Mae gweithdai Labordy Arloesi CyDA ar gyfer prosiect LPIP Cymru Wledig yn dwyn cyfranddeiliaid ynghyd o’r sector Garddwriaeth yng Nghymru i archwilio sut y gallant gydweithio er mwyn sicrhau dyfodol mwy cynaliadwy.
Yn dilyn gweithdai Labordy Arloesi cyntaf CyDA ar gyfer prosiect LPIP Cymru Wledig, a oedd wedi dwyn ynghyd rhanddeiliaid i archwilio’r heriau a’r cyfleoedd y mae’r sector garddwriaeth yn eu hwynebu yng Nghymru, mae tîm y prosiect wedi bod yn ystyried y data a’r ddirnadaeth a gasglwyd.
Bellach, mae’r canfyddiadau hyn yn siapio cam nesaf y prosiect: cyd-gynllunio ymyriadau ymarferol ac y mae modd eu profi a’u treialu mewn lleoliadau go iawn.
Mae’r tîm wedi bod yn cynnal dadansoddiad systemau, gan ystyried y perthnasoedd rhwng gwahanol rannau o’r system er mwyn nodi lle y gwelir egni i’w ddatblygu, a lle y gallai heriau parhaus fod yn dal pethau yn ôl. Mae’r ddirnadaeth hon yn helpu i amlygu meysydd posibl ar gyfer ymyrraeth, ac maent yn cyfrannu at y gwaith o gynllunio’r ail weithdy.
Cydweithio i ddatblygu datrysiadau
Dyma’r ail weithdy yn cymryd lle ar 30 o Fehefin yng Ngardd Fotaneg Genedlaethol Cymru. Fe fynychodd 30 o gyfranogwyr, gan gynnwys y mwyafrif o’r rheini a ymunodd yn y sesiwn gyntaf, yng nghyd a nifer o gyfranwyr newydd.
Y nod yw cyd-greu pump neu chwech syniad ymyrraeth craidd. Caiff y rhain eu harchwilio a chynhelir pleidlais amdanynt er mwyn canfod lle y gwelir y brwdfrydedd mwyaf a’r potensial mwyaf i gael effaith. Er na wneir unrhyw benderfyniadau terfynol ar yr adeg hon, bydd y gweithdy yn arwain at restr fer o syniadau a ddatblygwyd yn dda, y bydd modd eu symud ymlaen i’w profi ymhellach.
Gweithredu datrysiadau mewn ffordd iteraidd
Nid ymarfer damcaniaethol yn unig yw hwn. Mae’r prosiect wedi sicrhau £30,000 er mwyn treialu un o’r ymyriadau neu fwy dros gyfnod o 12 mis, o hydref 2025 i hydref 2026. Bydd rheolwyr arloesi ym Mhrifysgol Aberystwyth yn goruchwylio’r cam hwn, gan gynorthwyo gyda’r gwaith o brofi ac ailadrodd y syniadau a ddewiswyd ar lawr gwlad.
Mewn systemau cymhleth, nid yw hi wastad yn bosibl rhagweld canlyniadau ymyriad ymlaen llaw. Dyna pam bod y cam hwn yn canolbwyntio ar arbrofi – rhoi cynnig ar bethau, monitro sut y maent yn gweithio, a’u haddasu yn ôl yr angen. Y nod yw dysgu’r hyn sy’n gweithio mewn gwirionedd a defnyddio’r hyn a ddysgwyd i gyfrannu at weithredu yn y dyfodol.
Cyn eu gweithredu, caiff y syniadau yn y rhestr fer eu hadolygu gan banel her, a fydd yn helpu i sicrhau bod y cyllid yn cael ei gyfeirio at yr ymyriad sydd â’r potensial mwyaf i gael effaith gadarnhaol.
Rôl CyDA
Er nad yw rôl CyDA yn y cam gweithredu wedi cael ei gadarnhau eto, mae’n debygol y bydd y tîm yn parhau i gyflawni rôl trosolwg wrth i’r prosiect symud yn ei flaen.
Mae cam nesaf Labordy Arloesi LPIP yn cynrychioli cam ymlaen arwyddocaol – o ddeall y system i gynllunio a phrofi datrysiadau mewn ffordd weithredol. Edrychwn ymlaen i rannu mwy o ddiweddariadau wrth i’r gwaith barhau.
