori ar bolisi hinsawdd, pensaernïaeth gynaliadwy, a thu hwnt.
Yn ystod ein modiwlau a addysgir, mae myfyrwyr yn ymuno â ni am wythnos dysgu ddwys o hyd, cyn parhau â’u gwaith cwrs o gartref, gydag opsiwn dysgu o bell ar gael ar gyfer ein cyrsiau MSc ac MRes. Mae’r dull hwn yn helpu i roi’r hyblygrwydd i’n myfyrwyr i ffitio eu hastudiaethau o amgylch gwaith, eu teuluoedd ac ymrwymiadau eraill.
Cynaliadwyedd ar waith
Un o ganlyniadau cael wythnosau dysgu dwys yw bod yna bob amser hwyl arbennig o amgylch CyDA pan fydd myfyrwyr ar y safle, ac roedd yr wythnos dysgu gyntaf eleni, i’n myfyrwyr MSc, MRes ac M.Arch, yn arbennig o drydanol.
I’r myfyrwyr hynny sy’n gallu ymuno ar y safle, nid yn unig y cânt eu mwynhau gan olygfeydd anhygoel. Gallant hefyd elwa o fwy na 50 mlynedd o brofiad cynaliadwyedd CyDA sydd wedi trawsnewid safle CyDA o chwarel lechi segur yn labordy byw, gan arddangos cynaliadwyedd ar waith, gan gynnwys:
Adeiladau arbrofol wedi’u cynllunio’n gynaliadwy – gan gynnwys adeiladau pridd wedi’i ramio a byrnau gwellt.
Gerddi a reolir yn organig sy’n darparu lle dysgu defnyddiol ac yn cyflenwi ffrwythau a llysiau ffres i Gaffi’r CyDA.
Coetiroedd a reolir yn gynaliadwy sy’n darparu pren a chynefinoedd cyfoethog ar gyfer ystod amrywiol o fywyd gwyllt, gan gynnwys ystlumod, llwynogod, moch daear, pathewod, beleod coed a mwy.
Drwy ddod â myfyrwyr o’n holl gyrsiau MSc ac MRes ynghyd, o Gynaliadwyedd a Newid Ymddygiad, i Adeiladu Gwyrdd, mae’r wythnos gyntaf yn gweld croesffrwythloni gwirioneddol o syniadau, wrth i fyfyrwyr â gwahanol setiau sgiliau a chefndiroedd drafod yr hyn maen nhw wedi bod yn ei ddysgu.
Dros yr wythnos dysgu, cyflwynwyd myfyrwyr i gysyniadau a damcaniaethau cynaliadwyedd ac addasu trawsnewidiol yn amrywio o feddwl systemau, newid ymddygiad a pholisi hinsawdd i ecosystemau, i ddefnydd tir a’r amgylchedd adeiledig.
Ymhlith uchafbwyntiau’r wythnos roedd:
Gweithdy yn asesu gwydnwch adeiladau pren ar y safle yn CyDA.
Gweithgaredd yn asesu effeithiau negyddol planhigion ymledol fel Rhododendron ponticum ar fflora a ffawna brodorol.
Taith gerdded yn y bryniau uwchben CyDA i gasglu a dadansoddi data gwynt.
Gweithgaredd yn asesu effeithiau negyddol planhigion ymledol fel Rhododendron ponticum ar fflora a ffawna brodorol.
Rhoddodd y darlithydd gwadd Susan Steed sgwrs ar drawsnewid ac economeg.
Gweithdy yn archwilio systemau bwyd o gynhyrchu, prosesu, dosbarthu a defnyddio.
Dangosiad ffilm o Plan Z – gyda rhai o’r gwneuthurwyr ffilmiau yn ymuno â ni ar-lein am sesiwn Holi ac Ateb.
Dychwelodd graddedigion CyDA ar gyfer panel lle rhannasant eu profiadau o astudio gyda ni, ynghyd â rhai o’r pethau anhygoel maen nhw’n eu gwneud nawr. Un graddedig a ddychwelodd oedd Ruth Chapman, sydd bellach yn Gyfarwyddwr Rheoli Gweithredol Dulas Limited, cwmni a ddechreuodd yn wreiddiol yn CyDA, sy’n gweithio ar ynni adnewyddadwy ac oergelloedd solar brechlyn achub bywydau.
Cyfarfod a siarad â’n myfyrwyr newydd a gwneud cysylltiadau newydd!
M.Arch mewn Pensaernïaeth Cynaliadwy (ARB Rhan 2)
Cwrs sydd â chynaliadwyedd wrth ei wraidd, ochr yn ochr â dysgu academaidd, mae ein cwrs M.Arch mewn Pensaernïaeth Gynaliadwy yn rhoi cyfle i fyfyrwyr ddatblygu sgiliau adeiladu ymarferol, ennill profiad o ddefnyddio amrywiaeth o ddeunyddiau adeiladu cynaliadwy, a dysgu o’n pum degawd o arbrofi gyda dylunio cynaliadwy.
Os byddwch chi byth yn ymweld â CyDA yn ystod wythnos dysgu pensaernïaeth, rydych chi’n siŵr o weld llu o fyfyrwyr yn gwneud rhywbeth diddorol, ac nid oedd yr wythnos gyntaf ar gyfer ein carfan 2025 yn eithriad. Gellid gweld myfyrwyr ar draws y safle yn braslunio, yn teithio o gwmpas yr enghreifftiau niferus o adeiladau cynaliadwy arloesol ac arbrofol yn CyDA, neu mewn amrywiol fannau yn trafod eu darlithoedd a gweithdai ymarferol eraill.
Mae uchafbwyntiau’r wythnos wedi cynnwys:
Ymweliad â safle i Fangor, yn Ngogledd Cymru, lle gwnaeth myfyrwyr ymgyfarwyddo â’r lleoliad cyn eu prosiect ymgysylltu cymunedol, a fydd yn digwydd yn y ddinas.
Taith o adeiladau gwyrdd CyDA.
Gweithdai braslunio gyda’r pensaer Chris Loyn yn arolygu amgylchedd naturiol ac adeiladau cynaliadwy CyDA.
Gweithdy ‘Gwledd Lyfrau’, lle archwiliodd y darlithydd a’r pensaer Zoe Quick ddarllen fel math o gyffredinu, a chymdeithasoldeb, materoldeb, ac ecolegau gwleidyddol ‘darllen er mwyn cydnerthedd.’
Darlithoedd yn archwilio cynaliadwyedd yn yr amgylchedd adeiledig gan staff CyDA, gan gynnwys darlith gan ein tîm Labordy Arloesi Prydain Di- garbon.
Diddordeb mewn astudio yn CyDA?
Dewch i’n gweld naill ai’n bersonol neu ar-lein ar gyfer un o’n Diwrnodau Agored ôl-raddedig. Bydd ein Diwrnodau Agored yn rhoi cyfle i chi glywed gan staff, myfyrwyr a graddedigion CAT am sut beth yw astudio yn CyDA mewn gwirionedd, gyda digon o gyfleoedd i ofyn cwestiynau.
Ymunwch ag wythnos dysgu CyDA fel Cwrs Byr
Rydym wedi agor ychydig o leoedd ar rai o’n hwythnosau dysgu sydd i ddod, sy’n wych os ydych chi eisiau ymchwilio i bwnc penodol sy’n gysylltiedig â chynaliadwyedd neu gael blas go iawn o sut beth yw astudio cwrs ôl-raddedig yn CyDA.
Er mwyn defnyddio ynni adnewyddadwy lleol yn lle tanwydd ffosil, mae angen i gymunedau gael y wybodaeth, y sgiliau a’r offerynnau cywir. Mae graddedig CyDA, Anna Hartley, yn cyflwyno CELESTE, system newydd sy’n galluogi unrhyw un i archwilio’r potensial ar gyfer prosiectau ynni adnewyddadwy yn eu hardal leol.
Cydnabyddir yn eang bod yn rhaid disodli tanwydd ffosil gydag ynni adnewyddadwy gymaint ag y bo modd, er mwyn cyflawni nodau carbon net sero byd-eang a lleddfu effeithiau gwaethaf newid hinsawdd. Er ein bod yn clywed gryn dipyn am ffermydd gwynt a solar mawr sydd wedi costio miliynau o ddoleri ac sy’n eiddo i wladwriaethau a chorfforaethau, nodwyd bod cymunedau ynni adnewyddadwy (RECs) ar raddfa fach, lle y mae dinasyddion yn dod ynghyd i gynhyrchu, cyfnewid a defnyddio ynni adnewyddadwy, yn elfen allweddol yn y pontio hwn.
Nid oes dau REC yn union yr un fath, ond mae’r UE yn eu disgrifio fel endidau cyfreithiol sy’n cyfuno nodau economaidd anfasnachol gyda nodau cymunedol amgylcheddol a chymdeithasol. Maent yn rhannu gweithgarwch llywodraethu agored a gwirfoddol, cyd-berchnogaeth a rheolaeth gan aelodau (sy’n ddefnyddwyr hefyd), ac mae creu buddion cymdeithasol ac amgylcheddol yn hytrach nag elw ariannol yn brif ddiben iddynt.
Onid yw hyn yn swnio’n wych? Ond yn Ffrainc, lle’r wyf yn byw, nid yw RECs yn rhywbeth y mae pobl yn ymwybodol iawn ohonynt nac yn rhywbeth y mae pobl yn eu deall. Beth pe bai rhaglen yn bodoli a fyddai’n gallu cyflymu datblygiad RECs wrth godi ymwybyddiaeth o systemau ynni yn ehangach? Ystyriais y cwestiwn hwn yn ystod fy nghyfnod yn ysgrifennu’r traethawd estynedig ar gyfer fy nghwrs MSc Cynaliadwyedd mewn Darparu Ynni a Rheoli’r Galw yn CyDA.
Pontio’r bwlch o ran gwybodaeth
Nid yw asesu safle o ran ei addasrwydd ar gyfer prosiect ynni adnewyddadwy yn rhywbeth cymhleth iawn, ond mae’n gofyn am rywfaint o wybodaeth arbenigol. Os ydym yn dymuno gweld miloedd o gymunedau bychain ar draws y byd yn dechrau eu hadeiladu, mae’n ymddangos yn amlwg y dylai fod mwy o offerynnau ar gael sy’n gallu darparu hyn.
Trwy ddwyn ynghyd amrediad o setiau data ar-lein sydd ar gael, roeddwn yn teimlo’n siŵr y gallwn greu rhaglen wedi’i chynllunio ar gyfer defnyddwyr nad ydynt yn arbenigwyr, y byddai’n cynnal asesiadau dichonolrwydd wedi’u symleiddio ar gyfer RECs. Dim ond lleoliad daearyddol y defnyddwyr ddylai fod yn ofynnol ar gyfer hyn, ynghyd â’u parodrwydd i ymgysylltu â rhywfaint o waith ystyried ynni yn y dyfodol er mwyn gweithredu.
Manteisio ar offerynnau digidol
Wrth i’r gwaith ymchwil symud yn ei flaen, deuthum yn fwy argyhoeddedig bod offeryn o’r fath yn angenrheidiol ac yn ddefnyddiol. Mae bron yr holl waith ymchwil a thrafodaeth ynghylch RECs yn canolbwyntio ar eu dimensiynau technegol, economaidd a pholisi, ac ni roddir fawr iawn o sylw i gynnwys y cyhoedd yn ehangach, sef yr union bobl sy’n gyfrifol am greu a rhedeg RECs.
Yn ail, mae offerynnau digidol sy’n ymwneud â datblygu ynni adnewyddadwy yn rhai ar gyfer defnyddwyr arbenigol ar y cyfan, mae eu cwmpas yn gyfyngedig iawn, ac mae manteisio arnynt yn aml yn broses ddrud.
Erbyn i gyfnod fy nhraethawd estynedig ddod i ben, roeddwn wedi creu rhaglen brototeip o’r enw System Cymorth Penderfynu CELESTE. Ystyr CELESTE yw Créons des Énergies Locales, Écologiques, Solidaires et Transformatrices Ensemble (Creu Ynni Lleol, Ecolegol, Cefnogol a Thrawsnewidiol Gyda’n Gilydd). Mae CELESTE yn gweithredu fel offeryn addysgol sy’n defnyddio cyfoeth y data sydd ar gael i’r cyhoedd, ei becynnu o’r newydd mewn ffordd ddefnyddiol, yn hytrach na datblygu systemau cymhleth newydd. Mae hefyd yn rhywbeth modwlar ac y mae modd ei ehangu, sy’n golygu mai’r dechrau yn unig yw’r hyn sydd ar gael ar hyn o bryd, ac nad oes cyfyngiad o ran niferoedd a mathau y modiwlau y byddai modd eu hychwanegu.
Y defnyddiwr sy’n gyfrifol am benderfynu gweithredu ar ôl defnyddio CELESTE, ond mawr obeithiaf y byddant o leiaf yn teimlo’n fwy gwybodus ac yn ymgysylltu’n fwy â’r sgwrs ynghylch ynni adnewyddadwy. Fel hyn, mae CELESTE yr un mor bwysig fel offeryn ymgysylltu ac addysgol ag y mae fel offeryn modelu systemau.
Sut mae CELESTE yn gweithio?
Mae gan CELESTE ryngwyneb syml ac fe’i gynlluniwyd i dywys y defnyddiwr trwy bedwar cam allweddol, yn debyg i gyfleuster cyfrifo ôl troed carbon.
1. Cychwynnwch yma: Mae’r defnyddiwr yn nodi enw eu comiwn yn Ffrainc i weld data megis poblogaeth y comiwn, cyfanswm yr ynni y mae’r comiwn wedi ei ddefnyddio yn ystod y flwyddyn ddiweddaraf sydd ar gael (2021 yn yr achos hwn), a chyfran y defnydd hwnnw sy’n cyfateb â’r sector preswyl.
2. Newid newidynnau: Yma, mae’r defnyddiwr yn dechrau dychmygu eu dyfodol o ran ynni, gan doglo gwahanol newidynnau i weld sut y mae’r rhain yn effeithio ar alw y comiwn am drydan, megis y flwyddyn (tan 2060), rhagfynegiadau poblogaeth, sefyllfaoedd newid hinsawdd, a phatrymau defnydd fel cerbydau trydan a’r defnydd o systemau aerdymheru. Mae siart bar yn dangos y galw go iawn am drydan yn erbyn y galw yn y dyfodol yn glir, yn unol â’r hyn a nodwyd gan y defnyddiwr.
3. Beth sy’n bosibl?: ar yr adeg hon, bydd y defnyddiwr yn cael dechrau dylunio system ynni newydd. Cyflwynir asesiad dichonolrwydd sylfaenol iddynt ar gyfer fferm wynt ar y tir neu PV solar yn eu comiwn. Gall y defnyddiwr doglo maint y weithfa a gweld sut y mae hyn yn effeithio ar y maint ffisegol, pa ganran o angen y comiwn am drydan y byddai hyn yn ei fodloni, y gost a’r amser ad-dalu, a’r lleihad mewn allyriadau CO2.
4. Y camau nesaf: Yn olaf, dangosir argymhellion i’r defnyddiwr ynghylch ffyrdd o leihau eu defnydd o ynni, sefydliadau lleol a chenedlaethol sy’n cefnogi RECs, ymgynghorwyr EC sy’n gallu dechrau eu cynghori ar eu taith REC, a rhestr o RECs sydd eisoes yn gweithredu yn eu hardal ddaearyddol y gallant ymweld â nhw ac ymchwilio iddynt.
Beth nesaf?
Prototeip yw CELESTE o hyd, a luniwyd yn Google Sheets ac sy’n defnyddio setiau data a lawrlwythwyd ymlaen llaw ar gyfer nifer gyfyngedig o gomiwnau. Mae nifer o’r cyfrifiadau a wneir gyda’r data yn eithaf bras, gan ddefnyddio amcangyfrifon cyffredinol pan fydd data adolygu gan gymheiriaid ac y mae modd ymddiried ynddo, ar goll. Fodd bynnag, wrth i wybodaeth well ddod ar gael, mae modd integreiddio hwn yn hawdd, gan wella ansawdd yr allbynnau.
Pwy sy’n gallu defnyddio CELESTE?
Rydw i wedi cofrestru CELESTE dan drwydded Creative Commons fel bod modd ei rannu, ei addasu a’i ailgymysgu gan unrhyw endid anfasnachol sy’n dymuno mynd ag ef ymhellach.
Er mai ystyried data ar gyfer Ffrainc yn unig y mae CELESTE ar hyn o bryd, nid oes rheswm pam na ellir ei addasu i unrhyw le yn y byd. Gallai gwledydd nodi eu rhanbarthau gweinyddol eu hunain yn lle comiwnau, cynnwys eu setiau data trydanol a phoblogaeth lleol ac addasu’r cyfrifiadau – er enghraifft ynghylch y galw nodweddiadol am drydan ar gyfer cerbyd trydan mewn blwyddyn, a chost technolegau adnewyddadwy – yn ôl y wybodaeth ddiweddaraf ar gyfer eu hardal.
Ni fydd gan ddwy wlad yr un fath o ddata yn union, felly mae’n gyffrous ystyried amrediad y modiwlau ychwanegol y byddai modd eu cynllunio a’u cynnwys yn CELESTE. Mae potensial hydrodrydanol, storio mewn batris a hyblygrwydd y grid, metrigau thermo-synwyrusrwydd, a mynediad i grantiau a chymorthdaliadau lleol yn llond dwrn o’r modiwlau y byddai modd eu hychwanegu, o gael y mynediad i’r data cywir ac wrth i’r bobl gywir ymgymryd â’r gwaith.
At hynny, byddai modd i RECs presennol ddefnyddio CELESTE i weld sut y byddai eu gweithfeydd yn perfformio mewn gwahanol hinsawdd, amodau amserol ac ymddygiadol, neu gan ysgolion a sefydliadau fel offeryn addysgol er mwyn gwella dealltwriaeth o’r pwnc.
Mae Anna Hartley yn awdur o Awstralia sydd wedi byw ym Mharis a Beijing er 2011. Cyhoeddwyd ei gwaith yn The Washington Post, France 24, Forbes Travel Guide, The Houston Chronicle, The New Zealand Herald, The Vancouver Sun, the Beijinger, a Chylchgrawn Babbel. Graddiodd o gwrs Cynaliadwyedd mewn Darpariaeth Ynni a Rheoli’r Galw CyDA yn 2024.
Yn ystod eu blwyddyn olaf yn astudio’r cwrs Meistr mewn Cynaliadwyedd yn CyDA, mae myfyrwyr yn archwilio pwnc perthnasol yn fanwl trwy gwblhau traethawd estynedig terfynol. Mae hyn yn cynnwys cynllunio, ymchwilio a chyflwyno darn o waith ymchwil estynedig ac a luniwyd yn annibynnol yn eu maes astudio. Mae yr un mor bwysig bod y traethawd estynedig yn galluogi myfyrwyr i arddangos y sgiliau meddwl beirniadol, casglu data a dadansoddi y maent wedi eu datblygu trwy gydol eu gradd.
Mae’r traethawd estynedig yn datblygu’r wybodaeth bresennol sy’n bodoli ac mae rhai traethodau estynedig yn mynd ymlaen i gael eu cyhoeddi mewn cyfnodolion gwyddonol neu’n dod yn sylfaen ar gyfer gwaith ymchwil pellach. Mae myfyrwyr wedi defnyddio’r traethawd estynedig i archwilio hyfywedd syniad busnes neu gynnyrch sy’n cael effaith gadarnhaol hefyd.
Fel rhan o ddathliadau Daucanmlwyddiant yr Oriel Genedlaethol, daeth Triumph of Art – prosiect cenedlaethol gan yr artist Jeremy Deller – â sefydliadau o bob cwr o’r DU ynghyd i ddathlu rôl celf, diwylliant a bywyd dinesig wrth lunio ein cymunedau. Roedd Canolfan y Dechnoleg Amgen yn falch o fod yn gydweithiwr ac yn bartner arddangos yn y digwyddiad rhyfeddol hwn.
Yn Sgwâr Trafalgar, nodwyd presenoldeb CyDA gan osodiad pensaernïol pwerus a chyfres o weithdai ymarferol, pob un wedi’i wreiddio mewn cynaliadwyedd, creadigrwydd a chymuned. Cynigiodd y digwyddiad gyfle unigryw i arddangos ethos CyDA a gwaith ei myfyrwyr ar lwyfan cenedlaethol.
“Roedd CyDA wrth eu bodd yn cydweithio â Jeremy Deller ar gomisiwn Triumph of Art ar gyfer daucanmlwyddiant yr Oriel Genedlaethol dros y flwyddyn ddiwethaf, gan arwain at yr arddangosfa ysblennydd undydd yn Sgwâr Trafalgar. Roedd yn ysbrydoledig gweld pafiliwn myfyrwyr CyDA “Gorsedd”, yn dod â phalet o bridd a llechi Cymreig o Chwarel Llwyngwern i’r ddinas ac i weld yr oriau lawer o grefft gan y myfyrwyr a’r gwirfoddolwyr yn gwehyddu helyg yn dwyn ffrwyth. Fe wnaethon ni hefyd fwynhau hwyluso gweithdai lluniadu siarcol ac adeiladu pridd a chael y cyfle i siarad ag aelodau’r cyhoedd am waith hanfodol CyDA yn darparu sgiliau ar gyfer y dyfodol.” - Eileen Kinsman, Cyd-brif Swyddog Gweithredol CyDA
Ymgynulliad o Gefnogwyr CyDA
Dechreuodd y diwrnod gyda chynulliad boreol i rai o gefnogwyr hir dymor CyDA, gan gynnig cyfle i gysylltu a rhannu diweddariadau ar waith CyDA, a dathlu’r achlysur gyda’n gilydd. Ar ôl crynodeb o adeiladwaith ‘Gorsedd’ gan myfyrwyr Jordan Hau a Brandon Roberts, cafodd gwesteion eu hebrwng i arddangosfa CyDA yn Sgwâr Trafalgar i archwilio adeiladwaith a gweithdai’r myfyrwyr yn uniongyrchol.
Roedd y digwyddiad arbennig hwn yn gyfle i ddiolch i gefnogwyr CyDA ac arddangos effaith eu cyfraniadau wrth alluogi profiadau addysgol trawsnewidiol ac ymgysylltu â’r cyhoedd.
“Roedd yn hyfryd gweld yr amrywiaeth o weithgareddau a phobl o bob oed yn cael hwyl ond yn dysgu ar yr un pryd o weithgareddau CyDA. Roedd yn gyfarfyddiad hynod ddifyr, cyfoethog a bywiog gyda phob aelod o staff CyDA ar lawr gwlad hefyd. Mor galonogol gweld cymaint o bobl ifanc brwdfrydig hefyd.” – Cefnogwr CyDA
Gorymdaith
Ymunodd myfyrwyr CyDA â chydweithwyr eraill yn nigwyddiad Triumph of Art ar gyfer yr orymdaith Bacchanalian trwy Whitehall i Sgwâr Trafalgar, gan gario’r faner a grëwyd ar gyfer CyDA gan y gwneuthurwr baneri Ed Hall.
Rhannu Sgiliau ac Ysbrydoli Dyfodolau
Ochr yn ochr â gosodiad y ‘Gorsedd’, cynhaliodd myfyrwyr a staff addysgu CyDA weithdy yn arddangos Pridd Cywasgedig (Rammed Earth) fel deunydd adeiladu cynaliadwy a hwylusodd tîm addysg CyDA ofod lluniadu creadigol i ddychmygu dyfodol cynaliadwy.
Mae gwaith addysg CyDA mor effeithiol oherwydd ein bod yn credu ym mhwysigrwydd gweld, datblygu a defnyddio atebion ymarferol yn uniongyrchol. Mae ysbrydoli pobl trwy waith ymarferol gyda deunyddiau neu drwy ddychmygu sut olwg fyddai ar ddyfodol gwyrdd yn rhan allweddol o ymweliadau grŵp, gwirfoddoli a hyfforddiant CyDA.
Ochr yn ochr â’n gweithdai, roeddem yn gallu siarad â’r mynychwyr am CyDA a’n gwaith yn rhannu atebion i’r argyfwng hinsawdd. Roedd yn bleser siarad â chynifer o bobl â diddordeb a brwdfrydedd, llawer ohonynt eisoes yn ymwybodol o CyDA neu wedi ymweld yn y gorffennol.
Plinthau Pridd Cywasgedig
Wedi’u hysbrydoli gan blinthau Sgwâr Trafalgar, gwahoddwyd ymwelwyr i greu fersiynau bach gan ddefnyddio pridd wedi’i ramio—techneg adeiladu draddodiadol a chynaliadwy a ddefnyddir yn helaeth yn CyDA. Cefnogwyd y gweithgaredd gan Rescued Clay sydd wedi’u lleoli ym Mharc Royal yn Llundain, a chyflenwodd y clai a ddefnyddiwyd ar y diwrnod.
“Roedd yn hyfryd cael gwahoddiad i fod yn rhan o’r diwrnod a chyflenwi clai i CyDA ar gyfer y gweithdai pridd wedi’i ramio. Cafodd y clai ei adfer o safleoedd adeiladu lleol, gan ddangos sut y gellir ailddychmygu ac ailddefnyddio deunyddiau gwastraff” – Prashant Patel, Rescued Clay
Gweithdy Creu Gweledigaeth Siarcol
Cymerodd y cyfranogwyr ran hefyd mewn gweithdy creu gweledigaeth, gan ddefnyddio siarcol a wnaed o ddarnau helyg o adeilad y ‘Gorsedd’. Anogodd y gweithgaredd bobl o bob oed i lunio eu gweledigaethau o ddyfodol cadarnhaol—un lle mae dynoliaeth wedi codi i heriau’r argyfyngau hinsawdd a bioamrywiaeth.
Helpodd awgrymiadau lluniadu syml a chanllawiau gweledol i’r broses gwneud siarcol i wneud y gweithgaredd yn hygyrch i bawb.
“Mae hwn wedi bod yn brosiect cyffrous, heriol ac ysbrydoledig i fod yn rhan ohono. Y cyfle i fod yn ymarferol mewn amgylchedd mor gefnogol yw’r union beth roeddwn i eisiau gan fy ngradd Meistr yn CyDA.” — Hannah Maxey, myfyrwraig CyDA
Mae ‘Gorsedd’ yn tynnu ar fytholeg Geltaidd, defodau Derwyddol, a hanes rhyfel yr Oriel Genedlaethol. Wedi’i hadeiladu gan ddefnyddio pren Cymreig, helyg o Wlad yr Haf, llechi o Chwarel Llwyngwern CyDA, a phren haenog wedi’i adfer o ReCollective, mae’r strwythur yn ddathliad o ddeunyddiau naturiol ac ymdrech ar y cyd. Cefnogwyd myfyrwyr gan diwtoriaid, graddedigion CyDA, a chydweithwyr, gan gynnwys Momentum Engineering.
“Rydym wedi bod yn darparu cefnogaeth beirianyddol i ddylunio strwythurau a grëwyd yn ystod Wythnos ‘Build’ ers dros 20 mlynedd ac mae Triumph of Arts yn un o’r prosiectau mwyaf a wnaed.” — Richard Heath, Momentum Engineering
Roedd yr adeiladu ei hun yn weithred berfformiadol yn adleisio technegau codi ysguboriau traddodiadol. Codwyd y ffrâm yn gyfan gwbl â llaw mewn arddangosfa goreograffig o waith tîm a symlrwydd.
Roedd ‘Gorsedd’ a’r gweithdai yn Sgwâr Trafalgar yn fwy na digwyddiad undydd—roeddent yn ddathliad o’r hyn sy’n bosibl pan fyddwn yn adeiladu gyda’n gilydd. Ers hynny mae’r myfyrwyr y tu ôl i’r prosiect wedi ffurfio Studio CLAASH, cydweithfa ddylunio ac adeiladu a fydd yn cario’r momentwm hwn ymlaen.
Mae cynlluniau eisoes ar y gweill i ddod â’r Orsedd yn ôl i CyDA ar gyfer digwyddiad, gan barhau i rannu neges o newid cynaliadwy, wedi’i yrru gan y gymuned.
Ymwelwch CyDA yn nigwyddiadau ledled Cymru’r haf hwn
Yr haf hwn, byddwn hefyd yn mynychu gwyliau a digwyddiadau eraill yng Nghymru, gan rannu ein gwaith a chysylltu â’r rhai sy’n mynychu.
Dewch i ymweld â ni rhwng 2 a 9 Awst yn Hwb Sector Gwirfoddol WCVA yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Wrecsam neu os ydych chi’n mynychu Gŵyl Green Man rhwng 15 a 18 Awst dewch i ddweud helo wrthym ni yn Einsteins Garden.
Ar Ddydd Sadwrn 19 Gorffennaf, croesawodd Ganolfan y Dechnoleg Amgen (CyDA) raddedigion, ffrindiau, teuluoedd a staff i ddathliad llawen o gyflawniad, cymuned a gobaith ar gyfer y dyfodol.
Roedd Seremoni Graddio 2025 yn garreg filltir arwyddocaol i dros 220 o fyfyrwyr a gwblhaodd raddau ôl-raddedig mewn cynaliadwyedd yn Ysgol Raddedig CyDA. Wedi’i gosod yn erbyn cefndir hardd canolfan eco CyDA yng nghanolbarth Cymru, roedd y digwyddiad yn llawn heulwen, gwênu, a straeon am drawsnewid.
Dathliad o Weithredwyr Newid
Daeth graddedigion CyDA ynghyd o bob cwr o’r DU a thu hwnt i ddathlu eu cyflawniadau mewn meysydd fel cynaliadwyedd ac addasiad, ynni adnewyddadwy, pensaernïaeth gynaliadwy, bwyd ac ecoleg. Mae llawer o raddedigion eleni eisoes wedi dechrau rhoi eu dysgu ar waith mewn ffyrdd dyanwadol — o lansio busnesau gwyrdd i ddylanwadu ar bolisi ac arwain prosiectau cymunedol.
Dechreuodd Cadeirydd Bwrdd Ymddiriedolwyr CyDA, Ben Summers, y seremoni drwy dynnu sylw at rai o’r straeon hyn.
“Er bod pob un ohonoch wedi cymryd eich llwybr eich hun i gyrraedd yma, wedi’i siapio gan wahanol leoedd, proffesiynau, angerddau a phrofiadau, heddiw, rydych chi’n sefyll gyda’ch gilydd fel rhan o rywbeth mwy: cymuned CyDA.
Yr hyn sy’n gwneud graddedigion CyDA yn arbennig yw’r hyn sy’n digwydd ar ôl eich astudiaethau ac ymchwil yma. Chi sy’n cario ymlaen effaith wirioneddol ein gwaith – yn y prosiectau rydych chi’n eu harwain, y cymunedau rydych chi’n eu cefnogi, a’r systemau rydych chi’n helpu trawsnewid.”
Ben Summers – Cadeirydd yr Ymddiriedolwyr yn siarad yn ein seremoni Graddio
Mae rhai o’r myfyrwyr sy’n graddio ddydd Sadwrn yn cynnwys:
Justina Raggett, a gyflwynodd ei thraethawd hir yn ddiweddar yn y Culinary Institute of America ac sydd bellach yn gweithio i ehangu bwydlenni cynaliadwy ac iach ar gyfer arlwyaeth prifysgolion.
Fran Graham, sy’n Rheolwr Allgymorth i’r Woodland Trust, ac yn defnyddio’r wybodaeth o’i MSc i weithredu newid cymdeithasol, cyfleu gwleidyddiaeth, a chanolbwyntio ar waith grŵp a hwyluso.
Liam Rickard, mae llawer o fyfyrwyr wedi mwynhau ei gerddoriaeth yn CyDA yn ystod wythnosau astudio ar y safle, ac bellach mae’n defnyddio ei berfformiadau a’i lwyfannau i rannu atebion hinsawdd mewn sawl iaith.
Rocey Belandria, fel Swyddog Newid Hinsawdd ac Amgylchedd Naturiol yng Nghyngor Cherwell mae Rocey yn gweithio tuag at gefnogi gwellhad natur o safbwynt strategol trwy fentrau i ddiogelu, amddiffyn a gwella’r amgylchedd naturiol.
Peter O’Toole yw un o sylfaenwyr Rhwydwaith Gweithredu ar Newid Hinsawdd, Milton Keynes, ac mae’n gweithio ar ymgysylltu’r gymuned a’r cyngor ar faterion newid hinsawdd lleol, cynaliadwyedd, yr amgylchedd a chydraddoldeb, tra hefyd yn gweithio ar brosiect arferion cynaliadwy yng Nghenia gyda chymuned Maasai.
Ac yma yn CyDA, astudiodd Rachel Tuckett tra’n gweithio yn yr Adran Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig mewn polisi gwyrdd, ac mae hi bellach yn arwain Labordai Arloesi Prydain Di- Garbon CyDA.
Mae dau o’n graddedigion hefyd wedi ymuno â Bwrdd Ymddiriedolwyr CyDA yn ddiweddar:
Mae Megan McGrattan yn arloesi ymchwil i dai cost isel, a’r gallu i’w ehangu’n gyflym gan ddefnyddio argraffu 3D a deunyddiau clom traddodiadol.
Ac mae Andy Baylis yn defnyddio gwybodaeth o gwrs Adeiladu Gwyrdd CyDA i leihau effaith amgylcheddol adeiladu trwy ei gwmni Jenga Design ac mae’n cefnogi’n strategol gyda phrosiectau ailddatblygu CyDA.
Mae eu straeon yn ein hatgoffa’n bwerus o’r rôl y mae’r sgiliau a’r wybodaeth y mae myfyrwyr yn eu hennill ar ein cyrsiau ôl-raddedig yn ei chwarae wrth gyfarparu pobl i fynd i’r afael â’r argyfyngau hinsawdd a bioamrywiaeth.
Rachel Tuckett yn graddio
Geiriau Ysbrydoledig gan Judy Ling Wong
Y siaradwr gwadd eleni oedd yr ysbrydoledig Judy Ling Wong, Llywydd Anrhydeddus o’r Black Environment Network ac eiriolwr gydol oes dros gyfiawnder a chynhwysiant amgylcheddol. Roedd ei hanerchiad yn ysmudiadol ac yn ysgogol, gan rymuso graddedigion i feddwl am sut y gallant greu dyfodol gwell gyda’i gilydd a phwysigrwydd cyfiawnder hinsawdd wrth lunio hyn.
“Mae cynaliadwyedd yn dibynnu ar berthynas pobl â natur, a pherthynas pobl â’i gilydd – pobl yw’r grym eithaf dros newid; trwy ddod â meddwl, teimlo a gweithredu at ei gilydd.
Mae Cyfiawnder Cymdeithasol, Cyfiawnder Amgylcheddol a Chyfiawnder Hil yn dod at ei gilydd i ffurfio Cyfiawnder Hinsawdd a gall llywodraethau, sefydliadau, grwpiau cymunedol ac unigolion gydweithio ar draws gwahanol sectorau ac ar wahanol lefelau gan ddefnyddio gwybodaeth, sgiliau ac angerdd i lunio ein dyfodol.”
Judy Ling Wong, Llywydd Anrhydeddus o’r Black Environment Network
Fe wnaeth ei chyflwyniad a’i hanerchiad hefyd annog ein graddedigion i barhau â’u hangerdd a’u pwrpas, ac i barhau i adeiladu byd mwy cyfiawn a chynaliadwy.
Diwrnod i’w Gofio
Roedd y seremoni hefyd yn cynnwys areithiau gan staff CyDA, cyflwyniad tystysgrifau, a digon o amser i ddathlu a chysylltu. Mwynhaodd y graddedigion a’u gwesteion bryd o fwyd blasus, cerddoriaeth fyw, a’r cyfle i archwilio safle hardd CyDA — enghraifft fyw o atebion cynaliadwy ar waith.
Yn ystod y seremoni, fe wnaethom hefyd ddathlu darlithydd hirhoedlog yr Ysgol Graddedigion, Dr Frances Hill, a ymddeolodd ym mis Ebrill ar ôl 15 mlynedd o gefnogi myfyrwyr CyDA gyda’u hastudiaethau.
Dr Frances Hill yn derbyn blodau
Wedi’ch ysbrydoli i ddysgu mwy am astudio ar gwrs Graddedig yn CyDA?
Fel rhan o ddathliad Daucanmlwyddiant yr Oriel Genedlaethol, y Triumph of Art, daeth myfyrwyr o Ysgol Graddedig yr Amgylchedd CyDA â strwythur newydd pwerus yn fyw yng nghalon Llundain. Mae’r ‘Orsedd’ yn adeiladwaith pensaernïol trawiadol wedi’i ddylunio a’i adeiladu gan grŵp o fyfyrwyr ar y cwrs Feistr mewn Pensaernïaeth Gynaliadwy, yn ystod eu modiwl Adeiladu mewn cydweithrediad â’r artist Jeremy Deller, Oriel Mostyn yn Llandudno a’r Oriel Genedlaethol.
A Structure Rooted in Sustainability
A’i wreiddiau’n gorwedd yn ethos CyDA o gynaliadwyedd ymarferol wedi’i arwain yn gymunedol, mae Gorsedd yn fwy na llwyfan – mae’n symbol o weithrediad ar y cyd, etifeddiaeth ddiwylliannol, a phwysau taer yr argyfwng ecolegol. Wedi’i godi gan ddefnyddio pren Cymreig, helyg o Wlad yr Haf, Pren Haenog wedi’i ddarparu gan ReCollective (asiantaeth deunyddiau wedi’i sefydlu gan raddedigion o CyDA) a llechi o Chwarel Llwyngwern CyDA, mae’r strwythur yn tynnu ar ysbrydoliaeth o gylchoedd cerrig, arferion derwyddon, a hanes adeg rhyfel yr Oriel Genedlaethol o storio’n ddiogel yn Chwarel Manod.
Mae’r prosiect yma yn rhan o fodiwl adeiladu CyDA ac yn rhan unigryw sydd wrth raidd ein Meistr Rhan II mewn Pensaernïaeth Gynaliadwy wedi’i achredu gan ARB. Mae’r cwrs yn cydweddu theori dylunio gydag adeiladu ymarferol, gan rymuso myfyrwyr i archwilio deunyddiau carbon-isel, technegau gwerinol, ac ymrwymiad cymunedol. Mae’r modiwl adeiladu yn galluogi myfyrwyr i ymdrwytho yn yr elfennau ymarferol o weithredu dyluniadau ac adeiladu drwy droi llaw at weithdai adeiladu a gweithio ar friffiau ar gyfer cleientiaid byw. Mae’r adeileddau a ‘i dylunnir a’i hadeiladir bob blwyddyn ar y modiwl yn pwysleisio ar gynaliadwyedd, gwastraff minimol, cyrchu cyfrifol a hyblygrwydd.
Dywedodd fyfyriwr CyDA, Louis Parry-Jones “Un o elfennau allweddol y Radd Feistr mewn Pensaernïaeth Gynaliadwy yn CyDA a ddenodd fi at y cwrs o’r cychwyn cyntaf, oedd y modiwl Adeiladu. Fyddwn i byth wedi dychmygu y byddai’r Oriel Genedlaethol yn dod atom gyda briff mor gyffrous ar gyfer y modiwl! Rydw i wedi dysgu cymaint o’r broses ddylunio ac adeiladu a chredaf y bydd yn amhrisiadwy i fy ngwaith yn y dyfodol.”
Wedi’i adeiladu gan ddwylo niferus: Adeiladwaith Perfformiadol
Roedd yr adeiladwaith yn gamp mewn cydweithio, gan adleisio technegau traddodiadol o godi ysguboriau a hwylbrenni. Fe godwyd y ffrâm yn gwbl â llaw, digwyddiad prin iawn dyddiau hyn, dros ddydd Iau a dydd Gwener cyn y digwyddiad ar ddydd Sadwrn 26 Gorffennaf. Gan ddefnyddio symudiadau wedi’u coreograffi, roedd y codi yn fynegiant perfformiadol o waith tîm yn dathlu’r hyn y gellir ei gyflawni pan ystyriwn ffyrdd symlach o wneud pethau, dysgu o’r gorffennol, canolbwyntio ar offer sydd gennym yn barod a chydweithio tuag at ddiben cyffredin.
Mae Gorsedd yn deillio o ddwylo niferus yn gweithio tuag at amcan wedi’i rannu. O’r myfyrwyr, y tiwtoriaid yr MArch Gwyn Stacey a Dieter Brandstätter, Jenny Hall, Simon Elliston a raddiodd o CyDA a chydweithredwyr o Momentum Engineering.
Dywedodd Richard Heath o Momentum Engineering, ymgynghoriaeth peirianneg strwythurol a sifil sy’n arbenigo mewn dylunio ac adeiladu gyda phren “Rydym wedi bod yn darparu cefnogaeth peirianneg i’r strwythurau a’i dylunnir a’u codir yn ystod Wythnos Adeiladu CyDA ers dros 20 mlynedd, ac mae’r Triumph of Art yn un o’r prosiectau mwyaf a wnaed! Rydym wedi bod yn darparu cyngor peirianneg strwythurol ar ddulliau dylunio a hunan-adeiladu’r myfyrwyr ar gyfer y strwythur pren ac wedi arolygu’r strwythur wedi’i godi yn Sgwâr Trafalgar cyn ei ddefnydd yn nathliadau Daucanmlwyddiant yr Oriel Genedlaethol.”
Drwy gydol y gwaith adeiladu, mae myfyrwyr wedi cael cymorth gan aelodau o gymuned CyDA ac aelodau o’r cyhoedd lleol i wehyddu helyg gan ddefnyddio technegau syml i ffurfio’r fframiau sy’n ffurfio to’r strwythur.
“Mae’r gefnogaeth a gawsom gan ein tiwtoriaid, ein cyd-ddisgyblion a chymuned ehangach CyDA dros y flwyddyn ddiwethaf wedi bod yn eithriadol; ni allem fod wedi cwblhau’r prosiect hwn hebddo. Mae symbolaeth y prosiect wedi’i gwreiddio’n ddwfn yn ein profiadau yn CyDA gan ddod â chymuned at ei gilydd.” Anna Karien-Drost, myfyrwraig CyDA
Etifeddiaeth sy’n estyn tu hwnt i Sgwâr Trafalgar
Mae’r myfyrwyr a oedd yn rhan o’r Adeiladu Hannah Maxey, Anna Drost, Alfie Hatch, Cat San, Sam Garbett a Louis Parry-Jones hefyd wedi mynd ymlaen i sefydlu Studio CLAASH, cydweithfa ddylunio ac adeiladu y byddant yn parhau gydag ar ôl iddynt gwblhau eu hastudiaethau yn CyDA. Er bod ymddangosiad cyntaf yr Orsedd yn Sgwâr Trafalgar, rydym am ei ddefnyddio eto ar gyfer digwyddiad yn CyDA y flwyddyn nesaf a gobeithio yn y dyfodol mewn gwyliau a digwyddiadau eraill ledled y wlad, gan barhau i rannu neges CyDA o newid cynaliadwy, wedi’i yrru gan y gymuned a’r gamp drawiadol y mae ein carfan o fyfyrwyr wedi’i chyflawni yn ystod eu hastudiaethau.
